caturaśītiliṅgamāhātmye'psareśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
devaṃ saptadaśaṃ viddhi vikhyātamapsareśvaram ||
yasya darśanamātreṇa loko'bhīṣṭānavāpnuyāt
||1||देवं सप्तदशं विद्धि विख्यातमप्सरेश्वरम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण लोकोऽभीष्टानवाप्नुयात्
naṃdanākhye vane devi sarvakāmasamanvite ||
siddhacāraṇagaṃdharvakiṃnarodgītanādite
||2||नंदनाख्ये वने देवि सर्वकामसमन्विते ॥
सिद्धचारणगंधर्वकिंनरोद्गीतनादिते
śukakokilacakrāhvacakorakurarāvṛte ||
divyalokopamasthāne triviṣṭapavi bhūṣaṇe
||3||शुककोकिलचक्राह्वचकोरकुररावृते ॥
दिव्यलोकोपमस्थाने त्रिविष्टपवि भूषणे
tatropaviṣṭo vṛtrāriḥ surajyeṣṭhaśca sevitaḥ ||
nanartta raṃbhā tasyāgre nṛtyabhāvānvivṛṇvatī
||4||तत्रोपविष्टो वृत्रारिः सुरज्येष्ठश्च सेवितः ॥
ननर्त्त रंभा तस्याग्रे नृत्यभावान्विवृण्वती
tatonyacittā saṃjātā kiṃcitsmṛtvā pramādataḥ ||
layatālavihīnā ca dṛṣṭā vai vāsavena sā
||5||ततोन्यचित्ता संजाता किंचित्स्मृत्वा प्रमादतः ॥
लयतालविहीना च दृष्टा वै वासवेन सा
cukopa ca suraśreṣṭhastasyāḥ śāpaṃ dadau kila ||
vismṛtirmānuṣaṃ karma na divyaṃ kvāpi dṛśyate ||
tasmāttu mānuṣe loke gaccha tvaṃ niṣprabhā satī
||6||चुकोप च सुरश्रेष्ठस्तस्याः शापं ददौ किल ॥
विस्मृतिर्मानुषं कर्म न दिव्यं क्वापि दृश्यते ॥
तस्मात्तु मानुषे लोके गच्छ त्वं निष्प्रभा सती
atheṃdrakopasaṃkṣobhātpatitā bhuvi sāpsarāḥ ||
niśceṣṭā vikalībhūtā rudatī visvaraṃ bahu
||7||अथेंद्रकोपसंक्षोभात्पतिता भुवि साप्सराः ॥
निश्चेष्टा विकलीभूता रुदती विस्वरं बहु
karuṇaṃ vilapaṃtī ca kiṃ mayā duṣkṛtaṃ kṛtam ||
nirmalaṃ na tapastaptaṃ kathaṃ nārādhitaḥ suraḥ
||8||करुणं विलपंती च किं मया दुष्कृतं कृतम् ॥
निर्मलं न तपस्तप्तं कथं नाराधितः सुरः
athāpsarogaṇaḥ sarvaḥ sakhīgaṇa samanvitaḥ ||
raṃbhā yatraiva patitā samāyāto varānane ||
tasyāḥ śokāgnidāhena saṃtapto'psarasāṃ gaṇaḥ
||9||अथाप्सरोगणः सर्वः सखीगण समन्वितः ॥
रंभा यत्रैव पतिता समायातो वरानने ॥
तस्याः शोकाग्निदाहेन संतप्तोऽप्सरसां गणः
susuptā padminī sābhre yathā naiva virājate ||
tathā śāpena vidhvastā raṃbhā no rājate sadā
||10||सुसुप्ता पद्मिनी साभ्रे यथा नैव विराजते ॥
तथा शापेन विध्वस्ता रंभा नो राजते सदा
sakhīgaṇaiḥ parivṛtā raṃbhā dṛṣṭā varānane ||
devarṣiṇā nāradena vismitenāṃtarātmanā
||11||सखीगणैः परिवृता रंभा दृष्टा वरानने ॥
देवर्षिणा नारदेन विस्मितेनांतरात्मना
kasmādapsarasaḥ sadyo dṛśyaṃte śokavihvalāḥ ||
kasmācca karuṇaṃ raṃbhā rodityeṣā muhurmuhuḥ
||12||कस्मादप्सरसः सद्यो दृश्यंते शोकविह्वलाः ॥
कस्माच्च करुणं रंभा रोदित्येषा मुहुर्मुहुः
papraccha ca samāgatya kasmādapsaraso varāḥ ||
viṣaṇṇavadanā dīnāḥ kathyatāṃ mama sādaram
||13||पप्रच्छ च समागत्य कस्मादप्सरसो वराः ॥
विषण्णवदना दीनाः कथ्यतां मम सादरम्
vṛttāṃtaṃ kathayāmāsustāśca tasmai purātanam ||
śrutvā ca nāradastatra dhyānāsakto'bhavanmuniḥ
||14||वृत्तांतं कथयामासुस्ताश्च तस्मै पुरातनम् ॥
श्रुत्वा च नारदस्तत्र ध्यानासक्तोऽभवन्मुनिः
upāyaṃ kathayāmāsa hitaṃ tāsāṃ prayatnataḥ ||
gacchaṃtvapsarasaḥ sarvā mahākālavanottame
||15||उपायं कथयामास हितं तासां प्रयत्नतः ॥
गच्छंत्वप्सरसः सर्वा महाकालवनोत्तमे
ārādhayadhvaṃ deveśaṃ liṃgaṃ sarvārthasādhakam ||
pṛcchādevyāstu purataḥ purā kalpe prapūjitam
||16||आराधयध्वं देवेशं लिंगं सर्वार्थसाधकम् ॥
पृच्छादेव्यास्तु पुरतः पुरा कल्पे प्रपूजितम्
urvaśyā mama vākyena bharttā prāptaḥ purūravāḥ ||
nāradasya vacaḥ śrutvā samājagmurgaṇāstathā
||17||उर्वश्या मम वाक्येन भर्त्ता प्राप्तः पुरूरवाः ॥
नारदस्य वचः श्रुत्वा समाजग्मुर्गणास्तथा
mahākālavane ramye liṃgārādhanakāmyayā ||
tatastuṣṭaḥ svayaṃ rudrastāsāṃ bhaktyā varaṃ dadau
||18||महाकालवने रम्ये लिंगाराधनकाम्यया ॥
ततस्तुष्टः स्वयं रुद्रस्तासां भक्त्या वरं ददौ
raṃbhe prāpsyasi saubhāgyaṃ svargalokaṃ yaśasvini ||
bhaviṣyasi mahābhāge jiṣṇostvaṃ vallabhā dhuvam
||19||रंभे प्राप्स्यसि सौभाग्यं स्वर्गलोकं यशस्विनि ॥
भविष्यसि महाभागे जिष्णोस्त्वं वल्लभा धुवम्
tasmāttriviṣṭapaṃ gaccha saṃghenānena pūjitā ||
ārādhito'psarobhiśca purā svargārthakāmyayā ||
atopsareśvaraḥ khyāto yayau khyātiṃ jagattraye
||20||तस्मात्त्रिविष्टपं गच्छ संघेनानेन पूजिता ॥
आराधितोऽप्सरोभिश्च पुरा स्वर्गार्थकाम्यया ॥
अतोप्सरेश्वरः ख्यातो ययौ ख्यातिं जगत्त्रये
ye samārādhayiṣyaṃti bhaktyā cāpsaraseśvaram ||
te sarvakāmasaṃpūrṇā bhaviṣyaṃti yugeyuge
||21||ये समाराधयिष्यंति भक्त्या चाप्सरसेश्वरम् ॥
ते सर्वकामसंपूर्णा भविष्यंति युगेयुगे
prerayiṣyaṃti ye loke darśanārthaṃ yaśasvini ||
sthānabhraṃśo viyogaśca teṣāṃ svapne na jāyate
||22||प्रेरयिष्यंति ये लोके दर्शनार्थं यशस्विनि ॥
स्थानभ्रंशो वियोगश्च तेषां स्वप्ने न जायते
kiṃ dānaiḥ kiṃ tapobhiśca kiṃ yajñairbahudakṣiṇaiḥ ||
sparśanāllabhate rājyaṃ svargaṃ mokṣaṃ krameṇa tu
||23||किं दानैः किं तपोभिश्च किं यज्ञैर्बहुदक्षिणैः ॥
स्पर्शनाल्लभते राज्यं स्वर्गं मोक्षं क्रमेण तु
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
apsareśvaradevasya śrūyatāṃ kalkaleśvaraḥ
||24||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
अप्सरेश्वरदेवस्य श्रूयतां कल्कलेश्वरः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye'psareśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||