yatra siddhiṃ parāṃ prāptaḥ somarājaḥ surottamaḥ
mārkaṇḍeya uvāca
tato gacchenmahīpāla candrahāsamataḥ param |
yatra siddhiṃ parāṃ prāptaḥ somarājaḥ surottamaḥ
||1||ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् ।
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ siddhiṃ parāṃ prāptaḥ somanātho jagatpatiḥ |
tatsarvaṃ śrotumicchāmi kathayasva mamānagha
||2||कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
śrīmārkaṇḍeya uvāca
purā śapto munīndreṇa dakṣeṇa kila bhārata |
asevanāddhi dārāṇāṃ kṣayarogī bhaviṣyasi
||3||पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत ।
असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
udvāhitānāṃ patnīnāṃ ye na kurvanti sevanam |
yā niṣṭhā jāyate nṛṇāṃ tāṃ śṛṇuṣva narādhipa
||4||उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् ।
या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप
ṛtāvṛtau hi nārīṇāṃ sevanājjāyate sutaḥ |
sutātsvargaśca mokṣaśca ityevaṃ śrutibhāṣitam
||5||ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः ।
सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्
tatkālocitadharmeṇa veṣṭito raurave patet |
tasyāstadrudhiraṃ pāpaḥ pibate kālamīpsitam
||6||तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् ।
तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्
tato'vatīrṇaḥ kālena yāṃ yāṃ yoniṃ prayāsyati |
tasyāṃ tasyāṃ sa duṣṭātmā durbhago jāyate sadā
||7||ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति ।
तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
nārīṇāṃ tu sadā kāmo'bhyadhikāḥ parivartate |
viśeṣeṇa ṛtau kāle pīḍyate kāmasāyakaiḥ
||8||नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते ।
विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः
paribhūtā hitā bhartrā dhyāyante'nyaṃ patiṃ striyaḥ |
tataḥ putraḥ samutpanno hyaṭate kulamuttamam
||9||परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः ।
ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
svargasthāstena pitaraḥ pūrvajāste pitāmahāḥ |
patanti jātamātreṇa kulaṭastena cocyate
||10||स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः ।
पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
tena karmavipākena kṣayarogyabhavacchaśī |
tyaktvā lokaṃ surendrāṇāṃ martyalokamupāgataḥ
||11||तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी ।
त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
tatastīrthānyanekāni puṇyānyāyatanāni ca |
bhramanvai narmadāṃ prāptaḥ sarvapāpapraṇāśanīm
||12||ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च ।
भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्
upavāsaṃ ca dānāni vratāni niyamāṃstathā |
cacāra dvādaśābdāni tato muktaḥ sa kilbiṣaiḥ
||13||उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा ।
चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
snāpayitvā mahādevaṃ sarvapātakanāśanam |
jagāma prabhayā pūrṇaḥ sa ca lokamanuttamam
||14||स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् ।
जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्
yenaiva sthāpito devaḥ pūjyate varṣasaṃkhyayā |
tāvadvarṣasahasrāṇi rudraloke sa pūjyate
||15||येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया ।
तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते
tena devānvidhānoktānsthāpayanti narā bhuvi |
akṣayaṃ cāvyayaṃ yasmātkālaṃ bhuñjanti mānavāḥ
||16||तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि ।
अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः
somatīrthe naraḥ snātvā pūjayeddevamīśvaram |
sa bhrājate naro loke somavatpriyadarśanaḥ
||17||सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् ।
स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः
candrahāse tu yo gatvā grahaṇe candrasūryayoḥ |
snānaṃ samācaredbhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ
||18||चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।
स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca candrahāse śubhāśubham |
kṛtaṃ nṛpavaraśreṣṭha sarvaṃ bhavati cākṣayam
||19||तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् ।
कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
te dhanyāste mahātmānasteṣāṃ janma sujīvitam |
candrahāse tu ye snātvā paśyanti grahaṇaṃ narāḥ
||20||ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् ।
चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yatpurākṛtam |
snānamātreṇa rājendra tatra tīrthe praṇaśyati
||21||वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् ।
स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
bahavastaṃ na jānanti mahāmohasamanvitāḥ |
dehasthamiva sarveṣāṃ paramānandarūpiṇam
||22||बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः ।
देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्
paścime sāgare gatvā somatīrthe tu yatphalam |
tatsamagramavāpnoti candrahāse na saṃśayaḥ
||23||पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् ।
तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः
saṃkrāntau ca vyatīpāte ayane viṣuve tathā |
candrahāse naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate
||24||संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा ।
चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
te mūḍhāste durācārāsteṣāṃ janma nirarthakam |
candrahāsaṃ na jānanti ye revāyāṃ vyavasthitam
||25||ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् ।
चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्
candrahāse tu yaḥ kaścitsaṃnyāsaṃ kurute dvijaḥ |
anivartikā gatistasya somalokānna saṃśayaḥ
||26||चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः ।
अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe somatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||