māṇḍavyatīrthamāhātmyavarṇanam
śrīmārkaṇḍeya uvāca
atha te ṛṣayaḥ sarve devāścendrapurogamāḥ |
māṇḍavyasyāśrame puṇye samīyurnarmadātaṭe
||1||अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः ।
माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे
śaṅkhadundubhinādena dīpikājvalanena ca |
apsarogītanādena nṛtyantyo vārayoṣitaḥ
||2||शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च ।
अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः
kathānakaiḥ stuvatyanye tasya śūlāgradhāriṇaḥ |
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṃ tapasvinām
||3||कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्
samāje tridaśaiḥ sārddhaṃ tatra te ca didṛkṣayā |
brahmaviṣṇumaheśānāstatra harṣātsamāgatāḥ
||4||समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया ।
ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः
mātaro mallikādyāśca kṣetrapālā vināyakāḥ |
dikpālā lokapālāśca gaṅgādyāśca saridvarāḥ
||5||मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः ।
दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः
ṛṣidevasamāje tu nityaṃ harṣapramodane |
tatra rājā samāyātaḥ paurajānapadaiḥ saha
||6||ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने ।
तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह
dṛṣṭvā kautūhalaṃ tatra vyākulīkṛtamānasam |
vitrastamanaso bhūtvā bhayātsarve samāsthitāḥ
||7||दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् ।
वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः
tasminsamāgame divye brahmaviṣṇvīśamabruvan |
bho māṇḍavya mahāsattva varadāste'maraiḥ saha
||8||तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् ।
भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह
anekakaṣṭatapasā tava siddhirbhaviṣyati |
prārthayasva yathākāmaṃ yaste manasi rocate
||9||अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति ।
प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते
anādityamayaṃ lokaṃ nirvaṣaṭkāramākulam |
naṣṭadharmaṃ vijānīhi prakṛtisthaṃ kuruṣva ca |
anugrahaṃ tu śāṇḍilyāḥ prārthayāma dvijottama
||10||अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् ।
नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च ।
अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम
eṣa te kaṣṭado rājā samāyātastavāgrataḥ |
saṃbhūṣayasva viprarṣe janaṃ devāsuraṃ gaṇam
||11||एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः ।
संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्
māṇḍavya uvāca
yadi prasannā me devāḥ samāyātāḥ suraiḥ saha |
trikālamatra tīrthe ca sthātavyamṛṣibhiḥ saha
||12||यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह ।
त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह
bhavatāṃ tu prasādena rujā me śāmyatāṃ sadā |
evamastviti deveśā yāvajjalpanti pāṇḍava
||13||भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा ।
एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव
tāvadrakṣo gṛhītvā'gre kanyāṃ kāmapramodinīm |
uvāca bhagavañchāpaṃ purā dattvorvaśī mama
||14||तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् ।
उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम
yadā kanyāṃ hare rakṣaḥśāpāntaste bhaviṣyati |
tena me garhitaṃ karma śāpenākṛtabuddhinā
||15||यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति ।
तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना
kṣantavyamiti coktvā ca gataścādarśanaṃ punaḥ |
gate caiva tu sā kanyā dṛṣṭvā padmadalekṣaṇā
||16||क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः ।
गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा
mantrayitvā suraiḥ sarvairdattā māṇḍavyadhīmate |
tāṃ vajraśūlikāṃ plāvya pavitrairnarmadodakaiḥ
||17||मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते ।
तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः
māṇḍavyamṛṣimuttārya jayaśabdādimaṅgalaiḥ |
vivāhayitvā tāṃ kanyāṃ māṇḍavyarṣipuṃgavaḥ
||18||माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः ।
विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः
abhivādya ca tān sarvān dānasanmānagauravaiḥ |
atha rājā samīpastho ratnaiśca vividhairapi
||19||अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः ।
अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि
dhigvādairninditaḥ sarvaistairjanairbhūṣitaḥ punaḥ |
rājñā ca brāhmaṇāḥ sarve bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ
||20||धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः ।
राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः
suvarṇakoṭidānena tuṣṭānkṛtvā kṣamāpitāḥ |
vṛtte vivāha āhūya śāṇḍilīṃ tāmathābravīt
||21||सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः ।
वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्
mānayasva imān viprānmocayasva divākaram |
apahṛtya tamo yena kṛpā sadyaḥ pravartate
||22||मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् ।
अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते
ṛṣīṇāṃ vacanaṃ śrutvā śāṇḍilī duḥkhitābravīt |
udite'rke tu me bhartā mṛtyuṃ yāsyati bho dvijāḥ
||23||ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् ।
उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः
taṃ kathaṃ mocayāmīha hyātmano'niṣṭasiddhaye |
kriyāpravartanāccādya kiṃ kāryaṃ me maharṣayaḥ
||24||तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये ।
क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः
niḥpuṃsī strī hyanāthāhaṃ bhavāmi bhavato matam |
tiṣṭha tvamandhakāre tu necchāmi raviṇodayam
||25||निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् ।
तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्
tena vākyena te sarve devāsuramaharṣayaḥ |
śiraḥsaṃcālanāḥ sarve sādhu sādhviti cābruvan
||26||तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः ।
शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्
pativrate mahābhāge śṛṇu vākyaṃ tapodhane |
manyase yadi naḥ sarvānkuruṣva vacanaṃ ca yat
||27||पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने ।
मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्
śāṇḍilyuvāca
yena me na maredbhartā yena satyaṃ munervacaḥ |
tatkurudhvaṃ vicāryāśu yena saṃvardhate sukham
||28||येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः ।
तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्
tasyāstadvacanaṃ śrutvā svapnāvasthākṛto hṛṣiḥ |
antarhito muhūrtaṃ ca śāṇḍilyāśca prapaśya tām
||29||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः ।
अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्
punarādāya te sarve kṛtvā nirvraṇasattanuṃ snāpito narmadātoye śāṇḍilyāyai samarpitaḥ
||30||पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः
tataḥ sā hṛṣṭamanasā patiṃ dṛṣṭvā tu taijasam |
praṇamya tānṛṣīn devān vimalārkaṃ jagatkṛtam
||31||ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् ।
प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्
kriyāpravartitāḥ sarve devagandharvamānuṣāḥ |
hṛṣṭatuṣṭā gatāḥ sarve svamāśramapadaṃ mahat
||32||क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः ।
हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्
pativratā svabhartrā sā māsamevāśrame sthitā |
māṇḍavyenāpyanujñātā yayau natvā svamāśramam
||33||पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता ।
माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्
gateṣu teṣu sarveṣu sthāpayāmāsa cācyutam |
māṇḍavyeśvaranāmānaṃ nārāyaṇa iti smṛtam
||34||गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् ।
माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्
divyaṃ varṣasahasraṃ tu pūjayāmāsa bhārata |
gato'sāvṛṣisaṅghaiśca sahito'maraparvatam
||35||दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत ।
गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्
tapastapantau tau tatra hyadyāpi kila bhārata |
bhrātarau saṃyatātmānau dhyāyataḥ paramaṃ padam
||36||तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत ।
भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ |
pitarastasya tṛpyanti piṇḍadānāddaśābdikam
||37||तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः ।
पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्
devagṛhe tu pakṣādau yaḥ karoti vilepanam |
godānaśatasāhasre datte bhavati yatphalam
||38||देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् ।
गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्
upalepanena dviguṇamarcane tu caturguṇam |
dīpaprajvalane puṇyamaṣṭadhā parikīrtitam
||39||उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् ।
दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्
divyanetradharo bhūtvā trailokye sacarācare |
dadhnā madhughṛtairdevaṃ payasā narmadodakaiḥ
||40||दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे ।
दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः
snapanaṃ ye prakurvanti puṣpamālāvilepanaiḥ |
ye'rcayanti virūpākṣaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim
||41||स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः ।
येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्
te'pi divyavimānena krīḍante kalpasaṃkhyayā |
dīpāṣṭakaṃ tu yaḥ kuryādaṣṭamīṃ ca caturdaśīm
||42||तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया ।
दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्
ekādaśyāṃ tu kṛṣṇasya na paśyanti yamaṃ tu te |
phalairnānāvidhaiḥ śubhrairyaḥ kuryālliṅgapūraṇam
||43||एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते ।
फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्
te'pi yānti vimānena siddhacāraṇasevitāḥ |
ghaṇṭā caiva patākā ca vimāne puṣpamālikā
||44||तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः ।
घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका
vāditrāṇi yathārhāṇi prānte ca gacchate śivam |
devālayaṃ tu yaḥ kuryādvaiṣṇavaṃ māṇḍaveśvaram
||45||वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् ।
देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्
svarge vasati dharmātmā yāvadābhūtasamplavam |
māṇḍavyanārāyaṇākhye viprān bhojayate'grataḥ
||46||स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् ।
माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः
ekasmin bhojite vipre koṭirbhavati bhojitā |
āśvine māsi samprāpte śuklapakṣe caturdaśīm
||47||एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ।
आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्
kṛtopavāsaniyamo rātrau jāgaraṇena ca |
dīpamālāṃ caturdikṣu pūjāṃ kṛtvā tu śaktitaḥ
||48||कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च ।
दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः
nārī vā puruṣo vāpi nṛtyagītapravādanaiḥ |
prabhāte vimale sūrye snānādikavidhiṃ nṛpa
||49||नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः ।
प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप
abhinirvartya maunena paśyate devamīdṛśam |
sarvapāpavinirmukto rudraloke mahīyate
||50||अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते
athavā mārgaśīrṣe ca caitravaiśākhayorapi |
śrāvaṇe vā mahārāja sarvakāle'thavāpi ca
||51||अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि ।
श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च
śivarātrisamaṃ puṇyamityevaṃ śivabhāṣitam |
vājapeyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ bhavati nānyathā
||52||शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् ।
वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा
durbhagā duḥkhitā vandhyā daridrā ca mṛtaprajā |
snāti rudraghaṭairyā strī sarvānkāmānavāpnuyāt
||53||दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा ।
स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्
kṛmikīṭapataṅgāśca tasmiṃstīrthe tu ye mṛtāḥ |
svargaṃ prayānti te sarve divyarūpadharā nṛpa
||54||कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः ।
स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप
anāśake jale'gnau tu ye mṛtā vyādhipīḍitāḥ |
anivartikā gatisteṣāṃ rudraloke hyasaṃśayam
||55||अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः ।
अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्
nityaṃ namati yo rāja śivanārāyaṇāvubhau |
godānaphalamāpnoti tasya tīrthaprabhāvataḥ
||56||नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ ।
गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः
devālaye tu rājendra yaśca kuryātpradakṣiṇām |
pradakṣiṇīkṛtā tena sasāgaradharā dharā
||57||देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् ।
प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा
sārddhaṃ śataṃ ca tīrthāni mallikābhavanādbahiḥ |
tasya tīrthapramāṇaṃ tu vistaraṃ rājasattama
||58||सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः ।
तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम
sūtreṇa veṣṭayetkṣetramathavā śivamandiram |
athavā śivaliṅgaṃ ca tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||59||सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् ।
अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु
jambūdvīpaśca kṛtasnaśca śālmalī kuśakrauñcakau |
śākapuṣkaragomedaiḥ saptadvīpā vasuṃdharā
||60||जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ ।
शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा
bhūṣitā tena rājendra saśailavanakānanā |
revāyāṃ dakṣiṇe bhāge śivakṣetrātsamīpataḥ
||61||भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना ।
रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः
devakhātaṃ mahāpuṇyaṃ nirmitaṃ tridaśairapi |
tasmin yaḥ kurute snānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ
||62||देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि ।
तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः
pūrṇimāyāmamāvasyāṃ vyatīpāte'rkasaṃkrame |
śrāddhaṃ ca saṃgrahe kuryātsa gacchetparamāṃ gatim
||63||पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे ।
श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्
devakhāte trayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
tiṣṭhanti ṛṣibhiḥ sārddhaṃ pitṛdevagaṇaiḥ saha
||64||देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।
तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह
tatra tīrthe'śvine māsi caturdaśyāṃ viśeṣataḥ |
vāyumārge sthitaḥ śakrastiṣṭhate daivataiḥ saha
||65||तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः ।
वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaḥ sāgarāstathā |
viṃśati tāni sarvāṇi devakhāte dinadvayam
||66||पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा ।
विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्
gayāśire ca yatpuṇyaṃ prayāge makarakaṇṭake |
prayāge somatīrthe ca tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare
||67||गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके ।
प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे
paṭṭabandhena yatpuṇyaṃ mātrāyāṃ lakuleśvare |
āśvinyāmaśvinīyoge tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare
||68||पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे ।
आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे
ujjayinyāṃ mahākāle vārāṇasyāṃ tripuṣkare |
saṃnihatyāṃ ravigraste māṇḍavyākhye sanātanam
||69||उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे ।
संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्
iti jñātvā mahārāja sarvatīrtheṣu cottamam |
pitḥndevān samabhyarcya snānadānādipūjanaiḥ
||70||इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् ।
पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः
caturdaśyāṃ nirāhāraḥ sthito bhūtvā śucivrataḥ |
pūjayetparayā bhaktyā rātrau jāgaraṇe śivam
||71||चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः ।
पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्
snānaiśca vividhairdevaṃ puṣpāgaruvilepanaiḥ |
prabhāte paurṇamāsyāṃ tu snānādividhitarpaṇaiḥ
||72||स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः ।
प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः
śrāddhena havyakavyena śivapūjārcanena ca |
agniṣṭomādiyajñaiśca vidhivaccāptadakṣiṇaiḥ
||73||श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च ।
अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः
dhautapāpo viśuddhātmā phalate phalamuttamam |
gosahasrapradānena dattaṃ bhavati bhārata
||74||धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् ।
गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत
snānādyairvidhivattatra taddine śivasannidhau |
hiraṇyaṃ vṛṣabhaṃ dhenuṃ bhūmiṃ gomithunaṃ hayam
||75||स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ ।
हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्
śivamuddiśya vai vastrayugme dadyātsurūpiṇe |
pādukopānahau chatraṃ bhājanaṃ raktavāsasī
||76||शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे ।
पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी
homaṃ jāpyaṃ tathā dānamakṣayaṃ sarvameva tat |
ṛcamekāṃ tu ṛgvede yajurvede yajustathā
||77||होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् ।
ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा
sāmaikaṃ sāmavede tu japeddevāgrasaṃsthitaḥ |
samyagvedaphalaṃ tasya bhavedvai nātra saṃśayaḥ
||78||सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः ।
सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः
gāyatrījāpyamātrastu vedatrayaphalaṃ labhet |
kulakoṭiśataṃ sāgraṃ labhate tu śivārcanāt
||79||गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् ।
कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्
snāne dāne tathā śrāddhe jāgare gītavādite |
anivartikā gatistasya śivalokātkadācana
||80||स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते ।
अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन
kālena mahatāviṣṭo martyaloke samāviśet |
rājā bhavati medhāvī sarvavyādhivivarjitaḥ
||81||कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् ।
राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः
jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautradhanānvitaḥ |
tacca tīrthaṃ punaḥ smṛtvā līyamāno maheśvare
||82||जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः ।
तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे
upāste yastu vai sandhyāṃ tasmiṃstīrthe ca parvaṇi |
sāṅgopāṅgaiścaturvedairlabhate phalamuttamam
||83||उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि ।
साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्
tatra sarvaṃ śivakṣetrāccharapātaṃ samantataḥ |
na saṃcaredbhayodvignā brahmahatyā narādhipa
||84||तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः ।
न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप
yatra tatra sthito vṛkṣān paśyate tīrthatatparaḥ |
vividhaiḥ pātakairmukto mucyate nātra saṃśayaḥ
||85||यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः ।
विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः
śvabhrī tatra mahārāja jalamadhye pradṛśyate |
kathānikā purāṇoktā vānarī tīrthasevanāt
||86||श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते ।
कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्
tatra kūpo mahārāja tiṣṭhate devanirmitaḥ |
śivasya paścime bhāge śivakṣetramanuttamam
||87||तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः ।
शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्
vṛṣotsargaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa |
krīḍanti pitarastasya svargaloke yadṛcchayā
||88||वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ।
क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया
agamyāgamane pāpamayājyayājane kṛte |
steyācca brahmagohatyāgurughātācca pātakam |
tatsarvaṃ naśyate pāpaṃ vṛṣotsarge kṛte tu vai
||89||अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते ।
स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् ।
तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै
māṇḍavyatīrthamāhātmyaṃ yaḥ śṛṇoti samādhinā |
mucyate sarvapāpebhyo nātra kāryā vicāraṇā
||90||माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye māṇḍavyatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvisaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||