viśveśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tripaṃcāśattamaṃ viddhi suprasiddhamatheśvaram ||
paraṃ viśveśvaraṃ khyātaṃ viśveṣu bhuvaneṣvapi
||1||त्रिपंचाशत्तमं विद्धि सुप्रसिद्धमथेश्वरम् ॥
परं विश्वेश्वरं ख्यातं विश्वेषु भुवनेष्वपि
babhūva nṛpatiḥ pūrvaṃ vidarbhāyāṃ vidūrathaḥ ||
sontaḥpurāyutopetaṃ cakre rājyamakaṃṭakam
||2||बभूव नृपतिः पूर्वं विदर्भायां विदूरथः ॥
सोन्तःपुरायुतोपेतं चक्रे राज्यमकंटकम्
jaghāna tāpasaṃ so'tha pramādānmṛgayā gataḥ ||
kṛṣṇājinadharaṃ śāṃtaṃ dhyāyaṃtaṃ brahma śāśvatam
||3||जघान तापसं सोऽथ प्रमादान्मृगया गतः ॥
कृष्णाजिनधरं शांतं ध्यायंतं ब्रह्म शाश्वतम्
mṛgaṃ matvā mahāraṇye brāhmaṇaṃ devamohitaḥ ||
tena karmavipākena dehāṃte rauravaṃ gataḥ
||4||मृगं मत्वा महारण्ये ब्राह्मणं देवमोहितः ॥
तेन कर्मविपाकेन देहांते रौरवं गतः
tatrāsau yātanā ghorāṃ anubhūyātmakālataḥ ||
tasmādihāgato marttye sarpo viṣadharo'bhavat
||5||तत्रासौ यातना घोरां अनुभूयात्मकालतः ॥
तस्मादिहागतो मर्त्त्ये सर्पो विषधरोऽभवत्
adaśatso'pi kopena brāhmaṇaṃ caraṇe priye ||
lakuṭena hataḥ so'pi paṃcatvaṃ tatkṣaṇādgataḥ
||6||अदशत्सोऽपि कोपेन ब्राह्मणं चरणे प्रिये ॥
लकुटेन हतः सोऽपि पंचत्वं तत्क्षणाद्गतः
cyutastu narakātsiṃho dvitīye'bhūtsudāruṇaḥ ||
rājānaṃ bhakṣayāmāsa rājalokairnipātitaḥ
||7||च्युतस्तु नरकात्सिंहो द्वितीयेऽभूत्सुदारुणः ॥
राजानं भक्षयामास राजलोकैर्निपातितः
punarvyāghro babhūvāsau tṛtīye'pi bhavāṃtare ||
tīkṣṇapādanakhairghorairghātayāmāsa sūkarān
||8||पुनर्व्याघ्रो बभूवासौ तृतीयेऽपि भवांतरे ॥
तीक्ष्णपादनखैर्घोरैर्घातयामास सूकरान्
tenāpi vaiśyo nidhanaṃ nītaḥ kaścidvanāṃtare ||
niṣādairnihataḥ so'pi bāṇaiḥ paṃcatvamāgataḥ
||9||तेनापि वैश्यो निधनं नीतः कश्चिद्वनांतरे ॥
निषादैर्निहतः सोऽपि बाणैः पंचत्वमागतः
caturthe 'pi gajo jātaḥ siṃhādvadhamavāptavān ||
paṃcame makaro jātaḥ kṣārāṃbhasi mahodadhau
||10||चतुर्थे ऽपि गजो जातः सिंहाद्वधमवाप्तवान् ॥
पंचमे मकरो जातः क्षारांभसि महोदधौ
snātukāmāmatho rāmāmājaghānātipāpakṛt ||
dhīvaraiḥ kṛtadhikkārairbaḍiśaiḥ sannipātitaḥ
||11||स्नातुकामामथो रामामाजघानातिपापकृत् ॥
धीवरैः कृतधिक्कारैर्बडिशैः सन्निपातितः
punaḥ ṣaṣṭhe bhave jātaḥ piśācaḥ piśitāśanaḥ ||
siddhamaṃtrairathodagrairatharvaprabhavairbhṛśam
||12||पुनः षष्ठे भवे जातः पिशाचः पिशिताशनः ॥
सिद्धमंत्रैरथोदग्रैरथर्वप्रभवैर्भृशम्
maṃtrī maṃtravidāṃ śreṣṭho brāhmaṇastaṃ jaghāna ha ||
saptame sa punarjāto durnirīkṣyavapurbhṛśam
||13||मंत्री मंत्रविदां श्रेष्ठो ब्राह्मणस्तं जघान ह ॥
सप्तमे स पुनर्जातो दुर्निरीक्ष्यवपुर्भृशम्
tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karālāsyo māṃsaśoṇitabhojanaḥ ||
śuṣkāṃgo marubhūmīṣu pāpiṣṭho brahmarākṣasaḥ
||14||तीक्ष्णदंष्ट्रः करालास्यो मांसशोणितभोजनः ॥
शुष्कांगो मरुभूमीषु पापिष्ठो ब्रह्मराक्षसः
ākramya nimirājena rājñā rākṣasaśatruṇā ||
samāropya dhanuḥ saṃkhye brahmāstreṇa nipātitaḥ
||15||आक्रम्य निमिराजेन राज्ञा राक्षसशत्रुणा ॥
समारोप्य धनुः संख्ये ब्रह्मास्त्रेण निपातितः
dāruṇaḥ sārameyo'bhūdatikṛṣṇo'ṣṭame bhave ||
sa śūkarakhurāghātavraṇaiḥ paṃcatvamāgataḥ
||16||दारुणः सारमेयोऽभूदतिकृष्णोऽष्टमे भवे ॥
स शूकरखुराघातव्रणैः पंचत्वमागतः
navame jaṃbuko jātaḥ śmaśāne sa ca māṃsabhuk ||
laulyātsa nidhanaṃ prāpto duḥkhārtto dāvavahninā
||17||नवमे जंबुको जातः श्मशाने स च मांसभुक् ॥
लौल्यात्स निधनं प्राप्तो दुःखार्त्तो दाववह्निना
daśame tvabhavadgṛdhrastīkṣṇatuṃḍo bhayāvahaḥ ||
pūtimāṃsavasāhāro rogeṇa nidhanaṃ gataḥ
||18||दशमे त्वभवद्गृध्रस्तीक्ष्णतुंडो भयावहः ॥
पूतिमांसवसाहारो रोगेण निधनं गतः
ekādaśe 'pi caṃḍālo gato'vaṃtyāṃ varānane ||
dravyasya haraṇārthaṃ vai praviṣṭo dvijaveśmani
||19||एकादशे ऽपि चंडालो गतोऽवंत्यां वरानने ॥
द्रव्यस्य हरणार्थं वै प्रविष्टो द्विजवेश्मनि
sa daṃḍapāśikenaiva prāpto baddhaśca tatkṣaṇāt ||
ānīto hi vadhārthāya vṛkṣāgre hyavalaṃbitaḥ
||20||स दंडपाशिकेनैव प्राप्तो बद्धश्च तत्क्षणात् ॥
आनीतो हि वधार्थाय वृक्षाग्रे ह्यवलंबितः
tatraiva liṃgamāsannaṃ sādhvi śūleśvarottare ||
tasya dṛṣṭipathaṃ prāptamativiklavacetasaḥ
||21||तत्रैव लिंगमासन्नं साध्वि शूलेश्वरोत्तरे ॥
तस्य दृष्टिपथं प्राप्तमतिविक्लवचेतसः
kṣaṇena nidhanaṃ prāptaḥ sa gatastridaśālayam ||
tatra bhuktvā varānbhogānavatīrya ca bhūtale
||22||क्षणेन निधनं प्राप्तः स गतस्त्रिदशालयम् ॥
तत्र भुक्त्वा वरान्भोगानवतीर्य च भूतले
jātaḥ khyāto vidarbhāyāṃ viśveśonāma pārthivaḥ ||
jātismaratvamāpanno liṃgadarśanapuṇyataḥ
||23||जातः ख्यातो विदर्भायां विश्वेशोनाम पार्थिवः ॥
जातिस्मरत्वमापन्नो लिंगदर्शनपुण्यतः
durlabhānbubhuje bhogānprāptaṃ rājyaṃ cakāra saḥ ||
so'bhiṣicya sutaṃ rājye vinītamatidharmavit ||
saṃsmaranpūrvavṛttāṃtaṃ jagāmāvaṃtikāṃ purīm
||24||दुर्लभान्बुभुजे भोगान्प्राप्तं राज्यं चकार सः ॥
सोऽभिषिच्य सुतं राज्ये विनीतमतिधर्मवित् ॥
संस्मरन्पूर्ववृत्तांतं जगामावंतिकां पुरीम्
tatra dṛṣṭvā mahalliṃgaṃ durdarśamatitejasā ||
divyena cakṣuṣā'paśyalliṃgamadhye carācaram
||25||तत्र दृष्ट्वा महल्लिंगं दुर्दर्शमतितेजसा ॥
दिव्येन चक्षुषाऽपश्यल्लिंगमध्ये चराचरम्
liṃgamadhye sthitāḥ sarve sāgarāḥ saritastathā ||
dvīpāśca parvatāścaiva tathānyā divyabhūtayaḥ
||26||लिंगमध्ये स्थिताः सर्वे सागराः सरितस्तथा ॥
द्वीपाश्च पर्वताश्चैव तथान्या दिव्यभूतयः
caṃdramāḥ saha nakṣatrairādityaścāgninā saha ||
dhanado varuṇaścaiva yamaḥ śakro marutpatiḥ
||27||चंद्रमाः सह नक्षत्रैरादित्यश्चाग्निना सह ॥
धनदो वरुणश्चैव यमः शक्रो मरुत्पतिः
maruto devagaṃdharvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ ||
nāgā yakṣāḥ piśācāśca rākṣasā bhīmavikramāḥ
||28||मरुतो देवगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः ॥
नागा यक्षाः पिशाचाश्च राक्षसा भीमविक्रमाः
brahmādyā devatāścānyāḥ skaṃdo laṃbodarastathā ||
sarvaṃ tribhuvanaṃ devi liṃgamadhye vilokitam
||29||ब्रह्माद्या देवताश्चान्याः स्कंदो लंबोदरस्तथा ॥
सर्वं त्रिभुवनं देवि लिंगमध्ये विलोकितम्
prabhāvaṃ tasya liṃgasya jñātvā samyaṅmahīpatiḥ ||
saṃyataḥ pūjayāmāsa viśvayoniṃ maheśvaram
||30||प्रभावं तस्य लिंगस्य ज्ञात्वा सम्यङ्महीपतिः ॥
संयतः पूजयामास विश्वयोनिं महेश्वरम्
prasannaścābhavattasya vacanaṃ cedamabravīt ||
varaṃ varaya bhadraṃ te kimabhīṣṭaṃ dadāmi te
||31||प्रसन्नश्चाभवत्तस्य वचनं चेदमब्रवीत् ॥
वरं वरय भद्रं ते किमभीष्टं ददामि ते
tenoktaṃ vacanaṃ rājñā yadi tuṣṭosi me prabho ||
ye tvāṃ paśyaṃti manujāḥ śraddhayā'śraddhayā'thavā
||32||तेनोक्तं वचनं राज्ञा यदि तुष्टोसि मे प्रभो ॥
ये त्वां पश्यंति मनुजाः श्रद्धयाऽश्रद्धयाऽथवा
mā bhūtteṣāṃ prapatanaṃ ghore saṃsārasāgare ||
viśveśvareti nāmnā vai prasiddho bhava bhūtale
||33||मा भूत्तेषां प्रपतनं घोरे संसारसागरे ॥
विश्वेश्वरेति नाम्ना वै प्रसिद्धो भव भूतले
ityukte vacane bhūyo viśveśo'laṃkṛto gaṇaiḥ ||
vimānena sudīptena gato lokaṃ madīyakam
||34||इत्युक्ते वचने भूयो विश्वेशोऽलंकृतो गणैः ॥
विमानेन सुदीप्तेन गतो लोकं मदीयकम्
gaṇairnānāvidhaiḥ sārddhaṃ stūyamāno varānane ||
kirīṭī kuṇḍalī caiva muktāhāravibhūṣitaḥ ||
vimānaṃ tasya taddivyaṃ parikramya samaṃtataḥ
||35||गणैर्नानाविधैः सार्द्धं स्तूयमानो वरानने ॥
किरीटी कुण्डली चैव मुक्ताहारविभूषितः ॥
विमानं तस्य तद्दिव्यं परिक्रम्य समंततः
samaheṃdradhanādhyakṣanānānākanivāsinaḥ ||
munayaḥ siddhagaṃdharvāstathā cāpsarasāṃ gaṇāḥ
||36||समहेंद्रधनाध्यक्षनानानाकनिवासिनः ॥
मुनयः सिद्धगंधर्वास्तथा चाप्सरसां गणाः
nṛtyenāmaranārīṇāṃ vilokitavinodakaḥ ||
yugakoṭisahasraṃ tu matsamīpe vyavasthitaḥ
||37||नृत्येनामरनारीणां विलोकितविनोदकः ॥
युगकोटिसहस्रं तु मत्समीपे व्यवस्थितः
ato devi bhuvi khyāto devo viśveśvareśvaraḥ ||
dṛṣṭvā liṃgaṃ ca viśveśaṃ pātakairvipramucyate
||38||अतो देवि भुवि ख्यातो देवो विश्वेश्वरेश्वरः ॥
दृष्ट्वा लिंगं च विश्वेशं पातकैर्विप्रमुच्यते
saptajanmakṛtairdehī manovākkāyakarmabhiḥ ||
dṛṣṭvā viśveśvaraṃ liṃgaṃ kṛtakṛtyatvamāpyate
||39||सप्तजन्मकृतैर्देही मनोवाक्कायकर्मभिः ॥
दृष्ट्वा विश्वेश्वरं लिंगं कृतकृत्यत्वमाप्यते
tasya naśyati daurbhāgyamalakṣmīrnāśameti ca ||
prāpnoti dehī kāmāṃśca samṛddhiṃ mānasīṃ sadā
||40||तस्य नश्यति दौर्भाग्यमलक्ष्मीर्नाशमेति च ॥
प्राप्नोति देही कामांश्च समृद्धिं मानसीं सदा
duḥsvapno vyādhayaḥ krūrā grahā bhūtāśca dāruṇāḥ ||
praṇaśyanti varārohe viśveśe pūjite sadā
||41||दुःस्वप्नो व्याधयः क्रूरा ग्रहा भूताश्च दारुणाः ॥
प्रणश्यन्ति वरारोहे विश्वेशे पूजिते सदा
ye kecicchraddhayā yuktā liṃgamārādhayaṃti vai ||
te sarvakāma saṃpannā jāyaṃte ca yugeyuge
||42||ये केचिच्छ्रद्धया युक्ता लिंगमाराधयंति वै ॥
ते सर्वकाम संपन्ना जायंते च युगेयुगे
aṃte gatiśca sā divyā jāyate matprasādataḥ ||
yatra saṃpūjyate ligaṃ tasmindeśe śubhāḥ kriyāḥ
||43||अंते गतिश्च सा दिव्या जायते मत्प्रसादतः ॥
यत्र संपूज्यते लिगं तस्मिन्देशे शुभाः क्रियाः
na tatra durbhikṣabhayaṃ nāpamṛtyubhayaṃ kvacit ||
pretayonau ca vetālā na nāgā na ca daṃṣṭriṇaḥ
||44||न तत्र दुर्भिक्षभयं नापमृत्युभयं क्वचित् ॥
प्रेतयोनौ च वेताला न नागा न च दंष्ट्रिणः
ete ca viṣṇubrahmeṃdrakuberavaruṇādayaḥ ||
liṃgārcanena saṃprāptāḥ parāṃ siddhiṃ mahaujasaḥ
||45||एते च विष्णुब्रह्मेंद्रकुबेरवरुणादयः ॥
लिंगार्चनेन संप्राप्ताः परां सिद्धिं महौजसः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
viśveśvarasya devasya kaṇṭeśvaramataḥ śṛṇu
||46||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
विश्वेश्वरस्य देवस्य कण्टेश्वरमतः शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye viśveśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tripaṃcā śattamo'dhyāyaḥ || 53 ||