karañjeśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra karañjeśvaramuttamam |
yatra siddho mahābhāgo daityo lokeṣu viśrutaḥ
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् ।
यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः
yudhiṣṭhira uvāca
yo'sau siddho mahābhāga tatra tīrthe mahātapāḥ |
kasya putraḥ kathaṃ siddhaḥ kasminkāle vada dvija
||2||योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः ।
कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज
mārkaṇḍeya uvāca
purā kṛtayuge rājanmānaso brahmaṇaḥ sutaḥ |
vedavedāṅgatattvajño marīcirnāma nāmataḥ
||3||पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः
tasyāpi tapaso rāśeḥ kālena mahatānagha |
putro'tha mānaso jātaḥ sākṣādbrahmeva cāparaḥ
||4||तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ ।
पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः
kṣamā damo dayā dānaṃ satyaṃ śaucamathārjavam |
marīceśca guṇā hyete santi tasya ca bhārata
||5||क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् ।
मरीचेश्च गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत
evaṃ guṇagaṇākīrṇaṃ kaśyapaṃ dvijasattamam |
jñātvā prajāpatirdakṣo bhāryārthe svasutāṃ dadau
||6||एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् ।
ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ
aditirditirdanuścaiva tathāpyevaṃ daśāparāḥ |
yāsāṃ putrāśca saṃjātāḥ pautrāśca bharatarṣabha
||7||अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः ।
यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ
aditirjanayāmāsa putrānindrapurogamān |
jātāstasya mahābāho kaśyapasya prajāpateḥ
||8||अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् ।
जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः
yaistu lokatrayaṃ vyāptaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ mahat |
tathānyasya mahābhāgo danoḥ putro vyajāyata
||9||यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् ।
तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत
sarvalakṣaṇasampannaḥ karañjo nāma nāmataḥ |
bāla eva mahābhāga cacāra sa mahattapaḥ
||10||सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः ।
बाल एव महाभाग चचार स महत्तपः
narmadātaṭamāśritya cātighoramanuttamam |
divyaṃ varṣasahasraṃ ca kṛcchracāndrāyaṇaṃ nṛpa
||11||नर्मदातटमाश्रित्य चातिघोरमनुत्तमम् ।
दिव्यं वर्षसहस्रं च कृच्छ्रचान्द्रायणं नृप
śākamūlaphalāhāraḥ snānahomaparāyaṇaḥ |
tatastuṣṭo mahādeva umayā sahitaḥ kila
||12||शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः ।
ततस्तुष्टो महादेव उमया सहितः किल
vareṇa chandayāmāsa tripurāntakaraḥ prabhuḥ |
bhoḥ karañja mahāsattva parituṣṭo'smi te'nagha
||13||वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः ।
भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ
varaṃ vṛṇīṣva te dadmi hyamaratvamṛte mama
||14||वरं वृणीष्व ते दद्मि ह्यमरत्वमृते मम
karañja uvāca
yadi tuṣṭo mahādeva yadi deyo varo mama |
tarhi putrāśca pautrāśca santu me dharmavatsalāḥ
||15||यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम ।
तर्हि पुत्राश्च पौत्राश्च सन्तु मे धर्मवत्सलाः
tathetyuktvā mahādeva umayā sahitastadā |
vṛṣārūḍho gaṇaiḥ sārddhaṃ tatraivāntaradhīyata
||16||तथेत्युक्त्वा महादेव उमया सहितस्तदा ।
वृषारूढो गणैः सार्द्धं तत्रैवान्तरधीयत
gate cādarśanaṃ deve so'pi daityo mudānvitaḥ |
svanāmnātra mahādevaṃ sthāpayitvā yayau gṛham
||17||गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः ।
स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्
tadāprabhṛti tattīrthaṃ sarvatīrtheṣvanuttamam |
snānamātrānarastatra mucyate sarvapātakaiḥ
||18||तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् ।
स्नानमात्रानरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ |
so'gniṣṭomasya yajñasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam
||19||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः ।
सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa |
anivartyā gatistasya rudralokaṃ sa gacchati
||20||अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ।
अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति
athavāgnijale prāṇānyastyajeddharmanandana |
ayutadvitayaṃ vaste varṣāṇāṃ śivamandire
||21||अथवाग्निजले प्राणान्यस्त्यजेद्धर्मनन्दन ।
अयुतद्वितयं वस्ते वर्षाणां शिवमन्दिरे
tataścaiva kṣaye jāte jāyate vimale kule |
vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ
||22||ततश्चैव क्षये जाते जायते विमले कुले ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः
rājā vā rājatulyo vā jīvecca śaradaḥ śatam |
putrapautrasamopetaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ
||23||राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् ।
पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः
evaṃ te sarvamākhyātaṃ pṛṣṭaṃ yadyattvayānagha |
tīrthasya tu phalaṃ tasya snānadāneṣu bhārata
||24||एवं ते सर्वमाख्यातं पृष्टं यद्यत्त्वयानघ ।
तीर्थस्य तु फलं तस्य स्नानदानेषु भारत
etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva tīrthamāhātmyamuttamam
||25||एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् ।
पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
yastu śrāvayate śrāddhe paṭhetpitṛparāyaṇaḥ |
akṣayaṃ jāyate puṇyamityevaṃ śaṅkaro'bravīt
||26||यस्तु श्रावयते श्राद्धे पठेत्पितृपरायणः ।
अक्षयं जायते पुण्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye karañjeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ ||