patreśvaratīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
pattreśvaraṃ tato gacchetsarvapāpapraṇāśanam |
yatra siddho mahābhāgaścitrasenasuto balī
||1||पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् ।
यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली
yudhiṣṭhira uvāca
ko'sau siddhastadā brahmaṃstasmiṃstīrthe mahātapāḥ |
putraḥ kasya tu ko heturetadicchāmi veditum
||2||कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः ।
पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्
śrīmārkaṇḍeya uvāca
citronāma mahātejā indrasya dayitaḥ purā |
tasya putro nṛpaśreṣṭha pattreśvara iti śrutaḥ
||3||चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा ।
तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः
rūpavān subhagaścaiva sarvaśatrubhayaṃkaraḥ |
indrasya dayito'tyarthaṃ jaya ityeva cāparaḥ
||4||रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः ।
इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः
sa kadācitsabhāmadhye sarvadevasamāgame |
menakānṛtyagītena mohitaḥ suciraṃ kila
||5||स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे ।
मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल
tiṣṭhate gatamaryādo gataprāṇa iva kṣaṇāt |
tāvatsurapatirdevaḥ śaśāpāthājitendriyam
||6||तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् ।
तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्
yasmāttvaṃ svargasaṃstho'pi martyadharmamupeyivān |
tasmānmartye ciraṃ kālaṃ kṣapayiṣyasyasaṃśayam
||7||यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् ।
तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्
evamuktaḥ surendreṇa citrasenasuto yuvā |
vepamānaḥ suraśreṣṭhaḥ kṛtāñjaliruvāca ha
||8||एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा ।
वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह
pattreśvara uvāca
mayā pāpena mūḍhena ajitendriyacetasā |
prāptaṃ vai yatphalaṃ tasya prasādaṃ kartumarhasi
||9||मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा ।
प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि
śakra uvāca
narmadātaṭamāśritya dvādaśābdaṃ jitendriyaḥ |
ārādhaya śivaṃ śāntaṃ punaḥ prāpsyasi sadgatim
||10||नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः ।
आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्
satyaśaucaratānāṃ ca dharmiṣṭhānāṃ jitātmanām |
loko'yaṃ pāpināṃ naiva iti śāstrasya niścayaḥ
||11||सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् ।
लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः
evamukte mahārāja sahasrākṣeṇa dhīmatā |
gandharvatanayo dhīmānpraṇamyāgāttu bhūtalam
||12||एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता ।
गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्
revāyā vimale toye brahmāvartasamīpataḥ |
snātvā japtvā vidhānena arcayitvā ca śaṅkaram
||13||रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः ।
स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्
vāyvambupiṇyākaphalaiśca puṣpaiḥ parṇaiśca mūlāśanayāvakena |
tatāpa pañcāgnitapobhirugraistataśca toṣaṃ samagātsa devaḥ
||14||वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन ।
तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः
pinākapāṇiṃ varadaṃ triśūlinamumāpatiṃ hyandhakanāśanaṃ ca |
candrārdhamauliṃ gajakṛttivāsasaṃ dṛṣṭvā papātāgragataṃ samīkṣya
||15||पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च ।
चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य
īśvara uvāca
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varado'haṃ tavānagha |
yamicchasi dadāmyadya nātra kāryā vicāraṇā
||16||वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ ।
यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा
pattreśvara uvāca
yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama |
atra tvaṃ satataṃ tīrthe mama nāmnā bhava prabho
||17||यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो
etacchrutvā mahādevo harṣagadgadayā girā |
tathetyuktvā yayau hṛṣṭa umayā saha śaṅkaraḥ
||18||एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा ।
तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः
so'pi tattīrthamāplutya gate deve divaṃ prati |
snātvā jāpyavidhānena tarpayitvā pitṝn punaḥ
||19||सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति ।
स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः
sthāpayāmāsa deveśaṃ tasmiṃstīrthe vidhānataḥ |
pattreśvaraṃ tu vikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata
||20||स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः ।
पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत
indralokaṃ gataḥ śāpānmuktaḥ so'pi nareśvara |
hṛṣṭaḥ pramudito ramyaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ
||21||इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर ।
हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः
eṣa te kathitaḥ praśnaḥ pṛṣṭo yo vai yudhiṣṭhira |
tatra snānena caikena sarvapāpaiḥ pramucyate
||22||एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर ।
तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
yastvarcayenmahādevaṃ tasmiṃstīrthe yudhiṣṭhira |
snātvābhyarcya pitḥn devān so'śvamedhaphalaṃ labhet
||23||यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर ।
स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्
mṛto varṣaśataṃ sāgraṃ krīḍitvā ca śive pure |
rājā vā rājatulyo vā paścānmartyeṣu jāyate
||24||मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे ।
राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते
vedavedāṅgatattvajño jīvecca śaradaḥ śatam |
vyādhiśokavinirmuktaḥ punaḥ smarati tajjalam
||25||वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् ।
व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe patreśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ ||