śrīmārkaṇḍeya uvāca - tato gacchettu rājendra gaṅgāvāhakamuttamam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
tato gacchettu rājendra gaṅgāvāhakamuttamam |
narmadāyāṃ mahāpuṇyaṃ bhṛgutīrthasamīpataḥ
||1||ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गङ्गावाहकमुत्तमम् ।
नर्मदायां महापुण्यं भृगुतीर्थसमीपतः
tatra gaṅgā mahāpuṇyā cacāra vipulaṃ tapaḥ |
purā varṣaśataṃ sāgraṃ paramaṃ vratamāsthitā
||2||तत्र गङ्गा महापुण्या चचार विपुलं तपः ।
पुरा वर्षशतं साग्रं परमं व्रतमास्थिता
dhyātvā devaṃ jagadyoniṃ nārāyaṇamakalmaṣam |
ātmānaṃ paramaṃ dhāma saritsā jagatīpate
||3||ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम् ।
आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते
tato janārdano deva āgatyedamuvāca ha
||4||ततो जनार्दनो देव आगत्येदमुवाच ह
viṣṇuruvāca
tapasā tava tuṣṭo'haṃ matpādāmbujasambhave |
mattaḥ kimicchase devi brūhi kiṃ karavāṇi te
||5||तपसा तव तुष्टोऽहं मत्पादाम्बुजसम्भवे ।
मत्तः किमिच्छसे देवि ब्रूहि किं करवाणि ते
gaṅgovāca
tvatpādakamalādbhraṣṭā gaṅgā sahacarā vibho |
yadṛcchayā trilokeśa vandyamānā divaukasaiḥ
||6||त्वत्पादकमलाद्भ्रष्टा गङ्गा सहचरा विभो ।
यदृच्छया त्रिलोकेश वन्द्यमाना दिवौकसैः
nṛpo bhagīrathastasmāttapaḥ kṛtvā suduṣkaram |
samārādhya jagannāthaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram
||7||नृपो भगीरथस्तस्मात्तपः कृत्वा सुदुष्करम् ।
समाराध्य जगन्नाथं शङ्करं लोकशङ्करम्
avatārayāmāsa hi māṃ pṛthivyāṃ dharaṇīdhara |
mayā vai yuvayorvākyādavatāraḥ kṛto bhuvi
||8||अवतारयामास हि मां पृथिव्यां धरणीधर ।
मया वै युवयोर्वाक्यादवतारः कृतो भुवि
vaiṣṇavīmiti māṃ matvā janaḥ sarvāpluto mayi |
ye vai brahmaṇo loke ye ca vai gurutalpagāḥ
||9||वैष्णवीमिति मां मत्वा जनः सर्वाप्लुतो मयि ।
ये वै ब्रह्मणो लोके ये च वै गुरुतल्पगाः
tyāginaḥ pitṛmātṛbhyāṃ ye ca svarṇaharā narāḥ |
goghnā ye manujā loke tathā ye prāṇihiṃsakāḥ
||10||त्यागिनः पितृमातृभ्यां ये च स्वर्णहरा नराः ।
गोघ्ना ये मनुजा लोके तथा ये प्राणिहिंसकाः
agamyāgāmino ye ca hyabhakṣyasya ca bhakṣakāḥ |
ye cānṛtapravaktāro ye ca viśvāsaghātakāḥ
||11||अगम्यागामिनो ये च ह्यभक्ष्यस्य च भक्षकाः ।
ये चानृतप्रवक्तारो ये च विश्वासघातकाः
devabrāhmaṇavittānāṃ hartāro ye narādhamāḥ |
devabrahmagurustrīṇāṃ ye ca nindākarā narāḥ
||12||देवब्राह्मणवित्तानां हर्तारो ये नराधमाः ।
देवब्रह्मगुरुस्त्रीणां ये च निन्दाकरा नराः
brahmaśāpapradagdhā ye ye caivātmahano dvijāḥ |
bhraṣṭānaśanasaṃnyāsaniyatavratacāriṇaḥ
||13||ब्रह्मशापप्रदग्धा ये ये चैवात्महनो द्विजाः ।
भ्रष्टानशनसंन्यासनियतव्रतचारिणः
tathaivāpeyapeyāśca ye ca svagurunindakāḥ |
niṣedhakā ye dānānāṃ pātradānaparāṅmukhāḥ
||14||तथैवापेयपेयाश्च ये च स्वगुरुनिन्दकाः ।
निषेधका ये दानानां पात्रदानपराङ्मुखाः
ṛtughnā ye svapatnīnāṃ pitroḥ sehaparā na hi |
bāndhaveṣu ca dīneṣu karuṇā yasya nāsti vai
||15||ऋतुघ्ना ये स्वपत्नीनां पित्रोः सेहपरा न हि ।
बान्धवेषु च दीनेषु करुणा यस्य नास्ति वै
kṣetrasetuvibhedī ca pūrvamārgapralopakaḥ |
nāstikaḥ śāstrahīnastu vipraḥ sandhyāvivarjitaḥ
||16||क्षेत्रसेतुविभेदी च पूर्वमार्गप्रलोपकः ।
नास्तिकः शास्त्रहीनस्तु विप्रः सन्ध्याविवर्जितः
ahutāśī hyasaṃtuṣṭaḥ sarvāśī sarvavikrayī |
kadaryā nāstikāḥ krūrāḥ kṛtaghnā ye dvijāyaḥ
||17||अहुताशी ह्यसंतुष्टः सर्वाशी सर्वविक्रयी ।
कदर्या नास्तिकाः क्रूराः कृतघ्ना ये द्विजायः
paiśunyā rasavikreyāḥ sarvakālavinākṛtāḥ |
svagotrāṃ paragotrāṃ vā ye bhuñjanti dvijādhamāḥ
||18||पैशुन्या रसविक्रेयाः सर्वकालविनाकृताः ।
स्वगोत्रां परगोत्रां वा ये भुञ्जन्ति द्विजाधमाः
te māṃ prāpya vimucyante pāpasaṅghaiḥ susaṃcitaiḥ |
tatpāpakṣārataptāyā na śarma mama vidyate
||19||ते मां प्राप्य विमुच्यन्ते पापसङ्घैः सुसंचितैः ।
तत्पापक्षारतप्ताया न शर्म मम विद्यते
tathā kuru jagannātha yathāhaṃ śarma cāpnuyām |
evamuktastu deveśastuṣṭaḥ provāca jāhnavīm
||20||तथा कुरु जगन्नाथ यथाहं शर्म चाप्नुयाम् ।
एवमुक्तस्तु देवेशस्तुष्टः प्रोवाच जाह्नवीम्
viṣṇuruvāca
ahamatra vasiṣyāmi gaṅgādharasahāyavān |
praviśasva sadā revāṃ tvamatraiva ca mūrtinā
||21||अहमत्र वसिष्यामि गङ्गाधरसहायवान् ।
प्रविशस्व सदा रेवां त्वमत्रैव च मूर्तिना
mama pādatalaṃ prāpya vaha tripathagāmini |
yadā bahūdakakāle narmadājalasaṃbhṛtā
||22||मम पादतलं प्राप्य वह त्रिपथगामिनि ।
यदा बहूदककाले नर्मदाजलसंभृता
prāvṛṭkālaṃ samāsādya bhaviṣyati jalākulā |
plāvyobhayataṭaṃ devī prāpya māmuttarasthitam
||23||प्रावृट्कालं समासाद्य भविष्यति जलाकुला ।
प्लाव्योभयतटं देवी प्राप्य मामुत्तरस्थितम्
plāvayiṣyati toyena yadā śaṅkhaṃ kare sthitam |
tadā parvaśatodyuktaṃ vaiṣṇavaṃ parvasaṃjñitam
||24||प्लावयिष्यति तोयेन यदा शङ्खं करे स्थितम् ।
तदा पर्वशतोद्युक्तं वैष्णवं पर्वसंज्ञितम्
na tena sadṛśaṃ kiṃcidvyatīpātādisaṃkramam |
ayane dve ca na tathā puṇyātpuṇyataraṃ yathā
||25||न तेन सदृशं किंचिद्व्यतीपातादिसंक्रमम् ।
अयने द्वे च न तथा पुण्यात्पुण्यतरं यथा
tasminparvaṇi deveśi śaṅkhaṃ saṃspṛśya mānavaḥ |
snānamācarate toye miśre gāṅgeyanārmade
||26||तस्मिन्पर्वणि देवेशि शङ्खं संस्पृश्य मानवः ।
स्नानमाचरते तोये मिश्रे गाङ्गेयनार्मदे
puṇyaṃ tvaśeṣapuṇyānāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
viṣṇunā vidhṛto yena tasmācchāntiḥ pracakrame
||27||पुण्यं त्वशेषपुण्यानां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
विष्णुना विधृतो येन तस्माच्छान्तिः प्रचक्रमे
tatrāntaṃ pāpasaṅghasya dhruvamāpnoti mānavaḥ |
śaṅkhoddhāre naraḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ
||28||तत्रान्तं पापसङ्घस्य ध्रुवमाप्नोति मानवः ।
शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः
tṛptāste dvādaśābdāni siddhiṃ ca sārvakāmikīm |
gaṅgāvahe tu yaḥ śrāddhaṃ śaṅkhoddhāre pradāsyati
||29||तृप्तास्ते द्वादशाब्दानि सिद्धिं च सार्वकामिकीम् ।
गङ्गावहे तु यः श्राद्धं शङ्खोद्धारे प्रदास्यति
tena piṇḍapradānena nṛtyanti pitarastathā |
śaṅkhoddhāre naraḥ snātvā pūjayedbalakeśavau
||30||तेन पिण्डप्रदानेन नृत्यन्ति पितरस्तथा ।
शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā śuddho bhavati jāhnavi |
yattvaṃ lokakṛtaṃ karma manyase bhuvi duḥsaham
||31||रात्रौ जागरणं कृत्वा शुद्धो भवति जाह्नवि ।
यत्त्वं लोककृतं कर्म मन्यसे भुवि दुःसहम्
tasminparvaṇi tatsarvaṃ tatra snātvā vyapohaya |
evamuktvā naraśreṣṭha viṣṇuścāntaradhīyata
||32||तस्मिन्पर्वणि तत्सर्वं तत्र स्नात्वा व्यपोहय ।
एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ विष्णुश्चान्तरधीयत
tadāprabhṛti tattīrthaṃ gaṅgāvāhakamuttamam |
brahmādyairṛṣibhistāta pāramparyakramāgataiḥ
||33||तदाप्रभृति तत्तीर्थं गङ्गावाहकमुत्तमम् ।
ब्रह्माद्यैरृषिभिस्तात पारम्पर्यक्रमागतैः
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā bhaktibhāvena bhārata |
gaṅgātīrthe tu sa snātaḥ samasteṣu na saṃśayaḥ
||34||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्तिभावेन भारत ।
गङ्गातीर्थे तु स स्नातः समस्तेषु न संशयः
tatra tīrthe mṛtānāṃ tu narāṇāṃ bhāvitātmanām |
anivartikā gatisteṣāṃ viṣṇulokātkadācana
||35||तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् ।
अनिवर्तिका गतिस्तेषां विष्णुलोकात्कदाचन
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe gaṅgāvahakatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭasaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ ||