udīrṇo yatra vārāho hyabhavaddharaṇīdharaḥ
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam |
udīrṇo yatra vārāho hyabhavaddharaṇīdharaḥ
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् ।
उदीर्णो यत्र वाराहो ह्यभवद्धरणीधरः
dhanvadaṃṣṭrāṃ karālāgrāṃ bibhracca pṛthivīmimām |
sa eva pañcamaḥ prokto vārāho muktidāyakaḥ
||2||धन्वदंष्ट्रां करालाग्रां बिभ्रच्च पृथिवीमिमाम् ।
स एव पञ्चमः प्रोक्तो वाराहो मुक्तिदायकः
yudhiṣṭhira uvāca
kathamudīrṇarūpo'bhūdvārāho dharaṇīdharaḥ |
vārāhatvaṃ gataḥ kena pañcamaḥ kena saṃjñitaḥ
||3||कथमुदीर्णरूपोऽभूद्वाराहो धरणीधरः ।
वाराहत्वं गतः केन पञ्चमः केन संज्ञितः
mārkaṇḍeya uvāca
ādikalpe purā rājankṣīrode bhagavān hariḥ |
śete sa bhogiśayane yoganidrāvimohitaḥ
||4||आदिकल्पे पुरा राजन्क्षीरोदे भगवान् हरिः ।
शेते स भोगिशयने योगनिद्राविमोहितः
babhūva nṛpatiśreṣṭha gatvā vai devasaṃnidhau |
avocadbhārakhinnāhaṃ gamiṣyāmi rasātalam
||5||बभूव नृपतिश्रेष्ठ गत्वा वै देवसंनिधौ ।
अवोचद्भारखिन्नाहं गमिष्यामि रसातलम्
dṛṣṭvā devāḥ samudvignā gatā yatra janārdanaḥ |
tuṣṭuvurvāgbhiriṣṭābhiḥ keśavaṃ jagatpatim
||6||दृष्ट्वा देवाः समुद्विग्ना गता यत्र जनार्दनः ।
तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः केशवं जगत्पतिम्
devā ūcuḥ
namo namaste deveśa surārtihara sarvaga |
viśvamūrte namastubhyaṃ trāhi sarvānmahadbhayāt
||7||नमो नमस्ते देवेश सुरार्तिहर सर्वग ।
विश्वमूर्ते नमस्तुभ्यं त्राहि सर्वान्महद्भयात्
ityukto daivatairdevo hyuvāca kimupasthitam |
kāryaṃ vadadhvaṃ me devā yatkṛtyaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ
||8||इत्युक्तो दैवतैर्देवो ह्युवाच किमुपस्थितम् ।
कार्यं वदध्वं मे देवा यत्कृत्यं मा चिरं कृथाः
devā ūcuḥ
dharā dharitrī bhūtānāṃ bhārodvignā nimajjati |
tāmuddhara hṛṣīkeśa lokānsaṃsthāpaya sthitau
||9||धरा धरित्री भूतानां भारोद्विग्ना निमज्जति ।
तामुद्धर हृषीकेश लोकान्संस्थापय स्थितौ
evamuktaḥ suraiḥ sarvaiḥ keśavaḥ parameśvaraḥ |
vārāhaṃ rūpamāsthāya sarvayajñamayaṃ vibhuḥ
||10||एवमुक्तः सुरैः सर्वैः केशवः परमेश्वरः ।
वाराहं रूपमास्थाय सर्वयज्ञमयं विभुः
daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ samākuñcitamūrdhajam |
kṛtvā'nantaṃ pādapīṭhaṃ daṃṣṭrāgreṇoddharanbhuvam
||11||दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं समाकुञ्चितमूर्धजम् ।
कृत्वाऽनन्तं पादपीठं दंष्ट्राग्रेणोद्धरन्भुवम्
saparvatavanāmurvīṃ samudraparimekhalām |
uddhṛtya bhagavān viṣṇurudīrṇaḥ samajāyata
||12||सपर्वतवनामुर्वीं समुद्रपरिमेखलाम् ।
उद्धृत्य भगवान् विष्णुरुदीर्णः समजायत
darśayanpañcadhātmānamuttare narmadātaṭe |
tathādyaṃ koralāyāṃ tu dvitīyaṃ yodhanīpure
||13||दर्शयन्पञ्चधात्मानमुत्तरे नर्मदातटे ।
तथाद्यं कोरलायां तु द्वितीयं योधनीपुरे
jayakṣetrābhidhāne tu jayeti parikīrtitam |
asurānmohayalliṅgastṛtīyaḥ parikīrtitaḥ
||14||जयक्षेत्राभिधाने तु जयेति परिकीर्तितम् ।
असुरान्मोहयल्लिङ्गस्तृतीयः परिकीर्तितः
pāvanāya jagaddhetoḥ sthito yasmācchaśiprabhaḥ |
atastu nṛpaśārdūla śveta ityābhidhīyate
||15||पावनाय जगद्धेतोः स्थितो यस्माच्छशिप्रभः ।
अतस्तु नृपशार्दूल श्वेत इत्याभिधीयते
uddhṛtya jagatāṃ devīmudīrṇo bhṛgukacchake |
tataḥ pañcama udīrṇo varāha iti saṃjñitaḥ
||16||उद्धृत्य जगतां देवीमुदीर्णो भृगुकच्छके ।
ततः पञ्चम उदीर्णो वराह इति संज्ञितः
iti pañcavarāhāste kathitaḥ pāṇḍunandana |
yugapaddarśanaṃ caiṣāṃ brahmahatyāṃ vyapohati
||17||इति पञ्चवराहास्ते कथितः पाण्डुनन्दन ।
युगपद्दर्शनं चैषां ब्रह्महत्यां व्यपोहति
jyeṣṭhe māsi site pakṣa ekādaśyāṃ viśeṣataḥ |
gatvā hyādivarāhaṃ tu samprāpte daśamīdine
||18||ज्येष्ठे मासि सिते पक्ष एकादश्यां विशेषतः ।
गत्वा ह्यादिवराहं तु सम्प्राप्ते दशमीदिने
haviṣyamannaṃ bhuñjīyāllaghusāyaṃ gate ravau |
rātrau jāgaraṇaṃ kuryādvārāhe hyādisaṃjñake
||19||हविष्यमन्नं भुञ्जीयाल्लघुसायं गते रवौ ।
रात्रौ जागरणं कुर्याद्वाराहे ह्यादिसंज्ञके
tataḥ prabhāte hyuṣasi saṃsnātvā narmadājale |
saṃtarpya pitṛdevāṃśca tilairyavavimiśritaiḥ
||20||ततः प्रभाते ह्युषसि संस्नात्वा नर्मदाजले ।
संतर्प्य पितृदेवांश्च तिलैर्यवविमिश्रितैः
dhenuṃ dadyāddvije yogye sarvābharaṇabhūṣitām |
nirmamo nirahaṅkāro dānaṃ dadyāddvijātaye
||21||धेनुं दद्याद्द्विजे योग्ये सर्वाभरणभूषिताम् ।
निर्ममो निरहङ्कारो दानं दद्याद्द्विजातये
gatvā sampūjayeddevaṃ vārāhaṃ hyādisaṃjñitam |
anena vidhinā pūjya paścādgacchejjayaṃ tvaran
||22||गत्वा सम्पूजयेद्देवं वाराहं ह्यादिसंज्ञितम् ।
अनेन विधिना पूज्य पश्चाद्गच्छेज्जयं त्वरन्
tvaritaṃ tu jayaṃ gatvā pūrvakaṃ vidhimācaret |
aśvaṃ dadyāddvijāgryāya jayapūrvābhinirgatam
||23||त्वरितं तु जयं गत्वा पूर्वकं विधिमाचरेत् ।
अश्वं दद्याद्द्विजाग्र्याय जयपूर्वाभिनिर्गतम्
liṅge caiva tilā deyāḥ śvete hiraṇyameva ca |
udīrṇe ca bhuvaṃ dadyātpūrvakaṃ vidhimācaret
||24||लिङ्गे चैव तिला देयाः श्वेते हिरण्यमेव च ।
उदीर्णे च भुवं दद्यात्पूर्वकं विधिमाचरेत्
anastamita āditye varāhānpañca paśyataḥ |
yatphalaṃ labhate pārtha tadihaikamanāḥ śṛṇu
||25||अनस्तमित आदित्ये वराहान्पञ्च पश्यतः ।
यत्फलं लभते पार्थ तदिहैकमनाः शृणु
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |
ebhistu saha saṃyogo viśvastānāṃ ca vañcanam
||26||ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः ।
एभिस्तु सह संयोगो विश्वस्तानां च वञ्चनम्
svasṛduhitṛbhaginīkuladāropabṛṃhaṇam |
ā janmamaraṇādyāvatpāpaṃ bharatasattama
||27||स्वसृदुहितृभगिनीकुलदारोपबृंहणम् ।
आ जन्ममरणाद्यावत्पापं भरतसत्तम
tīrthapañcakapūtasya vaiṣṇavasya viśeṣataḥ |
yugapaccavinaśyeta tūlarāśirivānalāt
||28||तीर्थपञ्चकपूतस्य वैष्णवस्य विशेषतः ।
युगपच्चविनश्येत तूलराशिरिवानलात्
nārāyaṇānusmaraṇājjapadhyānādviśeṣataḥ |
vipraṇaśyanti pāpāni girikūṭasamānyapi
||29||नारायणानुस्मरणाज्जपध्यानाद्विशेषतः ।
विप्रणश्यन्ति पापानि गिरिकूटसमान्यपि
dṛṣṭvā pañca varāhānvai pauruṣe mahati sthitaḥ |
āplavannarmadātoye śrāddhaṃ kṛtvā yathāvidhi
||30||दृष्ट्वा पञ्च वराहान्वै पौरुषे महति स्थितः ।
आप्लवन्नर्मदातोये श्राद्धं कृत्वा यथाविधि
udayāstamanādarvāgyaḥ paśyelloṭaṇeśvaram |
kalevaravimuktaḥ sa ityevaṃ śaṅkaro'bravīt
||31||उदयास्तमनादर्वाग्यः पश्येल्लोटणेश्वरम् ।
कलेवरविमुक्तः स इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
muktiṃ prayāti sahasā duṣprāpāṃ parameśvarīm |
pauruṣe kriyamāṇe'pi na siddhirjāyate yadi
||32||मुक्तिं प्रयाति सहसा दुष्प्रापां परमेश्वरीम् ।
पौरुषे क्रियमाणेऽपि न सिद्धिर्जायते यदि
bruvanti svargagamanamapi pāpānvitasya ca |
yatra tatra gatasyaiva bhavetpañcavarāhakī
||33||ब्रुवन्ति स्वर्गगमनमपि पापान्वितस्य च ।
यत्र तत्र गतस्यैव भवेत्पञ्चवराहकी
jyeṣṭhasyaikādaśītithau dhruvaṃ tatra vasennaraḥ |
ādiṃ jayaṃ tathā śvetaṃ liṅgamudīrṇameva ca
||34||ज्येष्ठस्यैकादशीतिथौ ध्रुवं तत्र वसेन्नरः ।
आदिं जयं तथा श्वेतं लिङ्गमुदीर्णमेव च
āśritya tasyā draṣṭavyā varāhāstu yatastataḥ |
jyeṣṭhasyaikādaśītithau viṣṇunā prabhuviṣṇunā
||35||आश्रित्य तस्या द्रष्टव्या वराहास्तु यतस्ततः ।
ज्येष्ठस्यैकादशीतिथौ विष्णुना प्रभुविष्णुना
vārāhaṃ rūpamāsthāya uddhṛtā dharaṇī vibho |
puṇyātpuṇyatamā tena hyaśeṣāghaughanāśinī
||36||वाराहं रूपमास्थाय उद्धृता धरणी विभो ।
पुण्यात्पुण्यतमा तेन ह्यशेषाघौघनाशिनी
dṛṣṭvā pañcavarāhānvai kroḍamudīrṇarūpiṇam |
pūjayitvā vidhānena paścājjāgaraṇaṃ caret
||37||दृष्ट्वा पञ्चवराहान्वै क्रोडमुदीर्णरूपिणम् ।
पूजयित्वा विधानेन पश्चाज्जागरणं चरेत्
sapañcavartikān dīpān ghṛtenojjvālya bhaktitaḥ |
purāṇaśravaṇairnṛtyairgītavādyaiḥ sumaṅgalaiḥ
||38||सपञ्चवर्तिकान् दीपान् घृतेनोज्ज्वाल्य भक्तितः ।
पुराणश्रवणैर्नृत्यैर्गीतवाद्यैः सुमङ्गलैः
vedajāpyaiḥ pavitraiśca kṣapayitvā ca śarvarīm |
yatpuṇyaṃ labhate martyo hyājamīḍha śṛṇuṣva tat
||39||वेदजाप्यैः पवित्रैश्च क्षपयित्वा च शर्वरीम् ।
यत्पुण्यं लभते मर्त्यो ह्याजमीढ शृणुष्व तत्
revājalaṃ puṇyatamaṃ pṛthivyāṃ tathā ca devo jagatāṃ patirhariḥ |
ekādaśī pāpaharā narendra bahvāyāsairlabhyate mānavānām
||40||रेवाजलं पुण्यतमं पृथिव्यां तथा च देवो जगतां पतिर्हरिः ।
एकादशी पापहरा नरेन्द्र बह्वायासैर्लभ्यते मानवानाम्
ekaikaśo brahmahatyādikāni śaktāni hantuṃ pāpasaṅghāni rājan |
naite sarve yugapadvai sametā hantuṃ śaktāḥ kiṃ na tadbrūhi rājan
||41||एकैकशो ब्रह्महत्यादिकानि शक्तानि हन्तुं पापसङ्घानि राजन् ।
नैते सर्वे युगपद्वै समेता हन्तुं शक्ताः किं न तद्ब्रूहि राजन्
yathedamuktaṃ tava dharmasūno śrutaṃ ca yacchaṅkarāccandramauleḥ |
śrutvedamicchanmucyate sarvapāpaiḥ paṭhanpadaṃ yāti hi vṛtraśatroḥ
||42||यथेदमुक्तं तव धर्मसूनो श्रुतं च यच्छङ्कराच्चन्द्रमौलेः ।
श्रुत्वेदमिच्छन्मुच्यते सर्वपापैः पठन्पदं याति हि वृत्रशत्रोः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye udīrṇavarāhatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonanavatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||