kuṃḍeśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
catvāriṃśattamaṃ viddhi kuṃḍeśvaramataḥ śṛṇu ||
yasya darśanamātreṇa labhyate sadgatiḥ parā
||1||चत्वारिंशत्तमं विद्धि कुंडेश्वरमतः शृणु ॥
यस्य दर्शनमात्रेण लभ्यते सद्गतिः परा
vijñapto'haṃ tvayā devi maṃdare cārukaṃdare ||
vīrakaṃ draṣṭumicchāmi kva gato mama putrakaḥ
||2||विज्ञप्तोऽहं त्वया देवि मंदरे चारुकंदरे ॥
वीरकं द्रष्टुमिच्छामि क्व गतो मम पुत्रकः
mayā proktaṃ viśālākṣi mahākālavano ttame ||
jalamadhye sthitastepe tapaḥ paramadāruṇam
||3||मया प्रोक्तं विशालाक्षि महाकालवनो त्तमे ॥
जलमध्ये स्थितस्तेपे तपः परमदारुणम्
munibhiḥ sahito dhīmānbhrājamānoṃ'śumāniva ||
gacchāmastatra taṃ draṣṭuṃ gaṇaiḥ sārddhaṃ varānane
||4||मुनिभिः सहितो धीमान्भ्राजमानोंऽशुमानिव ॥
गच्छामस्तत्र तं द्रष्टुं गणैः सार्द्धं वरानने
madīyaṃ vacanaṃ śrutvā tvayāhaṃ preritastadā ||
uttiṣṭha śambho gacchāmo vṛṣamāruha satvaram
||5||मदीयं वचनं श्रुत्वा त्वयाहं प्रेरितस्तदा ॥
उत्तिष्ठ शम्भो गच्छामो वृषमारुह सत्वरम्
saprasnavau stanau jātau sadyaḥ saṃsmṛtya vīrakam ||
mayā smṛto vṛṣo devi dharmarūpī sanātanaḥ
||6||सप्रस्नवौ स्तनौ जातौ सद्यः संस्मृत्य वीरकम् ॥
मया स्मृतो वृषो देवि धर्मरूपी सनातनः
madīyaṃ ciṃtitaṃ jñātvā mamapārśvamupāgataḥ ||
ārūḍho'haṃ tvayā sārddhaṃ tasminneva vṛṣe tadā
||7||मदीयं चिंतितं ज्ञात्वा ममपार्श्वमुपागतः ॥
आरूढोऽहं त्वया सार्द्धं तस्मिन्नेव वृषे तदा
prasthitastatkṣaṇācchīghraṃ gaṇairnānāvidhaiḥ saha ||
vegātprayāto vṛṣabhaskaṃdhālaṃbitayā tvayā
||8||प्रस्थितस्तत्क्षणाच्छीघ्रं गणैर्नानाविधैः सह ॥
वेगात्प्रयातो वृषभस्कंधालंबितया त्वया
raṇadvalayabāhubhyāṃ gāḍhamāliṃgito hyaham ||
tvaṃ bhītā ca tadā jātā yadātīva praṇoditaḥ
||9||रणद्वलयबाहुभ्यां गाढमालिंगितो ह्यहम् ॥
त्वं भीता च तदा जाता यदातीव प्रणोदितः
vṛṣo mayā viśālākṣi sa kṛṣṭo gaṇapaistadā ||
kṛṣṭaṃ ca satvaraṃ dṛṣṭvā proktaṃ ca bhītayā tadā
||10||वृषो मया विशालाक्षि स कृष्टो गणपैस्तदा ॥
कृष्टं च सत्वरं दृष्ट्वा प्रोक्तं च भीतया तदा
śrāṃtāsmi sāṃprataṃ deva vegenānena bhīṣitā ||
tadviśramitumicchāmi bhūdharasya taṭe vibho
||11||श्रांतास्मि सांप्रतं देव वेगेनानेन भीषिता ॥
तद्विश्रमितुमिच्छामि भूधरस्य तटे विभो
kṣaṇaṃ padbhyāṃ gamiṣyāmi viṣamoyaṃ girirmahān ||
tvadīyaṃ vacanaṃ śrutvā bāḍhamuktaṃ priye mayā
||12||क्षणं पद्भ्यां गमिष्यामि विषमोयं गिरिर्महान् ॥
त्वदीयं वचनं श्रुत्वा बाढमुक्तं प्रिये मया
muhūrttaṃ cārujaghane śailapādamupāśritā ||
kuru śramāpanayanaṃ yāvadvegātprayāmyaham
||13||मुहूर्त्तं चारुजघने शैलपादमुपाश्रिता ॥
कुरु श्रमापनयनं यावद्वेगात्प्रयाम्यहम्
paṃthāna tvatsukhaṃ yatra taṃ vayaṃ mṛgayāvahe ||
eṣa kuṇḍo gaṇādhyakṣastvatsamīpe vasiṣyati ||
tvadājñāvaśavarttī ca kiṃkaraḥ sthāpito mayā
||14||पंथान त्वत्सुखं यत्र तं वयं मृगयावहे ॥
एष कुण्डो गणाध्यक्षस्त्वत्समीपे वसिष्यति ॥
त्वदाज्ञावशवर्त्ती च किंकरः स्थापितो मया
evamuktvā tato devi saṃsthāpya gaṇarakṣakam ||
ārūḍho'haṃ gireḥ prāṃtamudayādriṃ raviryathā
||15||एवमुक्त्वा ततो देवि संस्थाप्य गणरक्षकम् ॥
आरूढोऽहं गिरेः प्रांतमुदयाद्रिं रविर्यथा
tato'valokito'tyarthaṃ ramaṇīyo mahā giriḥ ||
idaṃ ramyamidaṃ ramyamityasminvaraparvate
||16||ततोऽवलोकितोऽत्यर्थं रमणीयो महा गिरिः ॥
इदं रम्यमिदं रम्यमित्यस्मिन्वरपर्वते
paśyato mama śaileṃdraṃ gatāḥ saṃvatsarā daśa ||
tvayātha ciṃtitaṃ devi kva gatastripurāṃtakaḥ
||17||पश्यतो मम शैलेंद्रं गताः संवत्सरा दश ॥
त्वयाथ चिंतितं देवि क्व गतस्त्रिपुरांतकः
nūnaṃ na madanātaptāṃ vetti māṃ rativarjitām ||
māṃ vihāya mahādevo nirviśaṃkaḥ kva varttate
||18||नूनं न मदनातप्तां वेत्ति मां रतिवर्जिताम् ॥
मां विहाय महादेवो निर्विशंकः क्व वर्त्तते
harasya kvāpi yātasya vairaṃ saṃsmṛtya cittajaḥ ||
bādhate māmanaṃgopi cāparopitamārgaṇaḥ ||
vilokayaṃtīṃ hā dṛṣṭvā vilapaṃtīṃ punaḥ punaḥ
||19||हरस्य क्वापि यातस्य वैरं संस्मृत्य चित्तजः ॥
बाधते मामनंगोपि चापरोपितमार्गणः ॥
विलोकयंतीं हा दृष्ट्वा विलपंतीं पुनः पुनः
tataḥ kuṇḍo gaṇādhyakṣo jñātvā bhāvaṃ tvadīyakam ||
utkṛṣṭena svareṇoktaṃ mā devi vimanā bhava
||20||ततः कुण्डो गणाध्यक्षो ज्ञात्वा भावं त्वदीयकम् ॥
उत्कृष्टेन स्वरेणोक्तं मा देवि विमना भव
āyāta eṣa te bharttā mā cetaḥ kaluṣaṃ kuru ||
etacchrutvā vacastasya kuṇḍasya kamalānane
||21||आयात एष ते भर्त्ता मा चेतः कलुषं कुरु ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य कुण्डस्य कमलानने
duḥkhārttayā tvayā proktaḥ kuṇḍa vedmi na śaṃkaram ||
kva gataḥ kiṃ ca kurute kālaṃ dīrghamimaṃ śivaḥ ||
darśayasva mahādevamityukto' sau punaḥpunaḥ
||22||दुःखार्त्तया त्वया प्रोक्तः कुण्ड वेद्मि न शंकरम् ॥
क्व गतः किं च कुरुते कालं दीर्घमिमं शिवः ॥
दर्शयस्व महादेवमित्युक्तोऽ सौ पुनःपुनः
yadā na darśitastena kuṇḍenāhaṃ varānane ||
tadā śaptastvayā devi kruddhayā gaṇarakṣakaḥ
||23||यदा न दर्शितस्तेन कुण्डेनाहं वरानने ॥
तदा शप्तस्त्वया देवि क्रुद्धया गणरक्षकः
gaccha tvaṃ mānuṣaṃ lokaṃ yasmānna kathito haraḥ ||
etasminnaṃtare devi prāpto'haṃ tvatsamīpataḥ
||24||गच्छ त्वं मानुषं लोकं यस्मान्न कथितो हरः ॥
एतस्मिन्नंतरे देवि प्राप्तोऽहं त्वत्समीपतः
pṛṣṭaścāhaṃ tvayā devi vihāya kva gato'si mām ||
durgame parvate śūnye tasmāttya kṣyāmi jīvitam
||25||पृष्टश्चाहं त्वया देवि विहाय क्व गतोऽसि माम् ॥
दुर्गमे पर्वते शून्ये तस्मात्त्य क्ष्यामि जीवितम्
gatvāgre bhūdharasyāsya kiṃ kṛtaṃ ca tvayā vibho ||
mayā tava vacaḥ śrutvā kathitaṃ sarvameva tat
||26||गत्वाग्रे भूधरस्यास्य किं कृतं च त्वया विभो ॥
मया तव वचः श्रुत्वा कथितं सर्वमेव तत्
durādharṣataraḥ śailaḥ samaṃtādduratikramaḥ ||
tvatpriyārthaṃ mahābhāge mayā mārgo'valokitaḥ
||27||दुराधर्षतरः शैलः समंताद्दुरतिक्रमः ॥
त्वत्प्रियार्थं महाभागे मया मार्गोऽवलोकितः
yena mārgeṇa viśrabdhaṃ gamiṣyāmaḥ sumadhyame ||
ayaṃ kuṇḍo gaṇo devi viṣaṇṇo vyākulaḥ kṛtaḥ
||28||येन मार्गेण विश्रब्धं गमिष्यामः सुमध्यमे ॥
अयं कुण्डो गणो देवि विषण्णो व्याकुलः कृतः
tvayāpyuktaṃ mahādeva kuṇḍaḥ śapto mayā gaṇaḥ |
mamājñā na kṛtā yasmādviphalaṃ na vaco mama ||
tasmādyātu mamādeśā nmahākālavanaṃ śubham
||29||त्वयाप्युक्तं महादेव कुण्डः शप्तो मया गणः ।
ममाज्ञा न कृता यस्माद्विफलं न वचो मम ॥
तस्माद्यातु ममादेशा न्महाकालवनं शुभम्
bhairavaṃ rūpamāsthāya yatra tvaṃ cottare sthitaḥ ||
tasyāgrataḥ sthitaṃ liṃgaṃ varttate kāmadaṃ sadā
||30||भैरवं रूपमास्थाय यत्र त्वं चोत्तरे स्थितः ॥
तस्याग्रतः स्थितं लिंगं वर्त्तते कामदं सदा
tasya darśana mātreṇa gaṇapo'yaṃ bhaviṣyati ||
kuṇḍeśvareti vikhyātaḥ sa devo vai bhaviṣyati
||31||तस्य दर्शन मात्रेण गणपोऽयं भविष्यति ॥
कुण्डेश्वरेति विख्यातः स देवो वै भविष्यति
ityuktaḥ sa tvayā devi samāsādya punaḥpunaḥ ||
prasthāpitastvayādeśādvraja kuṇḍa mamājñayā
||32||इत्युक्तः स त्वया देवि समासाद्य पुनःपुनः ॥
प्रस्थापितस्त्वयादेशाद्व्रज कुण्ड ममाज्ञया
mahākālavanaṃ śīghraṃ liṃgamārādhya satvaram ||
kīrtiste bhavitā putra triṣu lokeṣu śāśvatī
||33||महाकालवनं शीघ्रं लिंगमाराध्य सत्वरम् ॥
कीर्तिस्ते भविता पुत्र त्रिषु लोकेषु शाश्वती
ityuktastatkṣaṇātprāpto dṛṣṭvā liṅgaṃ tu śāśvatam ||
uttarasya śivasyāgre pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||34||इत्युक्तस्तत्क्षणात्प्राप्तो दृष्ट्वा लिङ्गं तु शाश्वतम् ॥
उत्तरस्य शिवस्याग्रे पूजयामास भक्तितः
tato devāḥ sagaṃdharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ ||
yakṣāścāpsarasaścaiva samājagmuḥ sahasraśaḥ
||35||ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥
यक्षाश्चाप्सरसश्चैव समाजग्मुः सहस्रशः
athāhaṃ tatkṣaṇātprāptastvayā sārddhaṃ gaṇairvṛtaḥ ||
dṛṣṭvā kuṇḍaṃ gaṇeśaṃ tu liṃgārādhanatatparam
||36||अथाहं तत्क्षणात्प्राप्तस्त्वया सार्द्धं गणैर्वृतः ॥
दृष्ट्वा कुण्डं गणेशं तु लिंगाराधनतत्परम्
samādhidhyānanirataṃ proktamasmābhirādarāt ||
tuṣṭā te pārvatī putra prārthyatāṃ varamuttamam
||37||समाधिध्याननिरतं प्रोक्तमस्माभिरादरात् ॥
तुष्टा ते पार्वती पुत्र प्रार्थ्यतां वरमुत्तमम्
akṣayaṃ tu padaṃ prāptaṃ tvayā liṃgasya darśanāt ||
adyaprabhṛti devo'yaṃ khyāto bhuvi bhaviṣyati ||
nāmnā kuṇḍeśvaro yasmātsarvasaṃpatkaraḥ sadā
||38||अक्षयं तु पदं प्राप्तं त्वया लिंगस्य दर्शनात् ॥
अद्यप्रभृति देवोऽयं ख्यातो भुवि भविष्यति ॥
नाम्ना कुण्डेश्वरो यस्मात्सर्वसंपत्करः सदा
kuṇḍeśvaramanādiṃ tu bhaktyā paśyati yo naraḥ ||
so'śvamedhasahasrasya phalaṃ prāpsyati nānyathā
||39||कुण्डेश्वरमनादिं तु भक्त्या पश्यति यो नरः ॥
सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्स्यति नान्यथा
tasya dānaphalaṃ sarvaṃ sarvatīrthaphalaṃ sadā ||
liṃgaṃ kuṇḍeśvaraṃ yastu bhaktyā saṃpūjayiṣyati
||40||तस्य दानफलं सर्वं सर्वतीर्थफलं सदा ॥
लिंगं कुण्डेश्वरं यस्तु भक्त्या संपूजयिष्यति
daśānāmaśvamedhānāmagniṣṭomaśatasya ca ||
sparśanātphalamāpnoti kuṇḍeśvarasya sarvadā
||41||दशानामश्वमेधानामग्निष्टोमशतस्य च ॥
स्पर्शनात्फलमाप्नोति कुण्डेश्वरस्य सर्वदा
prātaḥ paśyaṃti ye bhaktyā kṛtvā niyamapūrvakam ||
siddhiṃ sukāmikīṃ hṛṣṭāḥ saṃprāpsyaṃti na saṃśayaḥ
||42||प्रातः पश्यंति ये भक्त्या कृत्वा नियमपूर्वकम् ॥
सिद्धिं सुकामिकीं हृष्टाः संप्राप्स्यंति न संशयः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
kuṇḍeśvarasya devasya śṛṇu luṃpeśvaraṃ param
||43||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
कुण्डेश्वरस्य देवस्य शृणु लुंपेश्वरं परम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmye kuṃḍeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ || 40 ||