sthāvareśvaramāhātmyavarṇanam
śrīmahādeva uvāca
śṛṇu devi prayatnena paṃcāśattamamīśvaram ||
yasya darśanamātreṇa grahabādhā na jāyate
||1||शृणु देवि प्रयत्नेन पंचाशत्तममीश्वरम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण ग्रहबाधा न जायते
saṃjñānāma raverbhāryā sā sutā viśvakarmaṇaḥ ||
bharttustejo'sahaṃtyātha kadāciccaiva saṃjñayā ||
chāyāmayī cātmanastu nirmitā tarasā tayā
||2||संज्ञानाम रवेर्भार्या सा सुता विश्वकर्मणः ॥
भर्त्तुस्तेजोऽसहंत्याथ कदाचिच्चैव संज्ञया ॥
छायामयी चात्मनस्तु निर्मिता तरसा तया
sā proktā sādareṇaiva sthīyatāṃ sūryasaṃnidhau ||
pṛṣṭyāpi na vācyaṃ te madīyaṃ gamanaṃ raveḥ
||3||सा प्रोक्ता सादरेणैव स्थीयतां सूर्यसंनिधौ ॥
पृष्ट्यापि न वाच्यं ते मदीयं गमनं रवेः
ityuktvā sā tadā saṃjñā jagāma bhavanaṃ pituḥ ||
saṃjñeyamiti manvāno dvitīyāyāṃ divaspatiḥ ||
janayāmāsa tanayaṃ nāmato yaḥ śanaiścaraḥ
||4||इत्युक्त्वा सा तदा संज्ञा जगाम भवनं पितुः ॥
संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः ॥
जनयामास तनयं नामतो यः शनैश्चरः
tasmiñjāte bhayaṃ jagmuḥ sadevāsuramānuṣāḥ ||
trailokyaṃ jātamātreṇa ākrāṃtaṃ sacarācaram
||5||तस्मिञ्जाते भयं जग्मुः सदेवासुरमानुषाः ॥
त्रैलोक्यं जातमात्रेण आक्रांतं सचराचरम्
indro'pi bhayasaṃtrasto brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||
sūryaputrasya vṛttāṃtaṃ kathayāmāsa gadgadam
||6||इन्द्रोऽपि भयसंत्रस्तो ब्रह्माणं शरणं गतः ॥
सूर्यपुत्रस्य वृत्तांतं कथयामास गद्गदम्
bhinnaṃ tu rohiṇīcakraṃ vyāptaṃ nakṣatramaṃḍalam ||
jātamātreṇa cākrāṃtaṃ trailokyaṃ ravisūnunā
||7||भिन्नं तु रोहिणीचक्रं व्याप्तं नक्षत्रमंडलम् ॥
जातमात्रेण चाक्रांतं त्रैलोक्यं रविसूनुना
vāsavasya vacaḥ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ ||
āhūya sahasā sūryaṃ vacanaṃ cedamabravīt
||8||वासवस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
आहूय सहसा सूर्यं वचनं चेदमब्रवीत्
maryādā kriyatāṃ bhāno vāryatāṃ putra aurasaḥ ||
ākrāṃtaṃ tejasā tena trailokyaṃ bhūbhuvādikam
||9||मर्यादा क्रियतां भानो वार्यतां पुत्र औरसः ॥
आक्रांतं तेजसा तेन त्रैलोक्यं भूभुवादिकम्
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā raviṇā proktamīdṛśaḥ ||
asādhyo'yaṃ mama suto vāryatāṃ svayameva tam
||10||ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा रविणा प्रोक्तमीदृशः ॥
असाध्योऽयं मम सुतो वार्यतां स्वयमेव तम्
paśya me caraṇau dagdhau dṛṣṭimātreṇa līlayā ||
brahmāpi bhayasaṃtrasto jagāma manasā harim
||11||पश्य मे चरणौ दग्धौ दृष्टिमात्रेण लीलया ॥
ब्रह्मापि भयसंत्रस्तो जगाम मनसा हरिम्
sūryasya vacanaṃ śrutvā hariḥ prāptastu tatkṣaṇāt ||
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā bhītaḥ kṛṣṇo'bravīdidam
||12||सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा हरिः प्राप्तस्तु तत्क्षणात् ॥
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा भीतः कृष्णोऽब्रवीदिदम्
gamyatāṃ tatra yatrāste devadevo maheśvaraḥ ||
kṛṣṇasya vacanātsarve mamāṃtikamupāgatāḥ
||13||गम्यतां तत्र यत्रास्ते देवदेवो महेश्वरः ॥
कृष्णस्य वचनात्सर्वे ममांतिकमुपागताः
vṛttāṃtaḥ kathitaḥ sarvo raviputrasya pārvati ||
mayā smṛtastu saṃprāptaḥ sūryaputrastu tatkṣaṇāt
||14||वृत्तांतः कथितः सर्वो रविपुत्रस्य पार्वति ॥
मया स्मृतस्तु संप्राप्तः सूर्यपुत्रस्तु तत्क्षणात्
adhodṛṣṭirmayā dṛṣṭo vakrāṃgo rūpato'sitaḥ ||
sthairyaṃ kṛtvā namaskṛtya vijñapto'haṃ śanaiḥśanaiḥ
||15||अधोदृष्टिर्मया दृष्टो वक्रांगो रूपतोऽसितः ॥
स्थैर्यं कृत्वा नमस्कृत्य विज्ञप्तोऽहं शनैःशनैः
kimarthaṃ vai smṛto deva dehyājāṃ mama śaṃkara ||
ādeśe tava tiṣṭhāmi kiṃ karomi praśādhi mām
||16||किमर्थं वै स्मृतो देव देह्याजां मम शंकर ॥
आदेशे तव तिष्ठामि किं करोमि प्रशाधि माम्
ityukto'haṃ tadā tena raviputreṇa pārvati ||
mayā sa vārito'tyarthaṃ mā pīḍaya jagattrayam
||17||इत्युक्तोऽहं तदा तेन रविपुत्रेण पार्वति ॥
मया स वारितोऽत्यर्थं मा पीडय जगत्त्रयम्
tenoktaṃ dehi me sthānaṃ pānamāhārameva ca ||
mayā dattaṃ viśālākṣi pūjārthaṃ sthānamuttamam
||18||तेनोक्तं देहि मे स्थानं पानमाहारमेव च ॥
मया दत्तं विशालाक्षि पूजार्थं स्थानमुत्तमम्
meṣādirāśisaṃsthaḥ saṃstriṃśanmāsānprapīḍaya ||
mānuṣānkramaśo vatsa tatra tṛptimavāpsyasi
||19||मेषादिराशिसंस्थः संस्त्रिंशन्मासान्प्रपीडय ॥
मानुषान्क्रमशो वत्स तत्र तृप्तिमवाप्स्यसि
aṣṭamaśca caturthaśca dvitīyo janmasaṃsthitaḥ ||
dvādaśarāśisaṃstho'pi viruddho bhava sarvadā
||20||अष्टमश्च चतुर्थश्च द्वितीयो जन्मसंस्थितः ॥
द्वादशराशिसंस्थोऽपि विरुद्धो भव सर्वदा
ekādaśo vā ṣaṣṭho vā tṛtīya sthānagothavā ||
bhava bhavyataro nṝṇāmataḥ pūjā bhaviṣyati
||21||एकादशो वा षष्ठो वा तृतीय स्थानगोथवा ॥
भव भव्यतरो नॄणामतः पूजा भविष्यति
paṃcamo navamaścaiva udāsīnastu saptamaḥ ||
bhava rāśigato nityaṃ mānuṣe karma bhiryute
||22||पंचमो नवमश्चैव उदासीनस्तु सप्तमः ॥
भव राशिगतो नित्यं मानुषे कर्म भिर्युते
pūjāṃ prāpsyasi cātyarthaṃ grahāṇāmadhikaṃ sadā ||
gatiḥ sthirā bhavitrī te varaḥ śreṣṭhobhidhīyate
||23||पूजां प्राप्स्यसि चात्यर्थं ग्रहाणामधिकं सदा ॥
गतिः स्थिरा भवित्री ते वरः श्रेष्ठोभिधीयते
ataste sthāvaraṃ nāma bhaviṣyati mahītale ||
śanaiścarastvaṃ rāśistho grahāṇāmadhiko yataḥ
||24||अतस्ते स्थावरं नाम भविष्यति महीतले ॥
शनैश्चरस्त्वं राशिस्थो ग्रहाणामधिको यतः
ataḥ śanaiścaronāma bhaviṣyasi sadā bhuvi ||
gajagaṇḍanibhākāro mama kaṇṭhasamopi ca
||25||अतः शनैश्चरोनाम भविष्यसि सदा भुवि ॥
गजगण्डनिभाकारो मम कण्ठसमोपि च
varṇato hyasito nāma bhaviṣyasi mahītale ||
grahamadhye hyadhodṛṣṭirgatirmaṃdā bhaviṣyati ||
tuṣṭo dadāsi rājyaṃ ca ruṣṭo vai harasi kṣaṇāt
||26||वर्णतो ह्यसितो नाम भविष्यसि महीतले ॥
ग्रहमध्ये ह्यधोदृष्टिर्गतिर्मंदा भविष्यति ॥
तुष्टो ददासि राज्यं च रुष्टो वै हरसि क्षणात्
devāsuramanuṣyāśca siddhavidyādharoragāḥ ||
tvatkrūradṛṣṭinihatā nāśaṃ yāsyaṃti nānyathā
||27||देवासुरमनुष्याश्च सिद्धविद्याधरोरगाः ॥
त्वत्क्रूरदृष्टिनिहता नाशं यास्यंति नान्यथा
tava prasādātprāpsyaṃti mano'bhīṣṭaṃ sudurllabham ||
anyacca te pradāsyāmi sthānaṃ guhyaṃ manoharam
||28||तव प्रसादात्प्राप्स्यंति मनोऽभीष्टं सुदुर्ल्लभम् ॥
अन्यच्च ते प्रदास्यामि स्थानं गुह्यं मनोहरम्
manobhīṣṭakaraṃ puṇyaṃ devadānavadurlabham ||
pralaye'pyakṣayaṃ proktaṃ mahākālavanaṃ param
||29||मनोभीष्टकरं पुण्यं देवदानवदुर्लभम् ॥
प्रलयेऽप्यक्षयं प्रोक्तं महाकालवनं परम्
tatra gaccha mamādeśattvapṛthukeśvarapaścime ||
vidyate tatra yalliṃgaṃ tatte nāmnā bhaviṣyati
||30||तत्र गच्छ ममादेशत्त्वपृथुकेश्वरपश्चिमे ॥
विद्यते तत्र यल्लिंगं तत्ते नाम्ना भविष्यति
kīrttireṣā tvadīyāpi trailokye bhavitā dhuvam
||31||कीर्त्तिरेषा त्वदीयापि त्रैलोक्ये भविता धुवम्
ityuktaḥ sthāvaro devi mamājñāpālakastadā ||
jagāma tvarito ramyaṃ mahākālavanaṃ śubham
||32||इत्युक्तः स्थावरो देवि ममाज्ञापालकस्तदा ॥
जगाम त्वरितो रम्यं महाकालवनं शुभम्
dṛṣṭvā tatraiva talliṃgaṃ sthānaṃ labdhaṃ suśobhanam ||
talliṃgaṃ bhuvane khyātaṃ nāmataḥ sthāvareśvaram
||33||दृष्ट्वा तत्रैव तल्लिंगं स्थानं लब्धं सुशोभनम् ॥
तल्लिंगं भुवने ख्यातं नामतः स्थावरेश्वरम्
śaninoktaṃ tadā devi ye'tra drakṣyaṃti bhaktitaḥ ||
mayā prapūjitaṃ liṃgaṃ vikhyātaṃ sthāvareśvaram ||
teṣāṃ pīḍā madīyā tu na bhaviṣyati karhicit
||34||शनिनोक्तं तदा देवि येऽत्र द्रक्ष्यंति भक्तितः ॥
मया प्रपूजितं लिंगं विख्यातं स्थावरेश्वरम् ॥
तेषां पीडा मदीया तु न भविष्यति कर्हिचित्
madīye ca dine yo vai niyamena prapaśyati ||
tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ śamayiṣyāmyasaṃśayam
||35||मदीये च दिने यो वै नियमेन प्रपश्यति ॥
तस्याहं सकलां बाधां शमयिष्याम्यसंशयम्
dhakṣyāmi satataṃ pīḍāmanyagrahakṛtāmapi ||
madīyaṃ ca bhayaṃ tasya svapne'pi na bhaviṣyati
||36||धक्ष्यामि सततं पीडामन्यग्रहकृतामपि ॥
मदीयं च भयं तस्य स्वप्नेऽपि न भविष्यति
na grahā na piśācāśca na yakṣā na ca rākṣasāḥ ||
vighnaṃ kurvaṃti tasyāpi mayi tuṣṭe na saṃśayaḥ
||37||न ग्रहा न पिशाचाश्च न यक्षा न च राक्षसाः ॥
विघ्नं कुर्वंति तस्यापि मयि तुष्टे न संशयः
saṃkrāṃtau śanivāre ca vyatīpāte'yane tathā ||
ye paśyaṃti narā bhaktyā liṃgaṃ vai sthāvareśvaram ||
bhaviṣyatyakṣayasteṣāṃ sthiro vāsastriviṣṭape
||38||संक्रांतौ शनिवारे च व्यतीपातेऽयने तथा ॥
ये पश्यंति नरा भक्त्या लिंगं वै स्थावरेश्वरम् ॥
भविष्यत्यक्षयस्तेषां स्थिरो वासस्त्रिविष्टपे
niyamena prapaśyaṃti mama vāre'tra ye narāḥ ||
na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiṃcidduṣkṛtotthā na cāpadaḥ
||39||नियमेन प्रपश्यंति मम वारेऽत्र ये नराः ॥
न तेषां दुष्कृतं किंचिद्दुष्कृतोत्था न चापदः
bhaviṣyati na dāridryaṃ na caiveṣṭaviyojanam ||
dāsyāmi putrakāmasya phalaṃ putrakṛtaṃ sadā
||40||भविष्यति न दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम् ॥
दास्यामि पुत्रकामस्य फलं पुत्रकृतं सदा
adhanasya dhanaṃ caiva bhayārttasyābhayaṃ tathā ||
svargaṃ vai svargakāmasya prayacchāmi ca vāṃchitam
||41||अधनस्य धनं चैव भयार्त्तस्याभयं तथा ॥
स्वर्गं वै स्वर्गकामस्य प्रयच्छामि च वांछितम्
ityuktvā pūjayāmāsa bhūyo liṃgaṃ śanaiścaraḥ ||
pūjayitvā śubhaiḥ puṣpairbhaktyā tatraiva saṃsthitaḥ
||42||इत्युक्त्वा पूजयामास भूयो लिंगं शनैश्चरः ॥
पूजयित्वा शुभैः पुष्पैर्भक्त्या तत्रैव संस्थितः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
sthāvareśvaradevasya śūleśvaramatho śṛṇu
||43||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
स्थावरेश्वरदेवस्य शूलेश्वरमथो शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye sthāvareśvaramāhātmya varṇanaṃnāma paṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 50 ||