tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ mahāpātakanāśanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchenmahīpāla daśāśvamedhikaṃ param |
tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ mahāpātakanāśanam
||1||ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् ।
तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्
yatra gatvā mahārāja snātvā sampūjya ceśvaram |
daśānāmaśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
||2||यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् ।
दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
yudhiṣṭhira uvāca
aśvamedho mahāyajño bahusambhāradakṣiṇaḥ |
aśakyaḥ prākṛtaiḥ kartuṃ kathaṃ teṣāṃ phalaṃ labhet
||3||अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः ।
अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्
atyāścaryamidaṃ tattvaṃ tvayoktaṃ vadatā satā |
yathā me jāyate śraddhā dīrghāyustvaṃ tathā vada
||4||अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता ।
यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद
mārkaṇḍeya uvāca
idamāścaryabhūtaṃ hi gauryā pṛṣṭastriyambakaḥ |
tatte'haṃ sampravakṣyāmi pṛcchate nipuṇāya vai
||5||इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै
purā vṛṣastho deveśa hyumayā saha śaṅkaraḥ |
kadācitparyaṭanpṛthivīṃ narmadātaṭamāśritaḥ
||6||पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः ।
कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ dṛṣṭvā devo maheśvaraḥ |
tīrthaṃ pratyañjaliṃ baddhvā namaścakre trilocanaḥ
||7||दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः ।
तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः
kṛtāñjalipuṭaṃ devaṃ dṛṣṭvā devīdamabravīt
||8||कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्
devyuvāca
kimetaddevadeveśa carācaranamaskṛta |
prahvanamrāñjaliṃ baddhvā bhaktyā paramayā yutaḥ
||9||किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत ।
प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः
etadāścaryamatulaṃ sarvaṃ kathaya me prabho
||10||एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो
īśvara uvāca
pratyakṣaṃ paśya tīrthasya phalaṃ mā vismitā bhava |
viyatsthā me bhuvisthasya kṣaṇaṃ devi sthirā bhava
||11||प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव ।
वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव
evamuktvā tu deveśo gauravarṇo dvijo'bhavat |
kṣutkṣāmakaṇṭho jaṭilaḥ śuṣko dhamanisaṃtataḥ
||12||एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् ।
क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः
upaviśya bhuvaḥ pṛṣṭhe susvaraṃ mantramuccaran |
kramapriyo mahādevo mādhuryeṇa pramodayan
||13||उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् ।
क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्
śrutvā tāṃ madhurāṃ vāṇīṃ svayaṃ devena nirmitām |
saṃbhrāntā brāhmaṇāḥ sarve snātuṃ ye tatra cāgatāḥ
||14||श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् ।
संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः
nityakriyā ca sarveṣāṃ vismṛtā śrutivibhramāt |
taṃ dṛṣṭvā paṭhamānaṃ tu kṣutpipāsābhipīḍitam
||15||नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् ।
तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्
dvijo'nyamantrayatkaścidbhaktyā taṃ bhojanāya vai |
prasādaḥ kriyatāṃ brahmanbhojanāya gṛhe mama
||16||द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै ।
प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम
adya me saphalaṃ janma hyadya me saphalāḥ kriyāḥ |
sarvānkāmānpradāsyanti prītā me'dya pitāmahāḥ
||17||अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः ।
सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः
tvayi bhukte dvijaśreṣṭha prasīda tvaṃ dhruvaṃ mama |
evamukto mahādevo dvijarūpadharastadā
||18||त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम ।
एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा
prahasya pratyuvācedaṃ brāhmaṇaṃ ślakṣṇayā girā |
mayā varṣasahasraṃ tu nirāhāraṃ tapaḥ kṛtam
||19||प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा ।
मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्
idānīṃ tu gṛhe tasya kariṣye dvijasattama |
daśabhirvājimedhaiśca yeneṣṭaṃ pāraṇaṃ tathā
||20||इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम ।
दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा
ityukto devadevena brāhmaṇo vismayānvitaḥ |
uttamāṅgaṃ vidhunvanvai jagāma svagṛhaṃ prati
||21||इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः ।
उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति
evaṃ te bahavo viprāḥ pratyākhyāte nimantraṇe |
purāṇārthamajānanto nāstikā bahavo gatāḥ
||22||एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे ।
पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः
atha kaściddvijo vidvānpurāṇārthasya tattvavit |
devaṃ nimantrayāmāsa dvijarūpadharaṃ śivam
||23||अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् ।
देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्
tathaiva so'pi devena proktaḥ sa prāha taṃ punaḥ |
manasā cintayitvā tu purāṇoktaṃ dvijottamaḥ
||24||तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः ।
मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः
smṛtivedapurāṇeṣu yaduktaṃ tattathā bhavet |
iti niścitya taṃ vipramuvāca prahasanniva
||25||स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् ।
इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव
bhobho vipra pratīkṣasva yāvadāgamanaṃ punaḥ |
ityuktvā tu dvijo gatvā daśāśvamedhikaṃ param
||26||भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः ।
इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्
snānaṃ mahālambhanādi kṛtaṃ tena dvijanmanā |
japaṃ śrāddhaṃ tathā dānaṃ kṛtvā dharmānusārataḥ
||27||स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना ।
जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः
saṃkalpya kapilāṃ tatra purāṇoktavidhānataḥ |
samāyāttvaritaṃ tatra yatrāsau tiṣṭhate dvijaḥ
||28||संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः ।
समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः
athāgatya dvijaṃ prāha vājimedhaḥ kṛto mayā |
uttiṣṭha me gṛhaṃ ramyaṃ bhojanārthaṃ hi gamyatām
||29||अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया ।
उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्
ityuktaḥ śaṅkarastena brāhmaṇenātivismitaḥ |
uvāca brāhmaṇaṃ deva idānīṃ tvamito gataḥ
||30||इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः ।
उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः
dvijavarya kathaṃ ceṣṭā daśa yajñā mahādhanāḥ
||31||द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः
dvija uvāca
na vicārastvayā kāryaḥ kṛtā yajñā na saṃśayaḥ |
yadi vedāḥ pramāṇaṃ taṃ bhuvi devā dvijāstathā
||32||न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः ।
यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ tathā satyaṃ dvijottama |
yadi vedapurāṇoktaṃ vākyaṃ niḥsaṃśayaṃ bhavet
||33||दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम ।
यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्
tadā prāptaṃ mayā sarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā |
evamuktastu deveśa āstikyaṃ tasya cetasaḥ
||34||तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा ।
एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः
vimṛśya bahubhiḥ kiṃciduttaraṃ na prapadyata |
jagāma tadgṛhaṃ ramyaṃ paṭhanbrahma sanātanam
||35||विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत ।
जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्
samprāptaṃ taṃ dvijaṃ bhaktyā pādyārghyeṇa tamarcayat |
ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ tena dattaṃ paścādyathāvidhi
||36||सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् ।
षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि
tato bhukte mahādeve sarvadevamaye śive |
puṣpavṛṣṭiḥ papātāśu gaganāttasya mūrdhani |
tasyāstikyaṃ tu saṃlakṣya tuṣṭaḥ provāca śaṅkaraḥ
||37||ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे ।
पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि ।
तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः
īśvara uvāca
kiṃ te'dya kriyatāṃ brūhi varado'haṃ dvijottama |
adeyamapi dāsyāmi ekacittasya te dhruvam
||38||किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम ।
अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्
brāhmaṇa uvāca
yadi prīto'si me deva yadi deyo varo mama |
asmiṃstīrthe mahādeva sthātavyaṃ sarvadaiva hi
||39||यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम ।
अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि
upakārāya deveśa eṣa me vara uttamaḥ |
evamuktastu devena āruroha dvijottamaḥ
||40||उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः ।
एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः
gandharvāpsaraḥsambādhaṃ vimānaṃ sārvakāmikam |
pūjyamāno gatastatra yatra lokā nirāmayāḥ
||41||गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् ।
पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः
mārkaṇḍeya uvāca
etadāścaryamatulaṃ dṛṣṭvā devī suvismitā |
vismayotphullanayanā punaḥ papraccha śaṅkaram
||42||एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता ।
विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्
pārvatyuvāca
kathametadbhavetsatyaṃ yatredamasamañjasam |
snānaṃ kurvanti bahavo lokā hyatra maheśvara
||43||कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् ।
स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर
teṣāṃ tu svargagamanaṃ yathaiṣa svargatiṃ gataḥ |
kathametatsamācakṣva vismayaḥ paramo mama
||44||तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः ।
कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम
etacchrutvā tu deveśaḥ prahasanpratyuvāca tām |
vedavākye purāṇārthe smṛtyarthe dvijabhāṣite
||45||एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् ।
वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते
vismayo hi na kartavyo hyanumānaṃ hi tattathā |
asaṃbhāvyaṃ hi lokānāṃ purāṇe yatpragīyate
||46||विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा ।
असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते
yadi pakṣaṃ puraskṛtya lokāḥ kurvanti pārvati |
tasmānna siddhireteṣāṃ bhavatyeko na vismayaḥ
||47||यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति ।
तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः
nāstikā bhinnamaryādā ye niścayabahiṣkṛtāḥ |
teṣāṃ siddhirna vidyeta āstikyādbhavate dhruvam
||48||नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः ।
तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्
śrutvākhyānamidaṃ devī vavande tīrthamuttamam |
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ narmadāyāṃ vyavasthitam
||49||श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् ।
सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्
mārkaṇḍeya uvāca
daśāśvamedhaṃ rājendra sarvatīrthottamottamam |
tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ mahāpātakanāśanam
||50||दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् ।
तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्
tatrāgatā mahābhāgā snātukāmā sarasvatī |
puṇyānāṃ paramā puṇyā nadīnāmuttamā nadī
||51||तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती ।
पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी
nāmamātreṇa yasyāstu sarvapāpaiḥ pramucyate |
snātāstatra divaṃ yānti ye mṛtāste'punarbhavāḥ
||52||नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः
daśāśvamedhe sā rājanniyatā brahmacāriṇī |
ārādhayitvā deveśaṃ paraṃ nirvāṇamāgatīḥ
||53||दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी ।
आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः
kāluṣyaṃ brahmasambhūtā saṃvatsarasamudbhavam |
prakṣālayitumāyāti daśamyāmāśvinasya ca
||54||कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् ।
प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च
upoṣya rajanīṃ tāṃ tu sampūjya tripurāntakam |
rājanniṣkalmaṣā yānti śvobhūte śāśvataṃ padam
||55||उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् ।
राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्
yudhiṣṭhira uvāca
sarasvatī mahāpuṇyā nadīnāmuttamā nadī |
śrīmārkaṇḍeya uvāca - rājannāśvayuje māsi daśamyāṃ tadviśiṣyate |
pārthiveṣu ca tīrthe tu sarveṣveva na saṃśayaḥ
||56||सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी ।
श्रीमार्कण्डेय उवाच - राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते ।
पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः
daśāśvamedhike rājannityaṃ hi daśamī śubhā |
viśeṣādāśvine śuklā mahāpātakanāśinī
||57||दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा ।
विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी
tasyā snātvārcayeddevānupavāsaparāyaṇaḥ |
śrāddhaṃ kṛtvā vidhānena paścātsampūjayecchivam
||58||तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः ।
श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्
tatrasthāṃ pūjayeddevīṃ snātukāmāṃ sarasvatīm |
namo namaste deveśi brahmadehasamudbhave
||59||तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् ।
नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे
kuru pāpakṣayaṃ devi saṃsārānmāṃ samuddhara |
gandhadhūpaiśca sampūjya hyarcayitvā punaḥpunaḥ
||60||कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर ।
गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः
daśa pradakṣiṇā dattvā sūtreṇa pariveṣṭayet |
kapilāṃ tu tato vipre dadyādvigatamatsaraḥ
||61||दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् ।
कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः
sarvalakṣaṇasampannāṃ sarvopaskarasaṃyutām |
dattvā viprāya kapilāṃ na śocati kṛtākṛte
||62||सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् ।
दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते
paścājjāgaraṇaṃ kuryādghṛtenājvālya dīpakam |
purāṇapaṭhanenaiva nṛtyagītavivādanaiḥ
||63||पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् ।
पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः
vedoktaiścaiva pūjayecchaśiśekharam |
prabhāte vimale paścātsnātvā vai narmadājale
||64||वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् ।
प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले
brāhmaṇān bhojayedbhaktyā śivabhaktāṃśca yoginaḥ |
evaṃ kṛte tato rājan samyaktīrthaphalaṃ labhet
||65||ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः ।
एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayecchaṅkaraṃ naraḥ |
daśāśvamedhāvabhṛthaṃ labhate puṇyamuttamam
||66||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः ।
दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्
pūtātmā tena puṇyena rudralokaṃ sa gacchati |
ārūḍhaḥ paramaṃ yānaṃ kāmagaṃ ca suśobhanam
||67||पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति ।
आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्
tatra divyāpsarobhistu vījyamāno'tha cāmaraiḥ |
krīḍate suciraṃ kālaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ
||68||तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः ।
क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः
tato'vatīrṇaḥ kālena iha rājā bhaveddhruvam |
hastyaśvarathasampanno mahābhogī paraṃtapaḥ
||69||ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् ।
हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः
daśāśvamedhe yaddānaṃ dīyate śivayoginām |
daśāśvamedhasadṛśaṃ bhavettannātra saṃśayaḥ
||70||दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् ।
दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः
sarveṣāmeva yajñānāmaśvamedho viśiṣyate |
durlabhaḥ svalpavittānāṃ bhūriśaḥ pāpakarmaṇām
||71||सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते ।
दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्
tatra tīrthe tu rājendra durlabho'pi surāsuraiḥ |
prāpyate snānadānena ityevaṃ śaṅkaro'bravīt
||72||तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः ।
प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
akāmo vā sakāmo vā mṛtastatra nareśvara |
devatvaṃ prāpnuyātso'pi nātra kāryā vicāraṇā
||73||अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर ।
देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा
agnipraveśaṃ yaḥ kuryāttatra tīrthe narottama |
agniloke vasettāvadyāvadābhūtasamplavam
||74||अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम ।
अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्
jalapraveśaṃ yaḥ kuryāttatra tīrthe narādhipa |
dhyāyamāno mahādevaṃ vāruṇaṃ lokamāpnuyāt
||75||जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप ।
ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्
daśāśvamedhe yaḥ kaścicchūravṛttyā tanuṃ tyajet |
akṣayā nu gatistasya ityevaṃ śrutinodanā
||76||दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् ।
अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना
na tāṃ gatiṃ yānti bhṛguprapātino na daṇḍino naiva ca sāṃkhyayoginaḥ |
dhvajākule dundubhiśaṅkhanādite kṣaṇena yāṃ yānti mahāhave mṛtāḥ
||77||न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः ।
ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः
yatra tatra hataḥ śūraḥ śatrubhiḥ pariveṣṭitaḥ |
akṣayāṃllabhate lokānyadi klībaṃ na bhāṣate
||78||यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः ।
अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते
daśāśvamedhe saṃnyāsaṃ yaḥ karoti vidhānataḥ |
anivartikā gatistasya rudralokātkadācana
||79||दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः ।
अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन
daśāśvamedhe yatpuṇyaṃ saṃkṣepeṇa yudhiṣṭhira |
kathitaṃ parayā bhaktyā sarvapāpapraṇāśanam
||80||दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर ।
कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe daśāśvamedhatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||