brahmeśvaramāhātmyavarṇanam
śrīhara uvāca
paṃcaṣaṣṭikasaṃkhyākaṃ viddhi brahmeśvaraṃ priye ||
yasya darśanamātreṇa brahmaloko hyavāpyate
||1||पंचषष्टिकसंख्याकं विद्धि ब्रह्मेश्वरं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्मलोको ह्यवाप्यते
pulomānāma daityeṃdro mahābalaparākramaḥ ||
paulomānāṃ sahasraistu pūjyamānaḥ sa tiṣṭhati
||2||पुलोमानाम दैत्येंद्रो महाबलपराक्रमः ॥
पौलोमानां सहस्रैस्तु पूज्यमानः स तिष्ठति
ānarcuste'pi taṃ daityaṃ sureśaṃ tridaśā iva ||
sa kadācitsamakṣaṃ tu daityānāmidamabravīt
||3||आनर्चुस्तेऽपि तं दैत्यं सुरेशं त्रिदशा इव ॥
स कदाचित्समक्षं तु दैत्यानामिदमब्रवीत्
adyāpi lokapālānāmarkeṃdujvalanāṃbhasām ||
śatakratorddhaneśasya yamasya varuṇasya ca
||4||अद्यापि लोकपालानामर्केंदुज्वलनांभसाम् ॥
शतक्रतोर्द्धनेशस्य यमस्य वरुणस्य च
yadi nāma tataḥ kiṃ me tapasā jīvitena ca ||
so'haṃ vidrāvayiṣyāmi sarvāneva divaukasaḥ
||5||यदि नाम ततः किं मे तपसा जीवितेन च ॥
सोऽहं विद्रावयिष्यामि सर्वानेव दिवौकसः
sarvairetaiḥ parivṛtaḥ paulomairbalavattaraiḥ ||
ityuktvā gatavāndevi sāgaraṃ daityasaṃvṛtaḥ ||
tāvacchayānaṃ sahasā hyapaśyanmadhusūdanam
||6||सर्वैरेतैः परिवृतः पौलोमैर्बलवत्तरैः ॥
इत्युक्त्वा गतवान्देवि सागरं दैत्यसंवृतः ॥
तावच्छयानं सहसा ह्यपश्यन्मधुसूदनम्
śāradābhrasamābhāsaṃ madhyekālaṃ yathā ghanam ||
tamālokya tato daityānabravīdanugāṃstathā
||7||शारदाभ्रसमाभासं मध्येकालं यथा घनम् ॥
तमालोक्य ततो दैत्यानब्रवीदनुगांस्तथा
ayaṃ sa dānavagirivajro hi madhusūdanaḥ ||
kīrttikāṃtākalākelivaidhavyādeśako dviṣām
||8||अयं स दानवगिरिवज्रो हि मधुसूदनः ॥
कीर्त्तिकांताकलाकेलिवैधव्यादेशको द्विषाम्
daityasīmaṃtinīkāṃtapatravallīprabhaṃjakaḥ ||
ayamasmajjayavadhūvaidhavyādeśakaḥ paraḥ
||9||दैत्यसीमंतिनीकांतपत्रवल्लीप्रभंजकः ॥
अयमस्मज्जयवधूवैधव्यादेशकः परः
gataśaṃkaḥ svapityekaḥ sarvadā kuṭilāśayaḥ ||
haṃtavyastvarayā duṣṭaḥ kāṃkṣito darśanaṃ gataḥ
||10||गतशंकः स्वपित्येकः सर्वदा कुटिलाशयः ॥
हंतव्यस्त्वरया दुष्टः कांक्षितो दर्शनं गतः
ityuktvā sa hi daityeṃdraḥ pulomātiruṣānvitaḥ ||
abhidudrāva vegena tāvadagre pitāmaham ||
dadarśa nābhikamale cintayānaṃ punaḥpunaḥ
||11||इत्युक्त्वा स हि दैत्येंद्रः पुलोमातिरुषान्वितः ॥
अभिदुद्राव वेगेन तावदग्रे पितामहम् ॥
ददर्श नाभिकमले चिन्तयानं पुनःपुनः
atha vyākulatāṃ prāpto brahmā dṛṣṭvā tadadbhutam ||
āyāṃtaṃ daityasiṃhānāṃ sainyaṃ raṇasudurjayam
||12||अथ व्याकुलतां प्राप्तो ब्रह्मा दृष्ट्वा तदद्भुतम् ॥
आयांतं दैत्यसिंहानां सैन्यं रणसुदुर्जयम्
atha bodhaṃ gataḥ kṣipraṃ kaiṭabhārirmahābalaḥ ||
dadarśāgre pulomaṃ tu svasainyaparivāritam
||13||अथ बोधं गतः क्षिप्रं कैटभारिर्महाबलः ॥
ददर्शाग्रे पुलोमं तु स्वसैन्यपरिवारितम्
ajeyaḥ saṃgare dhīro brahmāṇamidama bravīt
||14||अजेयः संगरे धीरो ब्रह्माणमिदम ब्रवीत्
viṣṇuruvāca
pulomasya vināśārthamudyogaḥ kriyatāmiti ||
asau labdhavaro daityaḥ sahasā māṃ vijeṣyati
||15||पुलोमस्य विनाशार्थमुद्योगः क्रियतामिति ॥
असौ लब्धवरो दैत्यः सहसा मां विजेष्यति
tasmādgaccha tvarāyukto mahākālavane śubhe ||
liṃgaṃ drakṣyasi tatraiva saptakalpodbhavaṃ param
||16||तस्माद्गच्छ त्वरायुक्तो महाकालवने शुभे ॥
लिंगं द्रक्ष्यसि तत्रैव सप्तकल्पोद्भवं परम्
uttare cyavaneśasya śivaśaktisamanvitam ||
tasya liṃgasya māhātmyādbalaṃ prāpsyati śāśvatam
||17||उत्तरे च्यवनेशस्य शिवशक्तिसमन्वितम् ॥
तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्बलं प्राप्स्यति शाश्वतम्
kuṇḍeśvarakarasparśakāri vāri niraṃtaram ||
tadānaya gṛhītvā tu tenāyaṃ vadhyatāmiti
||18||कुण्डेश्वरकरस्पर्शकारि वारि निरंतरम् ॥
तदानय गृहीत्वा तु तेनायं वध्यतामिति
iti tasya vacaḥ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ ||
ājagāma muhūrtena yatra talliṃgamuttamam
||19||इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
आजगाम मुहूर्तेन यत्र तल्लिंगमुत्तमम्
stutiṃ cakāra sahasā dṛṣṭvā bhaktyā pitāmahaḥ
||20||स्तुतिं चकार सहसा दृष्ट्वा भक्त्या पितामहः
brahmovāca
namaste divyarūpāya namaste bahurūpiṇe ||
namo'viṣahyavīryāya namo viśvakriyātmane
||21||नमस्ते दिव्यरूपाय नमस्ते बहुरूपिणे ॥
नमोऽविषह्यवीर्याय नमो विश्वक्रियात्मने
namaḥ piṃgakaparddāya namaḥ khaṃḍeṃdudhāriṇe ||
namaḥ kanakavarṇāya namo vananivāsine
||22||नमः पिंगकपर्द्दाय नमः खंडेंदुधारिणे ॥
नमः कनकवर्णाय नमो वननिवासिने
vaṃde tvāṃ bhūtabharttāraṃ sadā śatruvināśanam ||
raṇatkanakakeyūraṃ dhṛtapūrṇeṃdumaṃḍa lam
||23||वंदे त्वां भूतभर्त्तारं सदा शत्रुविनाशनम् ॥
रणत्कनककेयूरं धृतपूर्णेंदुमंड लम्
vande tvāṃ tridaśādhyakṣaṃ viśvādhyakṣaṃ maheśvaram ||
kṣīṇasaṃsāraduḥkhaughaṃ munidhyātapadaṃ sadā
||24||वन्दे त्वां त्रिदशाध्यक्षं विश्वाध्यक्षं महेश्वरम् ॥
क्षीणसंसारदुःखौघं मुनिध्यातपदं सदा
vaṃde tvāṃ sarvadā devaṃ daityasaṃghātanāśanam ||
ṭaṃkapaṭṭiśaśūlāgradhanuḥkhaḍgagadādharam
||25||वंदे त्वां सर्वदा देवं दैत्यसंघातनाशनम् ॥
टंकपट्टिशशूलाग्रधनुःखड्गगदाधरम्
evaṃ stutaḥ sa bhagavām̐lliṃgarūpī maheśvaraḥ ||
kiṃcitsmitamukhaḥ prāha brahmāṇaṃ lokakāraṇam
||26||एवं स्तुतः स भगवाँल्लिंगरूपी महेश्वरः ॥
किंचित्स्मितमुखः प्राह ब्रह्माणं लोककारणम्
kiṃ te'bhīṣṭaṃ karomyadya kiṃ dadāmi pitāmaha ||
kasmātstauṣi muniśreṣṭha kasmādārto'si dṛśyase
||27||किं तेऽभीष्टं करोम्यद्य किं ददामि पितामह ॥
कस्मात्स्तौषि मुनिश्रेष्ठ कस्मादार्तोऽसि दृश्यसे
iti liṃgavacaḥ śrutvā kathitaṃ brahmaṇā tadā ||
vṛttāṃtaṃ vistarātsarvaṃ liṃgenoktaṃ tadā priye
||28||इति लिंगवचः श्रुत्वा कथितं ब्रह्मणा तदा ॥
वृत्तांतं विस्तरात्सर्वं लिंगेनोक्तं तदा प्रिये
jalaṃ gṛhāṇa vāṇīśa śastrajaṃ śatruvāraṇam ||
haniṣyasi kṣaṇenaiva pulomaṃ sahasainyakam
||29||जलं गृहाण वाणीश शस्त्रजं शत्रुवारणम् ॥
हनिष्यसि क्षणेनैव पुलोमं सहसैन्यकम्
ityuktaḥ satvaro brahmā gato yatra janārddanaḥ ||
jalena tena tāndai tyānpātayāmāsa bhūtale
||30||इत्युक्तः सत्वरो ब्रह्मा गतो यत्र जनार्द्दनः ॥
जलेन तेन तान्दै त्यान्पातयामास भूतले
sa pulomā mahānāsītsvārociṣeṃ'tare manau ||
kṛṣṇo'pi brahmaṇā sārddhamājagāma kuśasthalīm
||31||स पुलोमा महानासीत्स्वारोचिषेंऽतरे मनौ ॥
कृष्णोऽपि ब्रह्मणा सार्द्धमाजगाम कुशस्थलीम्
dadarśa tatra talliṃgaṃ nāma cakre janārddanaḥ ||
brahmaṇā saṃstuto devo mamānugrahakāraṇāt ||
tasmādbrahmeśvaronāma khyātiṃ lokeṣu yāsyati
||32||ददर्श तत्र तल्लिंगं नाम चक्रे जनार्द्दनः ॥
ब्रह्मणा संस्तुतो देवो ममानुग्रहकारणात् ॥
तस्माद्ब्रह्मेश्वरोनाम ख्यातिं लोकेषु यास्यति
ye drakṣyaṃti narā bhaktyā devaṃ brahmeśvaraṃ śivam ||
te brahmalokamākramya sameṣyanti mamāntikam
||33||ये द्रक्ष्यंति नरा भक्त्या देवं ब्रह्मेश्वरं शिवम् ॥
ते ब्रह्मलोकमाक्रम्य समेष्यन्ति ममान्तिकम्
yastu paśyetprasaṃgena devaṃ brahmeśvaraṃ śivam ||
kṛtakṛtyaḥ sa puruṣo na śocenmaraṇaṃ sadā
||34||यस्तु पश्येत्प्रसंगेन देवं ब्रह्मेश्वरं शिवम् ॥
कृतकृत्यः स पुरुषो न शोचेन्मरणं सदा
yaḥ puṣkaraṃ naro gatvā tapo varṣaśataṃ caret ||
anyo brahmeśvaraṃ paśyettasya puṇyaṃ tato'dhikam
||35||यः पुष्करं नरो गत्वा तपो वर्षशतं चरेत् ॥
अन्यो ब्रह्मेश्वरं पश्येत्तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्
paṃcapātakasaṃyukto yo marttyo duṣṭamānasaḥ ||
sopi gacchecchivaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā brahmeśvaraṃ śivam
||36||पंचपातकसंयुक्तो यो मर्त्त्यो दुष्टमानसः ॥
सोपि गच्छेच्छिवं स्थानं दृष्ट्वा ब्रह्मेश्वरं शिवम्
cāṃdrāyaṇānāṃ vidhivaddaśānāmeva yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti brahmeśvarasya darśanāt
||37||चांद्रायणानां विधिवद्दशानामेव यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति ब्रह्मेश्वरस्य दर्शनात्
ityuktvā gatavānviṣṇurvaikuṃṭhaṃ śāśvataṃ priye ||
brahmalokaṃ jagāmātha brahmā lokapitāmahaḥ
||38||इत्युक्त्वा गतवान्विष्णुर्वैकुंठं शाश्वतं प्रिये ॥
ब्रह्मलोकं जगामाथ ब्रह्मा लोकपितामहः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
brahmeśvarasya devasya jalpeśvaramatho śṛṇu
||39||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
ब्रह्मेश्वरस्य देवस्य जल्पेश्वरमथो शृणु
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṅgamāhātmye brahmeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 65 ||