kambukeśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kambukeśvaramuttamam |
hiraṇyakaśipurdaityo dānavo baladarpitaḥ
||1||अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् ।
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः
avadhyaḥ sarvalokānāṃ triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
tasya putro mahātejāḥ prahlādo nāma nāmataḥ
||2||अवध्यः सर्वलोकानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तस्य पुत्रो महातेजाः प्रह्लादो नाम नामतः
viṣṇuprasādādbhaktyā ca tasya rājye pratiṣṭhitaḥ |
virocanastasya sutastasyāpi balireva ca
||3||विष्णुप्रसादाद्भक्त्या च तस्य राज्ये प्रतिष्ठितः ।
विरोचनस्तस्य सुतस्तस्यापि बलिरेव च
baliputro'bhavadbāṇastasmādapi ca śambaraḥ |
śambarasyānvaye jātaḥ kamburnāma mahāsuraḥ
||4||बलिपुत्रोऽभवद्बाणस्तस्मादपि च शम्बरः ।
शम्बरस्यान्वये जातः कम्बुर्नाम महासुरः
jñātvā viṣṇumayaṃ ghoraṃ mahadbhayamupasthitam |
dānavānāṃ vināśāya nānyo hetuḥ kadācana
||5||ज्ञात्वा विष्णुमयं घोरं महद्भयमुपस्थितम् ।
दानवानां विनाशाय नान्यो हेतुः कदाचन
sa tyaktvā putradārāṃśca suhṛdbandhuparigrahān |
cacāra maunamāsthāya tapaḥ kamburmahāmatiḥ
||6||स त्यक्त्वा पुत्रदारांश्च सुहृद्बन्धुपरिग्रहान् ।
चचार मौनमास्थाय तपः कम्बुर्महामतिः
akṣasūtrakaro bhūtvā daṇḍī muṇḍī ca mekhalī |
śākayāvakabhakṣaśca valkalājinasaṃvṛtaḥ
||7||अक्षसूत्रकरो भूत्वा दण्डी मुण्डी च मेखली ।
शाकयावकभक्षश्च वल्कलाजिनसंवृतः
snātvā nityaṃ dhṛtiparo narmadājalamāśritaḥ |
pūjayaṃstu mahādevamarbudaṃ varṣasaṃkhyayā
||8||स्नात्वा नित्यं धृतिपरो नर्मदाजलमाश्रितः ।
पूजयंस्तु महादेवमर्बुदं वर्षसंख्यया
tatastutoṣa bhagavāndevadevo maheśvaraḥ |
uvāca dānavaṃ kāle meghagambhīrayā girā
||9||ततस्तुतोष भगवान्देवदेवो महेश्वरः ।
उवाच दानवं काले मेघगम्भीरया गिरा
bhobhoḥ kambo mahābhāga tuṣṭo'haṃ tava suvrata |
iṣṭaṃ vratānāṃ paramaṃ maunaṃ sarvārthasādhanam
||10||भोभोः कम्बो महाभाग तुष्टोऽहं तव सुव्रत ।
इष्टं व्रतानां परमं मौनं सर्वार्थसाधनम्
caritaṃ ca tvayā loke devadānavaduścaram |
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yatte manasi rocate
||11||चरितं च त्वया लोके देवदानवदुश्चरम् ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि रोचते
kamburuvāca
yadi prasanno deveśa yadi deyo varo mama |
akṣayyaścāvyayaścaiva svecchayā vicarāmyaham
||12||यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम ।
अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव स्वेच्छया विचराम्यहम्
daityadānavasaṅghānāṃ saṃyugeṣvapalāyitā |
bhayaṃ cānyanna vidyeta muktvā devaṃ gadādharam
||13||दैत्यदानवसङ्घानां संयुगेष्वपलायिता ।
भयं चान्यन्न विद्येत मुक्त्वा देवं गदाधरम्
tasyāhaṃ saṃyuge sādhyo yenopāyena śaṅkara |
bhavāmi na sadā kālaṃ taṃ vadasva varaṃ mama
||14||तस्याहं संयुगे साध्यो येनोपायेन शङ्कर ।
भवामि न सदा कालं तं वदस्व वरं मम
īśvara uvāca
mama saṃnihito yatra tvaṃ bhaviṣyasi dānava |
tatra viṣṇubhayaṃ nāsti vasātra vigatajvaraḥ
||15||मम संनिहितो यत्र त्वं भविष्यसि दानव ।
तत्र विष्णुभयं नास्ति वसात्र विगतज्वरः
tasya devādhidevasya vedagarbhasya saṃyuge |
śaṅkhacakradharasyeśā nāhaṃ sarve surāsurāḥ
||16||तस्य देवाधिदेवस्य वेदगर्भस्य संयुगे ।
शङ्खचक्रधरस्येशा नाहं सर्वे सुरासुराः
kiṃ punaryo dviṣatyenaṃ lokālokaprabhuṃ harim |
sa sukhī vartate kālaṃ na nimeṣaṃ mataṃ mama
||17||किं पुनर्यो द्विषत्येनं लोकालोकप्रभुं हरिम् ।
स सुखी वर्तते कालं न निमेषं मतं मम
tasmāttvaṃ parayā bhaktyā sarvabhūtahite rataḥ |
vasiṣyasi ciraṃ kālamityuktvādarśanaṃ gataḥ
||18||तस्मात्त्वं परया भक्त्या सर्वभूतहिते रतः ।
वसिष्यसि चिरं कालमित्युक्त्वादर्शनं गतः
gate cādarśanaṃ deve tatra tīrthe mahāmatiḥ |
sthāpayāmāsa deveśaṃ śivaṃ śāntamanāmayam
||19||गते चादर्शनं देवे तत्र तीर्थे महामतिः ।
स्थापयामास देवेशं शिवं शान्तमनामयम्
tasmiṃstīrthe mahādevaṃ sthāpayitvā divaṃ gataḥ |
tadāprabhṛti tatpārtha kambutīrthamiti śrutam |
vikhyātaṃ sarvalokeṣu mahāpātakanāśanam
||20||तस्मिंस्तीर्थे महादेवं स्थापयित्वा दिवं गतः ।
तदाप्रभृति तत्पार्थ कम्बुतीर्थमिति श्रुतम् ।
विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्
kambutīrthe naraḥ snātvā vidhinābhyarcya bhāskaram |
ṛgyajuḥsāmamantraiśca stūyamāno nṛpottama
||21||कम्बुतीर्थे नरः स्नात्वा विधिनाभ्यर्च्य भास्करम् ।
ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च स्तूयमानो नृपोत्तम
tasya puṇyaṃ samuddiṣṭaṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ |
tatsarvaṃ tu śṛṇuṣvādya mamaiva gadato nṛpa
||22||तस्य पुण्यं समुद्दिष्टं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
तत्सर्वं तु शृणुष्वाद्य ममैव गदतो नृप
ṛgyajuḥsāmagīteṣu sāṅgopāṅgeṣu yatphalam |
tatphalaṃ samavāpnoti gāyatrīmātramantravit
||23||ऋग्यजुःसामगीतेषु साङ्गोपाङ्गेषु यत्फलम् ।
तत्फलं समवाप्नोति गायत्रीमात्रमन्त्रवित्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ |
pūjayeddevamīśānaṃ so'gniṣṭomaphalaṃ labhet
||24||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः ।
पूजयेद्देवमीशानं सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्
akāmo vā sakāmo vā tatra tīrthe kalevaram |
yastyajennātra sandeho rudralokaṃ sa gacchati
||25||अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे कलेवरम् ।
यस्त्यजेन्नात्र सन्देहो रुद्रलोकं स गच्छति
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kambukeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma viṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||