kapileśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
uttare narmadākūle bhṛgukṣetrasya madhyataḥ |
kapileśvaraṃ tu vikhyātaṃ viśeṣātpāpanāśanam
||1||उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः ।
कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्
yo'sau sanātano devaḥ purāṇe paripaṭhyate |
vāsudevo jagannāthaḥ kapilatvamupāgataḥ
||2||योऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते ।
वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः
pātālaṃ sutalaṃ nāma tasyaiva nitalaṃ hyadhaḥ |
gabhastigaṃ ca tasyādho hyandhatāmisrameva ca
||3||पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः ।
गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च
pātālaṃ saptamaṃ yacca hyadhastātsaṃsthitaṃ mahat |
vasate tatra vai devaḥ purāṇaḥ parameśvaraḥ
||4||पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् ।
वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः
sa brahmā sa mahādevaḥ sa devo garuḍadhvajaḥ |
pūjyamānaḥ suraiḥ siddhaistiṣṭhate brahmavādibhiḥ
||5||स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः ।
पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस्तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः
vasatastasya rājendra kapilasya jagadguroḥ |
vināśaṃ cāgrataḥ prāptāḥ kṣaṇena sagarātmajāḥ
||6||वसतस्तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः ।
विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः
bhasmībhūtāṃstu tāndṛṣṭvā kapilo munisattamaḥ |
jagāma paramaṃ śokaṃ cintyamāno'tha kilbiṣam
||7||भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः ।
जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्
sarvasaṅgaparityāge citte nirviṣayīkṛte |
ayuktaṃ ṣaṣṭisahasrāṇāṃ kartaṃ mama vināśanam
||8||सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते ।
अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्
kṛtasya karaṇaṃ nāsti tasmātpāpavināśanam |
gatvā tu kāpilaṃ tīrthaṃ mocayāmyaghamātmanaḥ
||9||कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् ।
गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः
pātālaṃ tu tato muktvā kapilo munisattamaḥ |
tapaścacāra sumahannarmadātaṭamāsthitaḥ
||10||पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः ।
तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः
vratopavāsairvividhaiḥ snānadānajapādikaiḥ |
paraṃ nirvāṇamāpannaḥ pūjayanrudramavyayam
||11||व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः ।
परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayetparameśvaram |
gosahasraphalaṃ tasya labhate nātra saṃśayaḥ
||12||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् ।
गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः
jyeṣṭhamāse tu samprāpte śuklapakṣe caturdaśī |
tatra snātvā vidhānena bhaktyā dānaṃ prayacchati
||13||ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी ।
तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति
pātrabhūtāya viprāya svalpaṃ vā yadi vā bahu |
akṣayaṃ tatphalaṃ proktaṃ śivena parameṣṭhinā
||14||पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु ।
अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना
aṅgārakadine prāpte caturthyāṃ navamīṣu ca |
snānaṃ karoti puruṣo bhaktyopoṣya varāṅganā
||15||अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च ।
स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना
rūpamaiśvaryamatulaṃ saubhāgyaṃ saṃtatiṃ parām |
labhate saptajanmāni nityaṃ nityaṃ punaḥ punaḥ
||16||रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् ।
लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः
paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ snātvā piṇḍaṃ prayacchati |
tasya te dvādaśābdāni tṛptā yānti surālayam
||17||पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति ।
तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्
tatra tīrthe tu yo bhaktyā dadyāddīpaṃ suśobhanam |
jāyate tasya rājendra mahādīptiḥ śārīrajā
||18||तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् ।
जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा
tatra tīrthe mṛtānāṃ tu jantūnāṃ sarvadā kila |
anivartikā bhavetteṣāṃ gatistu śivamandirāt
||19||तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल ।
अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kapileśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcasaptādhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||