kūrmakalpasamudbhavaḥ
śrīmārkaṇḍeya uvāca
punarekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṃgame |
salilenāplute loke nirāloke tamodbhave
||1||पुनरेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे ।
सलिलेनाप्लुते लोके निरालोके तमोद्भवे
brahmaiko vicaraṃstatra tamībhūte mahārṇave |
divyavarṣasahasraṃ tu khadyota iva rūpavān
||2||ब्रह्मैको विचरंस्तत्र तमीभूते महार्णवे ।
दिव्यवर्षसहस्रं तु खद्योत इव रूपवान्
śete yojanasāhasramaprameyamanuttamam |
dvādaśādityasaṃkāśaṃ sahasracaraṇekṣaṇam
||3||शेते योजनसाहस्रमप्रमेयमनुत्तमम् ।
द्वादशादित्यसंकाशं सहस्रचरणेक्षणम्
prasuptaṃ cārṇave ghore hyapaśyatkūrmarūpiṇam |
taṃ dṛṣṭvā vismayāpanno brahmā bodhayate śanaiḥ
||4||प्रसुप्तं चार्णवे घोरे ह्यपश्यत्कूर्मरूपिणम् ।
तं दृष्ट्वा विस्मयापन्नो ब्रह्मा बोधयते शनैः
stutibhirmaṃgalaiścaiva vedavedāṃgasaṃbhavaiḥ |
vācaspate vibudhyasva mahābhūta namo'stu te
||5||स्तुतिभिर्मंगलैश्चैव वेदवेदांगसंभवैः ।
वाचस्पते विबुध्यस्व महाभूत नमोऽस्तु ते
tavodare jagatsarvaṃ tiṣṭhate parameśvara |
tadvimuñca mahāsattva yatpūrvaṃ saṃhṛtaṃ tvayā
||6||तवोदरे जगत्सर्वं तिष्ठते परमेश्वर ।
तद्विमुञ्च महासत्त्व यत्पूर्वं संहृतं त्वया
vyatītā rajanī brāhmī dinaṃ samanuvartate |
nirīkṣya sarvalokeśa yena saṃbhavate jagat
||7||व्यतीता रजनी ब्राह्मी दिनं समनुवर्तते ।
निरीक्ष्य सर्वलोकेश येन संभवते जगत्
sa niśamya vacastasya utthitaḥ parameśvaraḥ |
samudgiran sa lokāṃstrīn grastān kalpakṣaye tadā
||8||स निशम्य वचस्तस्य उत्थितः परमेश्वरः ।
समुद्गिरन् स लोकांस्त्रीन् ग्रस्तान् कल्पक्षये तदा
devadānavagandharvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ |
sacandrārkagrahāḥ sarve śarīrāttasya nirgatāḥ
||9||देवदानवगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः ।
सचन्द्रार्कग्रहाः सर्वे शरीरात्तस्य निर्गताः
tato hyekārṇavaṃ sarvaṃ vibhajya parameśvaraḥ |
vistīrṇopalatoyaughāṃ saritsaravivardhitām
||10||ततो ह्येकार्णवं सर्वं विभज्य परमेश्वरः ।
विस्तीर्णोपलतोयौघां सरित्सरविवर्धिताम्
paśyate medinīṃ devaḥ savṛkṣauṣadhipalvalām |
himavantaṃ giriśreṣṭhaṃ śvetaṃ parvatamuttamam
||11||पश्यते मेदिनीं देवः सवृक्षौषधिपल्वलाम् ।
हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं श्वेतं पर्वतमुत्तमम्
śṛṅgavantaṃ mahāśailaṃ ye cānye kulaparvatāḥ |
jaṃbudvīpaṃ kuśaṃ krauñcaṃ sagomedaṃ saśālmalam
||12||शृङ्गवन्तं महाशैलं ये चान्ये कुलपर्वताः ।
जंबुद्वीपं कुशं क्रौञ्चं सगोमेदं सशाल्मलम्
puṣkarāntāśca ye dvīpā ye ca saptamahārṇavāḥ |
lokālokaṃ mahāśailaṃ sarvaṃ ca purataḥ sthitam
||13||पुष्करान्ताश्च ये द्वीपा ये च सप्तमहार्णवाः ।
लोकालोकं महाशैलं सर्वं च पुरतः स्थितम्
catuḥprakṛtisaṃyuktaṃ jagatsthāvarajaṃgamam |
yugānte tu viniṣkrāntamapaśyatsa maheśvaraḥ
||14||चतुःप्रकृतिसंयुक्तं जगत्स्थावरजंगमम् ।
युगान्ते तु विनिष्क्रान्तमपश्यत्स महेश्वरः
viprakīrṇaśilājālāmapaśyatsa vasuṃdharām |
kūrmapṛṣṭhopagāṃ devīṃ mahārṇavagatāṃ prabhuḥ
||15||विप्रकीर्णशिलाजालामपश्यत्स वसुंधराम् ।
कूर्मपृष्ठोपगां देवीं महार्णवगतां प्रभुः
tasmin viśīrṇaśailāgre saritsarovivarjite |
nānātaraṃgabhinnoda āvartodvartasaṃkule
||16||तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते ।
नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले
nānauṣadhiprajvalite nānotpalaśilātale |
nānāvihaṃgasaṃghuṣṭāṃ matsyakūrmasamākulām
||17||नानौषधिप्रज्वलिते नानोत्पलशिलातले ।
नानाविहंगसंघुष्टां मत्स्यकूर्मसमाकुलाम्
divyamāyāmayīṃ devīmutkṛṣṭāmbudasannibhām |
nadīmapaśyaddeveśo hyanaupamyajalāśayām
||18||दिव्यमायामयीं देवीमुत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम् ।
नदीमपश्यद्देवेशो ह्यनौपम्यजलाशयाम्
madhye tasyāmbudaśyāmāṃ pīnorujaghanastanīm |
vastrairanupamairdivyairnānābharaṇabhūṣitām
||19||मध्ये तस्याम्बुदश्यामां पीनोरुजघनस्तनीम् ।
वस्त्रैरनुपमैर्दिव्यैर्नानाभरणभूषिताम्
sanūpuraravoddāmāṃ hārakeyūramaṇḍitām |
tādṛśīṃ narmadāṃ devīṃ svayaṃ strīrūpadhāriṇīm
||20||सनूपुररवोद्दामां हारकेयूरमण्डिताम् ।
तादृशीं नर्मदां देवीं स्वयं स्त्रीरूपधारिणीम्
yogamāyāmayaiścitrairbhūṣaṇaiḥ svairvibhūṣitām |
avyaktāṅgīṃ mahābhāgāmapaśyatsa tu narmadām
||21||योगमायामयैश्चित्रैर्भूषणैः स्वैर्विभूषिताम् ।
अव्यक्ताङ्गीं महाभागामपश्यत्स तु नर्मदाम्
ardhodyatabhujāṃ bālāṃ padmapatrāyatekṣaṇām |
stuvantīṃ devadeveśamutthitāṃ tu jalāttadā
||22||अर्धोद्यतभुजां बालां पद्मपत्रायतेक्षणाम् ।
स्तुवन्तीं देवदेवेशमुत्थितां तु जलात्तदा
vismayāviṣṭahṛdayo hyahamudvīkṣya tāṃ śubhām |
snātvā jale śubhe tasyāḥ stotumabhyudyatastataḥ
||23||विस्मयाविष्टहृदयो ह्यहमुद्वीक्ष्य तां शुभाम् ।
स्नात्वा जले शुभे तस्याः स्तोतुमभ्युद्यतस्ततः
arcayāmāsa saṃhṛṣṭo mantrairvedāṃgasaṃbhavaiḥ |
sṛṣṭaṃ ca tatpurā rājanpaśyeyaṃ sacarācaram
||24||अर्चयामास संहृष्टो मन्त्रैर्वेदांगसंभवैः ।
सृष्टं च तत्पुरा राजन्पश्येयं सचराचरम्
sadevāsuragandharvaṃ sapannagamahoragam |
paśyāmyeṣā mahābhāgā naiva yātā kṣayaṃ purā
||25||सदेवासुरगन्धर्वं सपन्नगमहोरगम् ।
पश्याम्येषा महाभागा नैव याता क्षयं पुरा
mahādevaprasādācca taccharīrasamudbhavā |
bhūyo bhūyo mayā dṛṣṭā kathitā te nṛpottama
||26||महादेवप्रसादाच्च तच्छरीरसमुद्भवा ।
भूयो भूयो मया दृष्टा कथिता ते नृपोत्तम
prādurbhāvamimaṃ kaurmyaṃ ye'dhīyante dvijottamāḥ |
ye'pi śṛṇvanti vidvāṃso mucyante te'pi kilbiṣaiḥ
||27||प्रादुर्भावमिमं कौर्म्यं येऽधीयन्ते द्विजोत्तमाः ।
येऽपि शृण्वन्ति विद्वांसो मुच्यन्ते तेऽपि किल्बिषैः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye kūrmakalpasamudbhavo nāma saptamo'dhyāyaḥ ||