māṇḍavyo yatra saṃsiddha ṛṣirnārāyaṇastathā
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchetparaṃ tīrthaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam |
māṇḍavyo yatra saṃsiddha ṛṣirnārāyaṇastathā
||1||ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् ।
माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा
nārāyaṇena śuśrūṣā śūlasthena kṛtā purā |
tatra snātvā mahārāja mucyate pāpakañcukāt
||2||नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा ।
तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्
yudhiṣṭhira uvāca
āścaryametallokeṣu yattvayā kathitaṃ mune |
na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ tāta śūlasthena tapaḥ kṛtam
||3||आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने ।
न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्
etatsarvaṃ kathaya me ṛṣibhiḥ sahitasya vai |
asya tīrthasya māhātmyaṃ māṇḍavyasya kutūhalāt
||4||एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै ।
अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्
śrīmārkaṇḍeya uvāca
śṛṇu rājanyathāvṛttapurā tretāyuge kṣitau |
lokapālopamo rājā devapanno mahāmatiḥ
||5||शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ ।
लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः
dharmajñaśca kṛtajñaśca yajvā dānarataḥ sadā |
prajā rarakṣa yatnena pitā putrānivaurasān
||6||धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा ।
प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्
dātyāyanī priyā bhāryā tasya rājño vaśānugā |
hāranūpuraghoṣeṇa jhaṅkāraravanāditā
||7||दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा ।
हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता
parasparaṃ tayoḥ prītirvardhate'nudinaṃ nṛpa |
vaṃśastambe sthito rājā saṃśāsti pṛthivīmimām
||8||परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप ।
वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्
hastyaśvarathasampūrṇāṃ dhanavāhanasaṃyutām |
alaṃkṛto guṇaiḥ sarvairanapatyo mahīpatiḥ
||9||हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् ।
अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः
duḥkhena mahatāviṣṭaḥ saṃtaptaḥ santatiṃ vinā |
snānahomarato nityaṃ dvādaśābdāni bhārata
||10||दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना ।
स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत
vratopavāsaniyamaiḥ patnībhiḥ saha tasthivān |
ārādhayadbhagavatīṃ cāmuṇḍāṃ muṇḍamardinīm
||11||व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् ।
आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्
stotrairanekairbhaktyā ca pūjāvidhisamādhinā |
jaya vārāhi cāmuṇḍe jaya devi trilocane
||12||स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना ।
जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने
brāhmi raudri ca kaumāri kātyāyani namo'stu te |
pracaṇḍe bhairave raudri yoginyākāśagāmini
||13||ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते ।
प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि
nāsti kiṃcittvayā hīnaṃ trailokye sacarācare |
rājñā stutā ca saṃtuṣṭā devī vacanamabravīt
||14||नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे ।
राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्
varayasva yathākāmaṃ yaste manasi vartate |
ārādhitā tvayā bhaktyā tuṣṭā dāsyāmi te varam
||15||वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते ।
आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्
devapanna uvāca
yadi tuṣṭāsi deveśi varārho yadi vāpyaham |
putrasantānarahitaṃ saṃtaptaṃ māṃ samuddhara
||16||यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् ।
पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर
santānaṃ naya me vṛddhiṃ gotrarakṣāṃ kuruṣva me |
aputriṇāṃ gṛhāṇīha śmaśānasadṛśāni hi
||17||सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे ।
अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि
pitarastasya nāśnanti devatā ṛṣibhiḥ saha |
kriyamāṇe'pyaharahaḥ śrāddhe matpitaraḥ sadā
||18||पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह ।
क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा
darśayanti sadātmānaṃ svapne kṣutpīḍitaṃ mama |
iti rājño vacaḥ śrutvā devī dhyānamupāgatā
||19||दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम ।
इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता
divyena cakṣuṣā dṛṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
prasannavadanā devī rājānamidamabravīt
||20||दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्
santānaṃ nāsti te rājaṃstrailokye sacarācare |
yajasva yajñapuruṣamapatyaṃ nāsti te'nyathā
||21||सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे ।
यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा
mayā dṛṣṭaṃ mahīpāla trailokyaṃ divyacakṣuṣā |
evamuktvā gatā devī rājā svagṛhamāgamat
||22||मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा ।
एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्
iyāja yajñapuruṣaṃ saṃjātā kanyakā tataḥ |
tejasvinī rūpavatī sarvalokamanoharā
||23||इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः ।
तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा
devagandharvaloke'pi tādṛśī nāsti kāminī |
tasyā nāma kṛtaṃ pitrā harṣātkāmapramodinī
||24||देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी ।
तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी
tataḥ kālena vavṛdhe rūpeṇāstambhayajjagat |
haṃsalīlāgatiḥ subhrūḥ stanabhārāvanāmitā
||25||ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् ।
हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता
raktamālyāmbaradharā kuṇḍalābharaṇojjvalā |
divyānulepanavatī sakhībhiḥ sā surakṣitā
||26||रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला ।
दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता
kucamadhyagato hāro vidyunmāleva rājate |
bhramarāñcitakeśī sā bimboṣṭhī cāruhāsinī
||27||कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते ।
भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी
karṇāntaprāptanetrābhyāṃ pibantīvātha kāminaḥ |
candratāmbūlasaurabhyairākarṣantīva manmatham
||28||कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः ।
चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्
kambugrīvā cārumadhyā tāmrapādāṅgulīnakhā |
nimnanābhiḥ sujaghanā rambhorū sudatī śubhā
||29||कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा ।
निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा
mātāpitṛsuhṛdvarge krīḍānandavivardhinī |
ekasmindivase bālā sakhīvṛndasamanvitā
||30||मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी ।
एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता
candanāgarutāṃbūladhūpasaumanasāñcitā |
gṛhītvā puṣpadhūpādi gatā devīprapūjane
||31||चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता ।
गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने
taḍāgataṭa utsṛjya bhūṣaṇānyaṅgaveṣṭakān |
cakruḥ sarasitāḥ krīḍāṃ jalamadhyagatāstadā
||32||तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् ।
चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा
krīḍantīṃ tāmavekṣyātha sasakhīṃ vimale jale |
rākṣasaḥ śambaro nāma śyenarūpeṇa cāgamat
||33||क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले ।
राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्
gṛhītā jalamadhyasthā tena sā kāmamodinī |
khamutpapāta duṣṭātmā gṛhītvābharaṇānyapi
||34||गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी ।
खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि
vāyumārgaṃ gataḥ so'tha kāminyā saha bhārata |
apatankuṇḍalādīni yatra toye mahāmuniḥ
||35||वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत ।
अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः
māṇḍavyo narmadātīre kāṣṭhavatsaṃjitendriyaḥ |
līno māheśvare sthāne nārāyaṇapade pare
||36||माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः ।
लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे
tasya cānucaro bhrātā bhrātuḥ śuśrūṣaṇe rataḥ |
tapojapakṛśībhūto dadhyau devaṃ janārdanam
||37||तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः ।
तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kāmamodinīharaṇavarṇanaṃ nāmaikonasaptatyadhiśatatamo'dhyāyaḥ ||