piṅgaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchenmahīpāla piṅgalāvartamuttamam |
tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ kāmikaṃ bhuvi durlabham
||1||ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम् ।
तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्
vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yatpurā kṛtam |
piṅgaleśvaramāsādya tatsarvaṃ vilayaṃ vrajet
||2||वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् ।
पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत्
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca devakhāte kṛtaṃ nṛpa |
akṣayaṃ tadbhavetsarvamityevaṃ śaṅkaro'bravīt
||3||तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप ।
अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu samuddhṛtya śubhodakam |
muktaṃ tatra suraiḥ khātvā devakhātaṃ tato'bhavat
||4||पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकम् ।
मुक्तं तत्र सुरैः खात्वा देवखातं ततोऽभवत्
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ tu devakhātaṃ tatsaṃjātaṃ dvijasattama |
surāḥ sarve kathaṃ tatra mumucurvāri tīrthajam |
sarvaṃ kathaya me vipra śravaṇe lampaṭaṃ manaḥ
||5||कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम ।
सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् ।
सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः
śrīmārkaṇḍeya uvāca
yadā tu śūlaśuddhyarthaṃ rudro devagaṇaiḥ saha |
babhrāma pṛthivīṃ sarvāṃ kamaṇḍaludharaḥ śubhām
||6||यदा तु शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह ।
बभ्राम पृथिवीं सर्वां कमण्डलुधरः शुभाम्
prabhāsādyeṣu tīrtheṣu snānaṃ cakruḥ surāstadā |
sarvatīrthotthitaṃ toyaṃ pātre vai nihitaṃ tu taiḥ
||7||प्रभासाद्येषु तीर्थेषु स्नानं चक्रुः सुरास्तदा ।
सर्वतीर्थोत्थितं तोयं पात्रे वै निहितं तु तैः
śūlabhedamanuprāpya śūlaṃ śuddhaṃ tu śūlinaḥ |
tatrotthamudakaṃ gṛhya āgatā bhṛgukacchake
||8||शूलभेदमनुप्राप्य शूलं शुद्धं तु शूलिनः ।
तत्रोत्थमुदकं गृह्य आगता भृगुकच्छके
tatrāpaśyaṃstato hyagniṃ ca piṅgalākṣaṃ ca rogiṇam |
tapasyugre vyavasitaṃ dhyāyamānaṃ maheśvaram
||9||तत्रापश्यंस्ततो ह्यग्निं च पिङ्गलाक्षं च रोगिणम् ।
तपस्युग्रे व्यवसितं ध्यायमानं महेश्वरम्
havirbhāgaistu viprāṇāṃ rājñāṃ caivāmayāvinām |
dṛṣṭvā tu bahurogārtamagniṃ devamukhaṃ surāḥ |
prāhuste sahitā devaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram
||10||हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम् ।
दृष्ट्वा तु बहुरोगार्तमग्निं देवमुखं सुराः ।
प्राहुस्ते सहिता देवं शङ्करं लोकशङ्करम्
devā ūcuḥ
prasādaḥ kriyatāṃ śambho piṅgalasyāmayāvinaḥ |
yathā hi nīrujaḥ kāyo haviṣāṃ grahaṇakṣamaḥ |
punarbhavati piṅgastu tathā kuru maheśvara
||11||प्रसादः क्रियतां शम्भो पिङ्गलस्यामयाविनः ।
यथा हि नीरुजः कायो हविषां ग्रहणक्षमः ।
पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर
īśvara uvāca
bhobhoḥ surā hi tapasā tuṣṭo'haṃ vo viśeṣataḥ |
vacanācca viśeṣeṇa dadāmyabhimataṃ varam
||12||भोभोः सुरा हि तपसा तुष्टोऽहं वो विशेषतः ।
वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम्
piṅgala uvāca
yadi tuṣṭo'si deveśa dīyate deva cepsitam |
candrādityau ca nayane kṛtvātra kalayā sthitaḥ
||13||यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् ।
चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः
tathā punarnavaḥ kāyo bhavedvai mama śaṅkara |
tathā kuru virūpākṣa namastubhyaṃ punaḥ punaḥ
||14||तथा पुनर्नवः कायो भवेद्वै मम शङ्कर ।
तथा कुरु विरूपाक्ष नमस्तुभ्यं पुनः पुनः
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ sa bhagavāñchambhurmūrtimādityarūpiṇīm |
kṛtvā tu tasya tadrogamapānudata śaṅkaraḥ
||15||ततः स भगवाञ्छम्भुर्मूर्तिमादित्यरूपिणीम् ।
कृत्वा तु तस्य तद्रोगमपानुदत शङ्करः
tataḥ punarnavībhūtaḥ punaḥ provāca śaṅkaram |
atraiva sthīyatāṃ śambho tathaiva bhāskaraḥ svayam
||16||ततः पुनर्नवीभूतः पुनः प्रोवाच शङ्करम् ।
अत्रैव स्थीयतां शम्भो तथैव भास्करः स्वयम्
prāṇināmupakārāya rogāṇāmupaśāntaye |
pāpānāṃ dhvaṃsanārthāya śreyasāṃ caiva vṛddhaye
||17||प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये ।
पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये
evamuktastu bhagavānpiṅgalena mahātmanā |
avatāraṃ ca kṛtavān gīrvāṇānidamabravīt
||18||एवमुक्तस्तु भगवान्पिङ्गलेन महात्मना ।
अवतारं च कृतवान् गीर्वाणानिदमब्रवीत्
īśvara uvāca
muñcadhvamudakaṃ devāstīrthebhyo yatsamāhṛtam |
mama cottarataḥ kṛtvā khātaṃ devamayaṃ śubham
||19||मुञ्चध्वमुदकं देवास्तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम् ।
मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम्
tatra nikṣipyatāṃ vāri sarvarogavināśanam |
sarvapāpaharaṃ divyaṃ sarvairapi surādibhiḥ
||20||तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम् ।
सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः
evamuktāḥ surāḥ sarve khātaṃ kṛtvā tathottare |
vayastriṃśatkoṭigaṇairmuktaṃ tattīrthajaṃ jalam
||21||एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे ।
वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम्
procuste sahitāḥ sarve virūpākṣapurogamāḥ |
yaḥ kaściddevakhāte'sminmṛdālambhanapūrvakam
||22||प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः ।
यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन्मृदालम्भनपूर्वकम्
snānaṃ kṛtvā ravidine saṃsnāya narmadājale |
śrāddhaṃ kṛtvā pitṛbhyo vai dānaṃ dattvā svaśaktitaḥ
||23||स्नानं कृत्वा रविदिने संस्नाय नर्मदाजले ।
श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यो वै दानं दत्त्वा स्वशक्तितः
pūjayiṣyati piṅgeśaṃ tasya vāsastriviṣṭape |
bhaviṣyati surairuktaṃ śṛṇoti sakalaṃ jagat
||24||पूजयिष्यति पिङ्गेशं तस्य वासस्त्रिविष्टपे ।
भविष्यति सुरैरुक्तं शृणोति सकलं जगत्
āmayā bhuvi martyānāṃ kṣayarogavicarcikāḥ |
vyādhayo vikṛtākārāḥ kāsaśvāsajvarodbhavāḥ
||25||आमया भुवि मर्त्यानां क्षयरोगविचर्चिकाः ।
व्याधयो विकृताकाराः कासश्वासज्वरोद्भवाः
ekadvitricaturthāhā ye jvarā bhūtasambhavāḥ |
ye cānye vikṛtā doṣā dadruśca kāmalaṃ tathā
||26||एकद्वित्रिचतुर्थाहा ये ज्वरा भूतसम्भवाः ।
ये चान्ये विकृता दोषा दद्रुश्च कामलं तथा
dinaiste saptabhiryānti nāśaṃ snānairraverdine |
śatabhedaprabhinnā ye kuṣṭhā bahuvidhāstathā
||27||दिनैस्ते सप्तभिर्यान्ति नाशं स्नानैर्रवेर्दिने ।
शतभेदप्रभिन्ना ये कुष्ठा बहुविधास्तथा
śatamādityavārāṇāṃ snāyādaṣṭottaraṃ tu yaḥ |
sampūjya śaṅkaraṃ dadyāttilapātraṃ dvijātaye
||28||शतमादित्यवाराणां स्नायादष्टोत्तरं तु यः ।
सम्पूज्य शङ्करं दद्यात्तिलपात्रं द्विजातये
naśyanti tasya kuṣṭhāni garuḍeneva pannagāḥ |
evamuktvā gatāḥ sarve tridaśāstridaśālayam
||29||नश्यन्ति तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः ।
एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदशास्त्रिदशालयम्
mārkaṇḍeya uvāca
nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saritsu ca |
snānaṃ samācarennityaṃ naraḥ pāpaiḥ pramucyate
||30||नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च ।
स्नानं समाचरेन्नित्यं नरः पापैः प्रमुच्यते
ṣaṣṭitīrthasahasreṣu ṣaṣṭitīrthaśateṣu ca |
yatphalaṃ snānadāneṣu devakhāte tato'dhikam
||31||षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च ।
यत्फलं स्नानदानेषु देवखाते ततोऽधिकम्
devakhāteṣu yaḥ snātvā tarpayitvā pitṝnnṛpa |
pūjayeddevadeveśaṃ piṅgaleśvaramuttamam
||32||देवखातेषु यः स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन्नृप ।
पूजयेद्देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरमुत्तमम्
so'śvamedhasya yajñasya vājapeyasya bhārata |
dvayoḥ puṇyamavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
||33||सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य वाजपेयस्य भारत ।
द्वयोः पुण्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe piṅgaleśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaṭsaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||