śacīharaṇavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
sa dānavo varaṃ labdhvā jagāma svapuraṃ prati |
dadarśa svapuraṃ rājañchobhitaṃ citracatvaraiḥ
||1||स दानवो वरं लब्ध्वा जगाम स्वपुरं प्रति ।
ददर्श स्वपुरं राजञ्छोभितं चित्रचत्वरैः
udyānaiścaiva vividhaiḥ kadalīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ |
panasairbakulaiścaivāmrātairāmraiśca campakaiḥ
||2||उद्यानैश्चैव विविधैः कदलीखण्डमण्डितैः ।
पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः
aśokairnālikeraiśca mātuliṅgaiḥ sadāḍimaiḥ |
nānāvṛkṣaiśca śobhāḍhyaṃ taḍāgairupaśobhitam
||3||अशोकैर्नालिकेरैश्च मातुलिङ्गैः सदाडिमैः ।
नानावृक्षैश्च शोभाढ्यं तडागैरुपशोभितम्
devatāyatanairdivyairdhvajamālāsuśobhitaiḥ |
vedādhyayananirghoṣairmaṅgalādyairvināditam
||4||देवतायतनैर्दिव्यैर्ध्वजमालासुशोभितैः ।
वेदाध्ययननिर्घोषैर्मङ्गलाद्यैर्विनादितम्
prāviśadbhavane divye kāñcane rukmamālini |
apaśyatsa sutān bhāryāmamātyān dāsabhṛtyakān
||5||प्राविशद्भवने दिव्ये काञ्चने रुक्ममालिनि ।
अपश्यत्स सुतान् भार्याममात्यान् दासभृत्यकान्
tato jayapradān sarvānitaścetaśca dhāvataḥ |
hṛcchobhāṃ ca prakurvāṇān vai jayantībhiruccakaiḥ
||6||ततो जयप्रदान् सर्वानितश्चेतश्च धावतः ।
हृच्छोभां च प्रकुर्वाणान् वै जयन्तीभिरुच्चकैः
kecittoraṇamābadhya kecitpuṣpāṇyavākiran |
mātuliṅgakarāścānye dhāvanti hyandhakaṃ prati
||7||केचित्तोरणमाबध्य केचित्पुष्पाण्यवाकिरन् ।
मातुलिङ्गकराश्चान्ये धावन्ति ह्यन्धकं प्रति
pure janāśca dṛśyante bhājanairannapūritaiḥ |
pūrṇahastāḥ pradṛśyante tatraiva bahavo janāḥ
||8||पुरे जनाश्च दृश्यन्ते भाजनैरन्नपूरितैः ।
पूर्णहस्ताः प्रदृश्यन्ते तत्रैव बहवो जनाः
sākṣatairbhājanaistatra śatasāhasrayoṣitaḥ |
mantrān paṭhanti viprāśca maṅgalānyapi yoṣitaḥ
||9||साक्षतैर्भाजनैस्तत्र शतसाहस्रयोषितः ।
मन्त्रान् पठन्ति विप्राश्च मङ्गलान्यपि योषितः
amātyāścaiva bhṛtyāśca gajāṃścāḍhaukayanti ca |
vardhāpayanti te sarve ye kecitpuravāsinaḥ
||10||अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च ।
वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित्पुरवासिनः
hṛṣṭastuṣṭo'vasattatra sacivaiḥ saha so'ndhakaḥ |
dadarśa sa jagatsarvaṃ turaṅgāṃśca padātikān
||11||हृष्टस्तुष्टोऽवसत्तत्र सचिवैः सह सोऽन्धकः ।
ददर्श स जगत्सर्वं तुरङ्गांश्च पदातिकान्
tathaiva vividhān kośāṃstatra kāñcanapūritān |
mahiṣīrgā vṛṣāṃścaivāpaśyacchatrāṇyanekadhā
||12||तथैव विविधान् कोशांस्तत्र काञ्चनपूरितान् ।
महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा
sa evamandhakastatra kiyantaṃ kālamāvasat |
hṛṣṭastuṣṭo vasanmartye sa surairnābhyabhūyata
||13||स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत् ।
हृष्टस्तुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत
varaṃ labdhaṃ tu taṃ jñātvā śaṅkitāḥ svargavāsinaḥ |
ekībhūtāśca te sarve vāsavaṃ śaraṇaṃ gatāḥ
||14||वरं लब्धं तु तं ज्ञात्वा शङ्किताः स्वर्गवासिनः ।
एकीभूताश्च ते सर्वे वासवं शरणं गताः
śakra uvāca
kathamāgamanaṃ vo'tra sarveṣāmapi nākinām |
kasmādvo bhayamutpannamāgatāḥ śaraṇaṃ katham
||15||कथमागमनं वोऽत्र सर्वेषामपि नाकिनाम् ।
कस्माद्वो भयमुत्पन्नमागताः शरणं कथम्
tataste hyamarāḥ sarve śakrametadvaco'bruvan
||16||ततस्ते ह्यमराः सर्वे शक्रमेतद्वचोऽब्रुवन्
devā ūcuḥ
suranāthāndhako nāma daityaḥ śambhuvarorjitaḥ |
ajeyaḥ sarvadevānāṃ kiṃ nu kāryamataḥ param
||17||सुरनाथान्धको नाम दैत्यः शम्भुवरोर्जितः ।
अजेयः सर्वदेवानां किं नु कार्यमतः परम्
tattvaṃ cintaya deveśa ka upāyo vidhīyatām |
itthaṃ vadanti te devāḥ śakrāgre mantraṇodyatāḥ
||18||तत्त्वं चिन्तय देवेश क उपायो विधीयताम् ।
इत्थं वदन्ति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणोद्यताः
mantrayanti ca yāvadvai tāvaccāramukheritam |
jñātvā tatra sa devaughaṃ dānavo nirgato gṛhāt
||19||मन्त्रयन्ति च यावद्वै तावच्चारमुखेरितम् ।
ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात्
ekākī syandanārūḍha āyurdhaibahubhirvṛtaḥ |
durgamaṃ merupṛṣṭhaṃ sa līlayaiva gato nṛpa
||20||एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः ।
दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप
svarṇaprākārasaṃyuktaṃ śobhitaṃ vividhāśramaiḥ |
durgamaṃ śatruvargasya tadā pārthivasattama
||21||स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः ।
दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम
praviveśāsurastatra līlayā svagṛhe yathā |
vṛtrahā bhayamāpannaḥ svakīyaṃ cāsanaṃ dadau
||22||प्रविवेशासुरस्तत्र लीलया स्वगृहे यथा ।
वृत्रहा भयमापन्नः स्वकीयं चासनं ददौ
upaviṣṭo'ndhakastatra śakrasyaivāsane śubhe |
āsthānaṃ kalayāmāsa sarvatastridaśāvṛtam
||23||उपविष्टोऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे ।
आस्थानं कलयामास सर्वतस्त्रिदशावृतम्
śakra uvāca
kiṃ tavāgamanaṃ cātra kiṃ kāryaṃ kathayasva me |
yadasmadīyaṃ vittaṃ hi tatte dāsyāmi dānava
||24||किं तवागमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे ।
यदस्मदीयं वित्तं हि तत्ते दास्यामि दानव
andhaka uvāca
nāhaṃ vai kāmaye kośaṃ na gajāṃśca sureśvara |
svakīyaṃ darśayasvādya svargaśṛṅgārabhūṣitam
||25||नाहं वै कामये कोशं न गजांश्च सुरेश्वर ।
स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूषितम्
airāvataṃ mahānāgaṃ taṃ caivoccaiḥśravohayam |
urvaśyādīni ratnāni mama darśaya gopate
||26||ऐरावतं महानागं तं चैवोच्चैःश्रवोहयम् ।
उर्वश्यादीनि रत्नानि मम दर्शय गोपते
pārijātakapuṣpāṇi vṛkṣajātīnanekaśaḥ |
vāditrāṇi ca sarvāṇi darśayasva śacīpate
||27||पारिजातकपुष्पाणि वृक्षजातीननेकशः ।
वादित्राणि च सर्वाणि दर्शयस्व शचीपते
tasya tadvacanaṃ śrutvā śakraścintitavānidam |
yo'muṃ nihanti pāpmānaṃ na taṃ paśyāmi karhicit
||28||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रश्चिन्तितवानिदम् ।
योऽमुं निहन्ति पाप्मानं न तं पश्यामि कर्हिचित्
nāsti rakṣāpradaḥ kaścitsvargalokasya duḥkhinaḥ |
bhayatrasto dadāvanyadvāditrādyapsarogaṇaiḥ
||29||नास्ति रक्षाप्रदः कश्चित्स्वर्गलोकस्य दुःखिनः ।
भयत्रस्तो ददावन्यद्वादित्राद्यप्सरोगणैः
raṅgabhūmāvupāviśya kārayāmāsa tāṇḍavam |
upaviṣṭāḥ surāḥ sarve yamamārutakinnarāḥ
||30||रङ्गभूमावुपाविश्य कारयामास ताण्डवम् ।
उपविष्टाः सुराः सर्वे यममारुतकिन्नराः
urvaśyādyā apsaraso gītavāditrayogataḥ |
nanṛtuḥ puratastasya sarvā ekaikaśo nṛpa
||31||उर्वश्याद्या अप्सरसो गीतवादित्रयोगतः ।
ननृतुः पुरतस्तस्य सर्वा एकैकशो नृप
na vyaśrāmyata taccittaṃ dṛṣṭvā cāpsarasastadā |
śacīṃ prati manastasya sakāmamabhavannṛpa
||32||न व्यश्राम्यत तच्चित्तं दृष्ट्वा चाप्सरसस्तदा ।
शचीं प्रति मनस्तस्य सकाममभवन्नृप
gṛhītvā śakrabhāryāṃ sa prasthitaḥ svapuraṃ prati |
tataḥ pravavṛte yuddhamandhakasya suraiḥ saha
||33||गृहीत्वा शक्रभार्यां स प्रस्थितः स्वपुरं प्रति ।
ततः प्रववृते युद्धमन्धकस्य सुरैः सह
tena devagaṇāḥ sarve dhvastāḥ pārthivasattama |
saṃgrāme vividhaiḥ śastraiścakravajrādibhirghanaiḥ
||34||तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम ।
संग्रामे विविधैः शस्त्रैश्चक्रवज्रादिभिर्घनैः
saṃtāpitāḥ surāḥ sarve kṣayaṃ nītā hyanekaśaḥ |
sarve'pi marutastena bhagnāḥ saṃgrāmamūrdhani
||35||संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः ।
सर्वेऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि
yathā siṃhogajān sarvān vicitya vicaredvanam |
tadvadekena te devā jitāḥ sarve parāṅmukhāḥ
||36||यथा सिंहोगजान् सर्वान् विचित्य विचरेद्वनम् ।
तद्वदेकेन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः
bālo'dhipo yathā grāme svecchayā pīḍayejjanān |
svairamākramya gṛhṇāti kośavāsāṃsi cāsakṛt
||37||बालोऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् ।
स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत्
gataṃ na paśyatyātmānaṃ prajāsaṃtāpanena ca |
gṛhītvā śakrabhāryāṃ sa gato vai dānavottamaḥ
||38||गतं न पश्यत्यात्मानं प्रजासंतापनेन च ।
गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye śacīharaṇavarṇanaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||