kāśīrājamokṣagamanam
uttānapāda uvāca
māhātmyaṃ tīrthajaṃ dṛṣṭvā citraseno nareśvaraḥ |
kiṃ cakāra kva vā vāsaṃ kimāhāro babhūva ha
||1||माहात्म्यं तीर्थजं दृष्ट्वा चित्रसेनो नरेश्वरः ।
किं चकार क्व वा वासं किमाहारो बभूव ह
īśvara uvāca
bhṛgutuṅgaṃ samāruhya aiśānīṃ diśamāśritaḥ |
tapaścacāra vipulaṃ kuṇḍe tatra nṛpottamaḥ
||2||भृगुतुङ्गं समारुह्य ऐशानीं दिशमाश्रितः ।
तपश्चचार विपुलं कुण्डे तत्र नृपोत्तमः
sarvān devān hṛdi dhyātvā brahmaviṣṇumaheśvarān |
vicikṣepa yadātmānaṃ pratyakṣau rudrakeśavau |
kare gṛhītvā rājānaṃ rudro vacanamabravīt
||3||सर्वान् देवान् हृदि ध्यात्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ।
विचिक्षेप यदात्मानं प्रत्यक्षौ रुद्रकेशवौ ।
करे गृहीत्वा राजानं रुद्रो वचनमब्रवीत्
īśvara uvāca
prāṇatyāgaṃ mahārāja mā kāle tvaṃ kṛthā vṛthā |
adyāpyasi yuvā tvaṃ vai na yuktaṃ maraṇaṃ tava
||4||प्राणत्यागं महाराज मा काले त्वं कृथा वृथा ।
अद्याप्यसि युवा त्वं वै न युक्तं मरणं तव
svasthānaṃ gaccha śīghraṃ tvaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān |
kuru niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ nāke śakra ivāparaḥ
||5||स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ।
कुरु निष्कण्टकं राज्यं नाके शक्र इवापरः
citrasena uvāca
na rājyaṃ kāmaye deva na putrānna ca bāndhavān |
na bhāryāṃ na ca kośaṃ ca na gajānna turaṃgamān
||6||न राज्यं कामये देव न पुत्रान्न च बान्धवान् ।
न भार्यां न च कोशं च न गजान्न तुरंगमान्
muñca muñca mahādeva mā vighnaḥ kriyatāṃ mama |
svargaprāptirmamādyaiva tvatprasādānmaheśvara
||7||मुञ्च मुञ्च महादेव मा विघ्नः क्रियतां मम ।
स्वर्गप्राप्तिर्ममाद्यैव त्वत्प्रसादान्महेश्वर
īśvara uvāca
yasyāgrato bhavedbrahmā viṣṇuḥ śambhustathaiva ca |
svargeṇa tasya kiṃ kāryaṃ sa gataḥ kiṃ kariṣyati
||8||यस्याग्रतो भवेद्ब्रह्मा विष्णुः शम्भुस्तथैव च ।
स्वर्गेण तस्य किं कार्यं स गतः किं करिष्यति
tuṣṭā vayaṃ trayo devā vṛṇīṣva varamuttamam |
yathepsitaṃ mahārāja satyametadasaṃśayam
||9||तुष्टा वयं त्रयो देवा वृणीष्व वरमुत्तमम् ।
यथेप्सितं महाराज सत्यमेतदसंशयम्
citrasena uvāca
yadi tuṣṭāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
adyaprabhṛti yuṣmābhiḥ sthātavyamiha sarvadā
||10||यदि तुष्टास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
अद्यप्रभृति युष्माभिः स्थातव्यमिह सर्वदा
gayāśiro yathā puṇyaṃ kṛtaṃ yuṣmābhireva ca |
tathaivedaṃ prakartavyaṃ śūlabhedaṃ ca pāvanam
||11||गयाशिरो यथा पुण्यं कृतं युष्माभिरेव च ।
तथैवेदं प्रकर्तव्यं शूलभेदं च पावनम्
yatrayatra sthitā yūyaṃ tatratatra vasāmyaham |
gaṇānāṃ caiva sarveṣāmādhipatyamathāstu me
||12||यत्रयत्र स्थिता यूयं तत्रतत्र वसाम्यहम् ।
गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यमथास्तु मे
īśvara uvāca
adyaprabhṛti tiṣṭhāmaḥ śūlabhede nareśvara |
trikālāṃ hi trayo devāḥ kalāṃśena vasāmahe
||13||अद्यप्रभृति तिष्ठामः शूलभेदे नरेश्वर ।
त्रिकालां हि त्रयो देवाः कलांशेन वसामहे
nandisaṃjño gaṇādhīśo bhaviṣyati bhavāndhruvam |
matsamīpe tu bhavata ādau pūjā bhaviṣyati
||14||नन्दिसंज्ञो गणाधीशो भविष्यति भवान्ध्रुवम् ।
मत्समीपे तु भवत आदौ पूजा भविष्यति
prakṣipya tāni cāsthīni yatra dīrghatapā yayau |
sakuṭumbo vimānasthaḥ svargatastvaṃ tathā kuru
||15||प्रक्षिप्य तानि चास्थीनि यत्र दीर्घतपा ययौ ।
सकुटुम्बो विमानस्थः स्वर्गतस्त्वं तथा कुरु
evaṃ devā varaṃ dattvā citrasenāya pārthiva |
kuṇḍamūrdhani yāmyāyāṃ trayo devāstadā sthitāḥ
||16||एवं देवा वरं दत्त्वा चित्रसेनाय पार्थिव ।
कुण्डमूर्धनि याम्यायां त्रयो देवास्तदा स्थिताः
parasparaṃ vadantyevaṃ puṇyatīrthamidaṃ param |
yathā hi gayāśiraḥ puṇyaṃ pūrvameva paṭhyate |
tathā revātaṭe puṇyaṃ śūlabhedaṃ na saṃśayaḥ
||17||परस्परं वदन्त्येवं पुण्यतीर्थमिदं परम् ।
यथा हि गयाशिरः पुण्यं पूर्वमेव पठ्यते ।
तथा रेवातटे पुण्यं शूलभेदं न संशयः
īśvara uvāca
idaṃ tīrthaṃ tathā puṇyaṃ yathā puṇyaṃ gayāśiraḥ |
sakṛtpiṇḍodakenaiva naro nirmalatāṃ vrajet
||18||इदं तीर्थं तथा पुण्यं यथा पुण्यं गयाशिरः ।
सकृत्पिण्डोदकेनैव नरो निर्मलतां व्रजेत्
ekaṃ gayāśiro muktvā sarvatīrthāni bhūpate |
śūlabhedasya tīrthasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
||19||एकं गयाशिरो मुक्त्वा सर्वतीर्थानि भूपते ।
शूलभेदस्य तीर्थस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
kuṇḍamudīcyāṃ yāmyāyāṃ daśahastapramāṇataḥ |
raudravāruṇakāṣṭhāyāṃ pramāṇaṃ caikaviṃśati
||20||कुण्डमुदीच्यां याम्यायां दशहस्तप्रमाणतः ।
रौद्रवारुणकाष्ठायां प्रमाणं चैकविंशति
etatpramāṇaṃ tattīrthaṃ piṇḍadānādikarmasu |
nādharmaniratā dātuṃ labhante dānamatra hi
||21||एतत्प्रमाणं तत्तीर्थं पिण्डदानादिकर्मसु ।
नाधर्मनिरता दातुं लभन्ते दानमत्र हि
viṣṇustu pitṛrūpeṇa brahmarūpī pitāmahaḥ |
prapitāmaho rudro'bhūdevaṃ tripuruṣāḥ sthitāḥ
||22||विष्णुस्तु पितृरूपेण ब्रह्मरूपी पितामहः ।
प्रपितामहो रुद्रोऽभूदेवं त्रिपुरुषाः स्थिताः
kadā paśyati tīrthaṃ vai kadā nastārayiṣyati |
iti pratīkṣāṃ kurvanti putrāṇāṃ satataṃ nṛpa |
śūlabhede naraḥ snātvā dṛṣṭvā śūladharaṃ sakṛt
||23||कदा पश्यति तीर्थं वै कदा नस्तारयिष्यति ।
इति प्रतीक्षां कुर्वन्ति पुत्राणां सततं नृप ।
शूलभेदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा शूलधरं सकृत्
nāputro nādhano rogī saptajanmasu jāyate |
ekaviṃśatiṃ pituḥ pakṣe mātuśvaivekaviṃśatim
||24||नापुत्रो नाधनो रोगी सप्तजन्मसु जायते ।
एकविंशतिं पितुः पक्षे मातुश्वैवेकविंशतिम्
bhāryāpakṣe daśaiveha kulānyetāni tārayet |
śūlabhedavane rājañchākamūlaphalairapi
||25||भार्यापक्षे दशैवेह कुलान्येतानि तारयेत् ।
शूलभेदवने राजञ्छाकमूलफलैरपि
ekasminbhojite vipre koṭīrbhavati bhojitā |
pañcasthāneṣu yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktimānnaraḥ
||26||एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटीर्भवति भोजिता ।
पञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते भक्तिमान्नरः
kulāni pretabhūtāni sarvāṇyapi hi tārayet |
dvijadevaprasādena pitṝṇāṃ ca prasādataḥ
||27||कुलानि प्रेतभूतानि सर्वाण्यपि हि तारयेत् ।
द्विजदेवप्रसादेन पितॄणां च प्रसादतः
śrāddhado nivasettatra yatra devo maheśvaraḥ |
syurātmaghātino ye ca gobrāhmaṇahanāśca ye
||28||श्राद्धदो निवसेत्तत्र यत्र देवो महेश्वरः ।
स्युरात्मघातिनो ये च गोब्राह्मणहनाश्च ये
daṃṣṭribhirjalapāte ca vidyutpāteṣu ye mṛtāḥ |
na yeṣāmagnisaṃskāro nāśaucaṃ nodakakriyā
||29||दंष्ट्रिभिर्जलपाते च विद्युत्पातेषु ये मृताः ।
न येषामग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया
tatra tīrthe tu yasteṣāṃ śrāddhaṃ kurvīta bhaktitaḥ |
mokṣāvāptirbhavetteṣāṃ yugamekaṃ na saṃśayaḥ
||30||तत्र तीर्थे तु यस्तेषां श्राद्धं कुर्वीत भक्तितः ।
मोक्षावाप्तिर्भवेत्तेषां युगमेकं न संशयः
ajñānādyatkṛtaṃ pāpaṃ bālabhāvācca yatkṛtam |
tatsarvaṃ nāśayetpāpaṃ snānamātreṇa bhūpate
||31||अज्ञानाद्यत्कृतं पापं बालभावाच्च यत्कृतम् ।
तत्सर्वं नाशयेत्पापं स्नानमात्रेण भूपते
rajakena yathā dhautaṃ vastraṃ bhavati nirmalam |
tathā pāpo'pi tattīrthe snāto bhavati nirmalaḥ
||32||रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् ।
तथा पापोऽपि तत्तीर्थे स्नातो भवति निर्मलः
saṃnyāsaṃ kurute yo'tra tīrthe vidhisamanvitam |
dhyāyannityaṃ mahādevaṃ sa gacchetparamaṃ padam
||33||संन्यासं कुरुते योऽत्र तीर्थे विधिसमन्वितम् ।
ध्यायन्नित्यं महादेवं स गच्छेत्परमं पदम्
krīḍitvā sa yathākāmaṃ svecchayā śivamandire |
vedavedāṅgatattvajño jāyate'sau śubhe kule
||34||क्रीडित्वा स यथाकामं स्वेच्छया शिवमन्दिरे ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जायतेऽसौ शुभे कुले
rūpavānsubhagaścaiva sarvavyādhivivarjitaḥ |
rājā vā rājaputro vācārasamanvitaḥ
||35||रूपवान्सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः ।
राजा वा राजपुत्रो वाचारसमन्वितः
etatte kathitaṃ rājaṃstīrthasya phalamuttamam |
yacchrutvā mānavo nityaṃ mucyate sarvakilbiṣaiḥ
||36||एतत्ते कथितं राजंस्तीर्थस्य फलमुत्तमम् ।
यच्छ्रुत्वा मानवो नित्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
ya idaṃ śrāvayennityamākhyānaṃ dvijapuṃgavān |
śrāddhe devakule vāpi paṭhetparvaṇi parvaṇi
||37||य इदं श्रावयेन्नित्यमाख्यानं द्विजपुंगवान् ।
श्राद्धे देवकुले वापि पठेत्पर्वणि पर्वणि
gīrvāṇāstasya tuṣyanti manuṣyāḥ pitṛbhiḥ saha |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva naśyate sarvapātakam
||38||गीर्वाणास्तस्य तुष्यन्ति मनुष्याः पितृभिः सह ।
पठतां शृण्वतां चैव नश्यते सर्वपातकम्
likhitvā tīrthamāhātmyaṃ brāhmaṇebhyo dadāti yaḥ |
jātismaratvaṃ labhate prāpnotyabhimataṃ phalam
||39||लिखित्वा तीर्थमाहात्म्यं ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः ।
जातिस्मरत्वं लभते प्राप्नोत्यभिमतं फलम्
rudraloke vasettāvadyāvadakṣaramanvitam
||40||रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदक्षरमन्वितम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye kāśīrājamokṣagamanaṃ nāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ ||