sthāpitaṃ vāsukīśaṃ tu samastāghaughanāśanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchenmahīpāla narmadādakṣiṇe taṭe |
sthāpitaṃ vāsukīśaṃ tu samastāghaughanāśanam
||1||ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे ।
स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्
yudhiṣṭhira uvāca
kasmācca kāraṇāttāta revāyā dakṣiṇe taṭe |
vāsukīśasthāpito vai vistarādvada me guro
||2||कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे ।
वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो
śrīmārkaṇḍeya uvāca
etatsarvaṃ samāsthāya nṛtyaṃ śambhuścakāra vai
||3||एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै
śramādajāyata svedo gaṅgātoyavimiśritam |
patantamurago'śnāti haramaulivinirgatam
||4||श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् ।
पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्
mandākinī tataḥ kruddhā vyālasyopari bhārata |
prāpnuhyajagarattvaṃ hi bhujaṅga kṣudrajantuka
||5||मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत ।
प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक
vāsukiruvāca
anugrāhyo'smi te pāpo durnayo'haṃ harādṛte |
trailokyapāvanī puṇyā sarittvaṃ śubhalakṣaṇā
||6||अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते ।
त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा
saṃsāracchedanakarī hyārtānāmārtināśanī |
svargadvāre sthitā tvaṃ hi dayāṃ kuru mayīśvari
||7||संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी ।
स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि
gaṅgovāca
kuruṣva vipulaṃ vindhyaṃ tapastvaṃ śaṅkaraṃ prati |
tataḥ prāpsyasi svaṃ sthānaṃ pannagatvaṃ mamājñayā
||8||कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति ।
ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato'sau tvarito vindhyaṃ nāgo gatvā nagaṃ śubham |
tapastaptuṃ samārebhe śaṅkarārādhanodyataḥ
||9||ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् ।
तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः
nityaṃ dadhyau mahādevaṃ tryakṣaṃ ḍamarukodyatam |
tato varṣaśate pūrṇa uparuddho jagadguruḥ |
āgatastatsamīpaṃ tu ślakṣṇāṃ vāṇīmudāharat
||10||नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् ।
ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः ।
आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्
varaṃ varaya me vatsa pannaga tvaṃ kṛtādara
||11||वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर
vāsukiruvāca
yadi tuṣṭo'si me deva varaṃ dāsyasi śaṅkara |
prasādāttava deveśa bhūyānniṣpāpatā mama |
tīrthaṃ kiṃcitsamākhyāhi sarvapāpapraṇāśanam
||12||यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर ।
प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम ।
तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्
īśvara uvāca
pannaga tvaṃ mahābāho revāṃ gaccha śubhaṃkarīm |
yāmye tasyāstaṭe puṇye snānaṃ kuru yathāvidhi
||13||पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् ।
याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि
ityuktvāntardadhe devo vāsukistvarayānvitaḥ |
rūpeṇājagareṇaiva praviṣṭo narmadājalam
||14||इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः ।
रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्
mārgeṇa tasya saṃjātaṃ jāhnavyāḥ srota uttamam |
nirdhūtakalmaṣaḥ sarpaḥ saṃjāto narmadājale
||15||मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् ।
निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले
sthāpitaḥ śaṅkarastatra narmadāyāṃ yudhiṣṭhira |
tato nāgeśvaraṃ liṅgaṃ prasiddhaṃ pāpanāśanam
||16||स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर ।
ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ snāpayenmadhunā śivam |
vimuktakalmaṣaḥ sadyo jāyate nātra saṃśayaḥ
||17||अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् ।
विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः
aputrā ye narāḥ pārtha snānaṃ kurvanti saṅgame |
te labhante sutāñchreṣṭhān kārttavīryopamāñchubhān
||18||अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे ।
ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्
śrāddhaṃ tatraiva yaḥ kuryādupavāsaparāyaṇaḥ |
kurvanpramocayetpretānnarakānnṛpanandana
||19||श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः ।
कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन
sarpāṇāṃ ca bhayaṃ vaṃśe jñātivarge na jāyate |
nirdoṣaṃ nandate tasya kulaṃ nāgaprasādataḥ
||20||सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते ।
निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः
etatte sarvamākhyātaṃ tava snehānnṛpottama
||21||एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe nāgeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonaśatatamo'dhyāyaḥ ||