sarvāndevāṃśca nirjitya kasminsthāne samāsthitaḥ
uttānapāda uvāca
kasminsthāne'vasaddeva so'ndhako daityapuṃgavaḥ |
sarvāndevāṃśca nirjitya kasminsthāne samāsthitaḥ
||1||कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुंगवः ।
सर्वान्देवांश्च निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः
śrīmaheśa uvāca
praviṣṭo dānavo yatra kathayāmi narādhipa |
pātālalokamāśritya kanyā vidhvaṃsate tu saḥ
||2||प्रविष्टो दानवो यत्र कथयामि नराधिप ।
पाताललोकमाश्रित्य कन्या विध्वंसते तु सः
tatra sthitaṃ taṃ vijñāya cāpamādāya keśavaḥ |
vyasṛjadbāṇamāgneyaṃ dahyatāmiti cintayan
||3||तत्र स्थितं तं विज्ञाय चापमादाय केशवः ।
व्यसृजद्बाणमाग्नेयं दह्यतामिति चिन्तयन्
dahyamāno'gninā so'pi vāruṇāstraṃ sa saṃdadhe |
vāruṇāstreṇa mahatā āgneyaṃ śamitaṃ tadā
||4||दह्यमानोऽग्निना सोऽपि वारुणास्त्रं स संदधे ।
वारुणास्त्रेण महता आग्नेयं शमितं तदा
tato'sau cintayāmāsa kena bāṇo visarjitaḥ |
kasyaiṣā pauruṣī śaktiḥ ko yāsyati yamālayam
||5||ततोऽसौ चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः ।
कस्यैषा पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्
tato'ndhako mṛdhe kruddho bāṇamārgeṇa nirgataḥ |
sa dṛṣṭvā bāṇamārgeṇa cāpahastaṃ janārdanam
||6||ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः ।
स दृष्ट्वा बाणमार्गेण चापहस्तं जनार्दनम्
andhaka uvāca
na śarma lapsyase hyadya mayā dṛṣṭyābhivīkṣitaḥ |
na śaknoṣi tathā gantuṃ nāgaḥ śārdūladarśanāt
||7||न शर्म लप्स्यसे ह्यद्य मया दृष्ट्याभिवीक्षितः ।
न शक्नोषि तथा गन्तुं नागः शार्दूलदर्शनात्
āgacchati yathā bhakṣyaṃ mārjārasya ca mūṣikaḥ |
na śaknoṣi tathā yātuṃ saṃsthitastvaṃ mamāgrataḥ
||8||आगच्छति यथा भक्ष्यं मार्जारस्य च मूषिकः ।
न शक्नोषि तथा यातुं संस्थितस्त्वं ममाग्रतः
ahaṃ tvāṃ preṣayiṣyāmi yamamārge sudāruṇe |
ahamanveṣayiṣyāmi kila yāsyāmi te gṛham
||9||अहं त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गे सुदारुणे ।
अहमन्वेषयिष्यामि किल यास्यामि ते गृहम्
upanīto'si kālena saṅgrāme mama keśava |
ye tvayā nirjitāḥ pūrvaṃ dānavā apyanekaśaḥ
||10||उपनीतोऽसि कालेन सङ्ग्रामे मम केशव ।
ये त्वया निर्जिताः पूर्वं दानवा अप्यनेकशः
na bhavanti pumāṃsaste striyastāścaiva keśava |
paraṃ na śastrasaṅgrāmaṃ kariṣyāmi tvayā saha
||11||न भवन्ति पुमांसस्ते स्त्रियस्ताश्चैव केशव ।
परं न शस्त्रसङ्ग्रामं करिष्यामि त्वया सह
vadato dānavendrasya na cukopa sa keśavaḥ |
ayudhyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā cintayāmāsa dānavaḥ
||12||वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः ।
अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः
dvandvayuddhaṃ kariṣyāmi niścitya yuyudhe nṛpa |
sa kṛṣṇena padākṣiptaḥ patitaḥ pṛthivītale
||13||द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि निश्चित्य युयुधे नृप ।
स कृष्णेन पदाक्षिप्तः पतितः पृथिवीतले
muhūrtātsa samāśvasya utthāyedaṃ vyacintayat |
aśakto dvandvayuddhāya tataḥ sāma prayuktavān |
pāṇibhyāṃ sampuṭaṃ kṛtvā sāṣṭāṅgaṃ praṇataḥ śuciḥ
||14||मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् ।
अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् ।
पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः
andhaka uvāca
jaya kṛṣṇāya haraye viṣṇave jiṣṇave namaḥ |
hṛṣīkeśa jagaddhātre acyutāya mahātmane
||15||जय कृष्णाय हरये विष्णवे जिष्णवे नमः ।
हृषीकेश जगद्धात्रे अच्युताय महात्मने
namaḥ paṅkajanābhāya namaḥ paṅkajamāline |
janārdanāya śrīśāya śrīpate pītavāsase
||16||नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने ।
जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे
govindāya namo nityaṃ namo jaladhiśāyine |
namaḥ karālavaktrāya narasiṃhāya nādine
||17||गोविन्दाय नमो नित्यं नमो जलधिशायिने ।
नमः करालवक्त्राय नरसिंहाय नादिने
śārṅgiṇe sitavarṇāya śaṅkhacakragadābhṛte |
namo vāmanarūpāya yajñarūpāya te namaḥ
||18||शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते ।
नमो वामनरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः
namo varāharūpāya krāntalokatrayāya ca |
vyāptāśeṣadigantāya keśavāya namonamaḥ
||19||नमो वराहरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च ।
व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमोनमः
vāsudeva namastubhyaṃ namaḥ kaiṭabhanāśine |
lakṣmyālaya suraśreṣṭha namaste suranāyaka
||20||वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने ।
लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ नमस्ते सुरनायक
viṣṇordevādhidevasya pramāṇaṃ ye'pi kurvate |
prajāpaterjagaddhātusteṣāmapi namāmyaham
||21||विष्णोर्देवाधिदेवस्य प्रमाणं येऽपि कुर्वते ।
प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामपि नमाम्यहम्
samastabhūtadevasya vāsudevasya dhīmataḥ |
praṇāmaṃ ye prakurvanti teṣāmapi namāmyaham
||22||समस्तभूतदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः ।
प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्
tasya yajñavarāhasya viṣṇoramitatejasaḥ |
praṇāmaṃ ye prakurvanti teṣāmapi namāmyaham
||23||तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः ।
प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्
guṇānāṃ hi nidhānāya namaste'stu punaḥpunaḥ |
kāruṇyāmbunidhe deva sarvabhaktipriyāya ca
||24||गुणानां हि निधानाय नमस्तेऽस्तु पुनःपुनः ।
कारुण्याम्बुनिधे देव सर्वभक्तिप्रियाय च
śrībhagavānuvāca
tuṣṭaste dānavendrāhaṃ varaṃ vṛṇu yathepsitam |
dadāmi te varaṃ nūnamapi trailokyadurlabham
||25||तुष्टस्ते दानवेन्द्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् ।
ददामि ते वरं नूनमपि त्रैलोक्यदुर्लभम्
andhaka uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva varaṃ dāsyasi cepsitam |
tadā dadasva me deva yuddhaṃ paramaśobhanam |
avaddhastapūto yenāhaṃ lokāngantāsmi śobhanān
||26||यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि चेप्सितम् ।
तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् ।
अवद्धस्तपूतो येनाहं लोकान्गन्तास्मि शोभनान्
śrībhagavānuvāca
kathaṃ dadāmi te yuddhaṃ toṣito'haṃ tvayā punaḥ |
na tvāṃ tu prabhavetkopaḥ kathaṃ yudhyāmi te'ndhaka
||27||कथं ददामि ते युद्धं तोषितोऽहं त्वया पुनः ।
न त्वां तु प्रभवेत्कोपः कथं युध्यामि तेऽन्धक
yadi te vartate buddhiryuddhaṃ prati na saṃśayaḥ |
tato gacchasva yuddhāya devaṃ prati maheśvaram
||28||यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः ।
ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्
andhaka uvāca
na tatra sidhyate kāryaṃ devaṃ prati maheśvaram
||29||न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्
śrībhagavānuvāca
putra tvaṃ śikharaṃ gatvā dhūnayasva balena ca
||30||पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च
vidhūte tatra deveśaḥ kopaṃ kartā sudāruṇam |
kopitaḥ śaṅkaro raudraṃ yuddhaṃ dāsyati dānava
||31||विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम् ।
कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव
viṣṇuvākyādasau pāpo gato yatra maheśvaraḥ |
kailāsaśikharaṃ prāpya dhunoti sma muhurmuhuḥ
||32||विष्णुवाक्यादसौ पापो गतो यत्र महेश्वरः ।
कैलासशिखरं प्राप्य धुनोति स्म मुहुर्मुहुः
dhūnite tatra śikhare kampitaṃ bhuvanatrayam |
nipetuḥ śikharāgrāṇi kampamānānyanekaśaḥ
||33||धूनिते तत्र शिखरे कम्पितं भुवनत्रयम् ।
निपेतुः शिखराग्राणि कम्पमानान्यनेकशः
catvāraḥ sāgarāḥ kṣipramekībhūtā mahīpate |
nipeturulkāpātāśca pādapā apyanekaśaḥ
||34||चत्वारः सागराः क्षिप्रमेकीभूता महीपते ।
निपेतुरुल्कापाताश्च पादपा अप्यनेकशः
umayā sahito devo vismayaṃ paramaṃ gataḥ |
gāḍhamāliṅgya girijā devaṃ vacanamabravīt
||35||उमया सहितो देवो विस्मयं परमं गतः ।
गाढमालिङ्ग्य गिरिजा देवं वचनमब्रवीत्
kimarthaṃ kampate śailaḥ kimarthaṃ kampate dharā |
kimarthaṃ kampate nāgo martyaḥ pātālameva ca |
kiṃ vā yugakṣayo deva tanmamākhyātumarhasi
||36||किमर्थं कम्पते शैलः किमर्थं कम्पते धरा ।
किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च ।
किं वा युगक्षयो देव तन्ममाख्यातुमर्हसि
īśvara uvāca
kasyaiṣā durmatirjātā kṣiptaḥ sarpamukhe karaḥ |
lalāṭe ca kṛtaṃ varma sa yāsyati yamālayam
||37||कस्यैषा दुर्मतिर्जाता क्षिप्तः सर्पमुखे करः ।
ललाटे च कृतं वर्म स यास्यति यमालयम्
kailāsamāśrito yena supto'haṃ yena bodhitaḥ |
taṃ vadhiṣye na sandehaḥ sammukho vā bhavedyadi
||38||कैलासमाश्रितो येन सुप्तोऽहं येन बोधितः ।
तं वधिष्ये न सन्देहः सम्मुखो वा भवेद्यदि
cintayāmāsa deveśo hyandhako'yaṃ na saṃśayaḥ |
upāyaṃ cintayāmāsa yenāsau vadhyate kṣaṇāt
||39||चिन्तयामास देवेशो ह्यन्धकोऽयं न संशयः ।
उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात्
āgatāśca surāḥ sarve brahmādyā vasubhiḥ saha |
rathaṃ devamayaṃ kṛtvā sarvalakṣaṇasaṃyutam
||40||आगताश्च सुराः सर्वे ब्रह्माद्या वसुभिः सह ।
रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम्
keciddevāḥ sthitāścakre kecittuṇḍāgrapārśvayoḥ |
kecinnābhyāṃ sthitā devāḥ keciddhuryeṣu saṃsthitāḥ
||41||केचिद्देवाः स्थिताश्चक्रे केचित्तुण्डाग्रपार्श्वयोः ।
केचिन्नाभ्यां स्थिता देवाः केचिद्धुर्येषु संस्थिताः
dhurīṣu niścalāḥ kecitkecidyūpeṣu saṃsthitāḥ |
kecitsyandanasaṃstambhāḥ kecitsyandanaveṣṭakāḥ
||42||धुरीषु निश्चलाः केचित्केचिद्यूपेषु संस्थिताः ।
केचित्स्यन्दनसंस्तम्भाः केचित्स्यन्दनवेष्टकाः
āmalasārake'nye'pi anye'pi kalaśe sthitāḥ |
riporbhayaṃkaraṃ divyaṃ dhvajamālādiśobhitam
||43||आमलसारकेऽन्येऽपि अन्येऽपि कलशे स्थिताः ।
रिपोर्भयंकरं दिव्यं ध्वजमालादिशोभितम्
rathaṃ devamayaṃ kṛtvā tamārūḍho jagadguruḥ |
niryayau dānavo yatra kopāviṣṭo maheśvaraḥ
||44||रथं देवमयं कृत्वा तमारूढो जगद्गुरुः ।
निर्ययौ दानवो यत्र कोपाविष्टो महेश्वरः
tiṣṭha tiṣṭhetyuvācātha kva prayāsyasi durmate |
śarāsanaṃ kare gṛhya śarāṃścikṣepa dānave
||45||तिष्ठ तिष्ठेत्युवाचाथ क्व प्रयास्यसि दुर्मते ।
शरासनं करे गृह्य शरांश्चिक्षेप दानवे
dānave'dhiṣṭhite yuddhe śaraiścicheda sāyakān |
śarāsaneṇa tatraiva andhakaśchāditastadā
||46||दानवेऽधिष्ठिते युद्धे शरैश्चिछेद सायकान् ।
शरासनेण तत्रैव अन्धकश्छादितस्तदा
na tatra dṛśyate sūryo nākāśaṃ na ca candramāḥ |
āgneyamastraṃ vyasṛjaddānavo'pi śivaṃ prati
||47||न तत्र दृश्यते सूर्यो नाकाशं न च चन्द्रमाः ।
आग्नेयमस्त्रं व्यसृजद्दानवोऽपि शिवं प्रति
dahyamānāḥ śarāṅgāraistatrasuḥ sarvadevatāḥ |
rakṣa rakṣa mahādeva dahyamānāṃstu dānavāt
||48||दह्यमानाः शराङ्गारैस्तत्रसुः सर्वदेवताः ।
रक्ष रक्ष महादेव दह्यमानांस्तु दानवात्
tato devādhidevo'sau vāruṇāstramayo'jayat |
vāruṇāstreṇa nimiṣādāgneyaṃ nāśitaṃ tadā
||49||ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत् ।
वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा
dānavena tadā muktaṃ vāyavyāstraṃ raṇājire |
vāruṇaṃ ca gataṃ tāta vāyavyāstravināśitam
||50||दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे ।
वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्
devo vyasarjayatsārpaṃ krodhāviṣṭena cetasā |
mārutaṃ nāśitaṃ bāṇaiḥ sarpaistatra na saṃśayaḥ
||51||देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा ।
मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः
dānavena tato muktaṃ garuḍāstraṃ ca līlayā |
gāruḍāstraṃ ca taddṛṣṭvā sārpaṃ naiva vyadṛśyata
||52||दानवेन ततो मुक्तं गरुडास्त्रं च लीलया ।
गारुडास्त्रं च तद्दृष्ट्वा सार्पं नैव व्यदृश्यत
tato devādhidevena nārasiṃhaṃ visarjitam |
nārasiṃhāstrabāṇena gāruḍāstraṃ praśāmitam
||53||ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् ।
नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्
astramastreṇa śamyeta na bādhyeta parasparam |
mahadyuddhamabhūttātasurāsurabhayaṃkaram
||54||अस्त्रमस्त्रेण शम्येत न बाध्येत परस्परम् ।
महद्युद्धमभूत्तातसुरासुरभयंकरम्
cakranālīkanārācaistomaraiḥ khaḍgamudgaraiḥ |
vatsadantaistathā bhallaiḥ karṇikāraiśca śobhanaiḥ
||55||चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः ।
वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः
evaṃ na śakyate hantuṃ dānavo vividhāyudhaiḥ |
tadā jvālākarālāśca khaḍganārācatomarāḥ
||56||एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः ।
तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः
vṛṣāṅkena vimuktāstu samare dānavaṃ prati |
na saṃspṛśanti śastrāṇi gātraṃ gauḍavadhūriva
||57||वृषाङ्केन विमुक्तास्तु समरे दानवं प्रति ।
न संस्पृशन्ति शस्त्राणि गात्रं गौडवधूरिव
āyudhāni tatastyaktvā bāhuyuddhamupasthitau |
karaṃ kareṇa saṃgṛhya praharantau svamuṣṭibhiḥ |
raṇaprayogairyudhyantau yuyudhāte śivāndhakau
||58||आयुधानि ततस्त्यक्त्वा बाहुयुद्धमुपस्थितौ ।
करं करेण संगृह्य प्रहरन्तौ स्वमुष्टिभिः ।
रणप्रयोगैर्युध्यन्तौ युयुधाते शिवान्धकौ
śrīmārkaṇḍeya uvāca
andhakaṃ prati deveśaścintayāmāsa nigraham |
haniṣyāmi na sandeho duṣṭātmānaṃ na saṃśayaḥ
||59||अन्धकं प्रति देवेशश्चिन्तयामास निग्रहम् ।
हनिष्यामि न सन्देहो दुष्टात्मानं न संशयः
sa śivena yadā kṣiptaḥ patitaḥ pṛthivītale |
ūrdhvabāhuradhovaktro dānavo nṛpasattama
||60||स शिवेन यदा क्षिप्तः पतितः पृथिवीतले ।
ऊर्ध्वबाहुरधोवक्त्रो दानवो नृपसत्तम
krodhāviṣṭena deveśaḥ saṅgrāme devaśatruṇā |
kakṣayoḥ kuhare kṣiptvā bandhenākramya pīḍitaḥ
||61||क्रोधाविष्टेन देवेशः सङ्ग्रामे देवशत्रुणा ।
कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेनाक्रम्य पीडितः
nispandaścābhavaddevo mūrcchāyukto maheśvaraḥ |
mūrcchāpannaṃ tu taṃ jñātvā cintayāmāsa dānavaḥ
||62||निस्पन्दश्चाभवद्देवो मूर्च्छायुक्तो महेश्वरः ।
मूर्च्छापन्नं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः
hāhā kaṣṭaṃ kṛtaṃ me'dya duṣkṛtaṃ pāpakarmaṇā |
kiṃ karomi kathaṃ karma kasminsthāne tu mocaye
||63||हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य दुष्कृतं पापकर्मणा ।
किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने तु मोचये
gṛhītvā devamutsaṅge gataḥ kailāsaparvatam |
śayyāyāṃ śaṅkaraṃ nyasya niryayau daityarāṭtataḥ
||64||गृहीत्वा देवमुत्सङ्गे गतः कैलासपर्वतम् ।
शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट्ततः
śayyāyāṃ patito devaḥ prapede vedanāṃ tataḥ |
tāvaddadarśa cātmānaṃ svakīyabhavanasthitam
||65||शय्यायां पतितो देवः प्रपेदे वेदनां ततः ।
तावद्ददर्श चात्मानं स्वकीयभवनस्थितम्
parābhavaḥ kṛto madyaṃ kathaṃ tena durātmanā |
krodhavegasamāviṣṭo niryayau dānavaṃ prati
||66||पराभवः कृतो मद्यं कथं तेन दुरात्मना ।
क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति
āyasīṃ laguḍīṃ gṛhya prabhurbhārasahasrajām |
dānavaṃ ca tato dṛṣṭvā prākṣipattasya mūrdhani
||67||आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुर्भारसहस्रजाम् ।
दानवं च ततो दृष्ट्वा प्राक्षिपत्तस्य मूर्धनि
khaḍgena tāḍayāmāsa dānavaḥ prahasanraṇe |
devenāthasmṛtaṃ cāstraṃ kauccherākhyaṃ mahāhave
||68||खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन्रणे ।
देवेनाथस्मृतं चास्त्रं कौच्छेराख्यं महाहवे
dīpyamānaṃ samutsṛjya hṛdaye tāḍitaḥ kṣaṇāt |
tataḥ sa tāḍitastena rudhirodgāramudvaman
||69||दीप्यमानं समुत्सृज्य हृदये ताडितः क्षणात् ।
ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्
patito'dhomukho bhūtvā tataḥ śūlena bheditaḥ |
punaśca devadevena śūlena dvidalīkṛtaḥ
||70||पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः ।
पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः
śūlāgre'sau sthitaḥ pāpo bhrāntavāṃścakravattadā |
ye ye bhūmyāṃ patanti sma tatkāyādraktabindavaḥ
||71||शूलाग्रेऽसौ स्थितः पापो भ्रान्तवांश्चक्रवत्तदा ।
ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद्रक्तबिन्दवः
te te sarve samuttasthurdānavāḥ śāstrapāṇayaḥ |
vyākulastu tato devo dānavena tarasvinā
||72||ते ते सर्वे समुत्तस्थुर्दानवाः शास्त्रपाणयः ।
व्याकुलस्तु ततो देवो दानवेन तरस्विना
devenātha smṛtā durgā cāmuṇḍā bhīṣaṇānanā |
āyātā bhīṣaṇākārā nānāyudhavirājitā
||73||देवेनाथ स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना ।
आयाता भीषणाकारा नानायुधविराजिता
mahādaṃṣṭrā mahākāyā piṅgākṣī lambakarṇikā |
ādeśo dīyatāṃ deva ko yāsyati yamālayam
||74||महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका ।
आदेशो दीयतां देव को यास्यति यमालयम्
īśvara uvāca
pibāsya rudhiraṃ bhadre yatheṣṭaṃ dānavasya ca |
nipatadrudhiraṃ bhūmau durge gṛhṇīṣva māciram
||75||पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च ।
निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्
nihanmi dānavaṃ yāvatsāhāyyaṃ kuru sundari |
evamuktā tu sā durgā papau ca rudhiraṃ tataḥ
||76||निहन्मि दानवं यावत्साहाय्यं कुरु सुन्दरि ।
एवमुक्ता तु सा दुर्गा पपौ च रुधिरं ततः
nihatā dānavāḥ sarve deveśena sahasraśaḥ |
andhako'pi ca tān dṛṣṭvā dānavānavaniṃ gatān |
tato vāgbhiḥ pratuṣṭāva devadevaṃ maheśvaram
||77||निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः ।
अन्धकोऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवानवनिं गतान् ।
ततो वाग्भिः प्रतुष्टाव देवदेवं महेश्वरम्
andhaka uvāca
jayasva devadeveśa umārdhārdhāśarīradhṛk |
namaste devadeveśa sarvāya triguṇātmane
||78||जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धाशरीरधृक् ।
नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने
vṛṣabhāsanamārūḍha śaśāṅkakṛtaśekhara |
jaya khaṭvāṅgahastāya gaṅgādhara namo'stu te
||79||वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर ।
जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते
namo ḍamaruhastāya namaḥ kapālamāline |
smaradehavināśāya maheśāya namo'stu te
||80||नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने ।
स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते
pūṣṇo dantanipātāya gaṇanāthāya te namaḥ |
jaya svarūpadehāya arūpabahurūpiṇe
||81||पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः ।
जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे
uttamāṅgavināśāya viriñcerapi śaṅkara |
śmaśānavāsine nityaṃ nityaṃ bhairavarūpiṇe
||82||उत्तमाङ्गविनाशाय विरिञ्चेरपि शङ्कर ।
श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे
tvaṃ sarvago'si tvaṃ kartā tvaṃ hartā nānya eva ca |
tvaṃ bhūmistvaṃ diśaścaiva tvaṃ gururbhārgavastathā
||83||त्वं सर्वगोऽसि त्वं कर्ता त्वं हर्ता नान्य एव च ।
त्वं भूमिस्त्वं दिशश्चैव त्वं गुरुर्भार्गवस्तथा
sauristvaṃ devadeveśa bhūmiputrastathaiva ca |
ṛkṣagrahādikaṃ sarvaṃ yaddṛśyaṃ tattvameva ca
||84||सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस्तथैव च ।
ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यद्दृश्यं तत्त्वमेव च
evaṃ stutiṃ tadā kṛtvā devaṃ prati sa dānavaḥ |
saṃhatābhyāṃ tu pāṇibhyāṃ praṇanāma maheśvaram
||85||एवं स्तुतिं तदा कृत्वा देवं प्रति स दानवः ।
संहताभ्यां तु पाणिभ्यां प्रणनाम महेश्वरम्
īśvara uvāca
sādhu sādhu mahāsattva varaṃ yācasva dānava |
dātāhaṃ yācakastvaṃ hi dadāmīha yathepsitam
||86||साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव ।
दाताहं याचकस्त्वं हि ददामीह यथेप्सितम्
andhaka uvāca
yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama |
tadātmasadṛśo'haṃ te kartavyo nāparo varaḥ
||87||यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
तदात्मसदृशोऽहं ते कर्तव्यो नापरो वरः
bhasmī jaṭī trinetrī ca triśūlī ca caturbhujaḥ |
vyāghracarmottarīyaśca nāgayajñopavītakaḥ
||88||भस्मी जटी त्रिनेत्री च त्रिशूली च चतुर्भुजः ।
व्याघ्रचर्मोत्तरीयश्च नागयज्ञोपवीतकः
etadicchāmyahaṃ sarvaṃ yadi tuṣṭo maheśvara
||89||एतदिच्छाम्यहं सर्वं यदि तुष्टो महेश्वर
īśvara uvāca
dadāmi te varaṃ hyadya yastvayā yācito'nagha |
gaṇeṣu me sthitaḥ putra bhṛṅgīśastvaṃ bhaviṣyasi
||90||ददामि ते वरं ह्यद्य यस्त्वया याचितोऽनघ ।
गणेषु मे स्थितः पुत्र भृङ्गीशस्त्वं भविष्यसि
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe'ndhakavadhatadvarapradānavarṇanaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||