triviṣṭapeśvaramāhātmyavarṇanam
śrīmahādeva uvāca
triviṣṭapeśvaraṃ devi saptamaṃ parvatātmaje ||
yasya darśanamātreṇa labhyate tattriviṣṭapam
||1||त्रिविष्टपेश्वरं देवि सप्तमं पर्वतात्मजे ॥
यस्य दर्शनमात्रेण लभ्यते तत्त्रिविष्टपम्
purā vārāhakalpe tu devarṣirnārado'malaḥ ||
triviṣṭapaṃ gato devi draṣṭukāmaḥ śatakratum
||2||पुरा वाराहकल्पे तु देवर्षिर्नारदोऽमलः ॥
त्रिविष्टपं गतो देवि द्रष्टुकामः शतक्रतुम्
tatrodyānavane ramye kalpavṛkṣairvirājite ||
sarvatra kusumāmodasukhasparśānilākule
||3||तत्रोद्यानवने रम्ये कल्पवृक्षैर्विराजिते ॥
सर्वत्र कुसुमामोदसुखस्पर्शानिलाकुले
vīṇāveṇuravairghuṣṭe devagaṃdharvasevite ||
vajreṃdranīlavaidūryacaṃdrakāṃtādidīpite
||4||वीणावेणुरवैर्घुष्टे देवगंधर्वसेविते ॥
वज्रेंद्रनीलवैदूर्यचंद्रकांतादिदीपिते
brahmalokādibhirlokairanaupamyaguṇe śubhe ||
dadarśa tatra deveśamupaviṣṭaṃ śatakratum ||
stūyamānaṃ mudā devaiḥ si ddhacāraṇakinnaraiḥ
||5||ब्रह्मलोकादिभिर्लोकैरनौपम्यगुणे शुभे ॥
ददर्श तत्र देवेशमुपविष्टं शतक्रतुम् ॥
स्तूयमानं मुदा देवैः सि द्धचारणकिन्नरैः
pṛṣṭastu nārado devi vāsavena mahāmuniḥ ||
kathayāmāsa māhātmyaṃ mahākālavanasya ca
||6||पृष्टस्तु नारदो देवि वासवेन महामुनिः ॥
कथयामास माहात्म्यं महाकालवनस्य च
mahākālavanaṃ ramyaṃ sadānaṃdakaraṃ śubham ||
sevyaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca tīrthānāmuttamottamam
||7||महाकालवनं रम्यं सदानंदकरं शुभम् ॥
सेव्यं पुण्यं पवित्रं च तीर्थानामुत्तमोत्तमम्
puṇyaṃ paśyaṃti ye lokā mahākālavanaṃ śubham ||
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ teṣāṃ naśyati niści tam
||8||पुण्यं पश्यंति ये लोका महाकालवनं शुभम् ॥
ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषां नश्यति निश्चि तम्
svayaṃ tiṣṭhati devo'tra sarvabhūtagaṇairvṛtaḥ ||
tasmāttattīrthamukhyānāṃ pravaraṃ kathyate budhaiḥ
||9||स्वयं तिष्ठति देवोऽत्र सर्वभूतगणैर्वृतः ॥
तस्मात्तत्तीर्थमुख्यानां प्रवरं कथ्यते बुधैः
pṛthivyāṃ naimiṣaṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||
tasmāddaśaguṇaṃ proktaṃ puṣkaraṃ tīrthamuttamam
||10||पृथिव्यां नैमिषं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
तस्माद्दशगुणं प्रोक्तं पुष्करं तीर्थमुत्तमम्
tato daśaguṇaṃ proktaṃ prayāgaṃ sarvakāmikam ||
tasmāddaśaguṇaṃ proktaṃ vikhyātamamareśvaram
||11||ततो दशगुणं प्रोक्तं प्रयागं सर्वकामिकम् ॥
तस्माद्दशगुणं प्रोक्तं विख्यातममरेश्वरम्
prācī sarasvatī puṇyā tasmāddaśaguṇā smṛtā ||
tasmādaśaguṇaṃ proktaṃ gayākūpaṃ viśiṣyate
||12||प्राची सरस्वती पुण्या तस्माद्दशगुणा स्मृता ॥
तस्मादशगुणं प्रोक्तं गयाकूपं विशिष्यते
tasmāddaśaguṇaṃ devi kurukṣetraṃ viśiṣyate ||
kurukṣetrāddaśaguṇā puṇyā vārāṇasī tathā
||13||तस्माद्दशगुणं देवि कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ॥
कुरुक्षेत्राद्दशगुणा पुण्या वाराणसी तथा
tasyā daśaguṇaṃ śreṣṭhaṃ mahākālaṃ viśiṣyate ||
mahākālavanaṃ śakra kila trailokyabhūṣaṇam
||14||तस्या दशगुणं श्रेष्ठं महाकालं विशिष्यते ॥
महाकालवनं शक्र किल त्रैलोक्यभूषणम्
ṣaṣṭi koṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭiśatāni ca ||
liṃgāni tatra vidyaṃte bhuktimuktikarāṇi ca
||15||षष्टि कोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च ॥
लिंगानि तत्र विद्यंते भुक्तिमुक्तिकराणि च
śaktayo nava koṭyastu tasminkṣetre vasanti hi
||16||शक्तयो नव कोट्यस्तु तस्मिन्क्षेत्रे वसन्ति हि
kṛmikīṭapataṃgāśca mṛtā yatra tataḥ kratau ||
yāṃti divyairvimānaiśca rudralokaṃ sanātanam ||
māhātmyamadbhutaṃ śrutvā nāradātsurasattamaḥ
||17||कृमिकीटपतंगाश्च मृता यत्र ततः क्रतौ ॥
यांति दिव्यैर्विमानैश्च रुद्रलोकं सनातनम् ॥
माहात्म्यमद्भुतं श्रुत्वा नारदात्सुरसत्तमः
sarvadeva gaṇaiḥ sārddhamājagāma tvarānvitaḥ ||
vāsavaḥ śrīmahākālavanaṃ harṣasamanvitaḥ ||
dṛṣṭvā tathāvidhaṃ ramyaṃ mahākālavanaṃ śubham ||
triviṣṭapādapyadhikaṃ pralaye'pyakṣayaṃ smṛtam
||19||सर्वदेव गणैः सार्द्धमाजगाम त्वरान्वितः ॥
वासवः श्रीमहाकालवनं हर्षसमन्वितः ॥
दृष्ट्वा तथाविधं रम्यं महाकालवनं शुभम् ॥
त्रिविष्टपादप्यधिकं प्रलयेऽप्यक्षयं स्मृतम्
vicitrāṇi ca harmyāṇi kāṃcanāni śubhāni ca ||
prāsādāḥ śataśo bhaumamaṇividrumabhūṣitāḥ
||20||विचित्राणि च हर्म्याणि कांचनानि शुभानि च ॥
प्रासादाः शतशो भौममणिविद्रुमभूषिताः
vajreṃdranīlaracitāḥ śuddhasphaṭikasaṃnibhāḥ ||
toraṇāni vicitrāṇi māṇikyaracitāni ca ||
dṛṣṭvā tathāvidhaṃ ramyaṃ mahākālavanottamam
||21||वज्रेंद्रनीलरचिताः शुद्धस्फटिकसंनिभाः ॥
तोरणानि विचित्राणि माणिक्यरचितानि च ॥
दृष्ट्वा तथाविधं रम्यं महाकालवनोत्तमम्
nāradaṃ praśaśaṃsuste sarve devā mudānvitāḥ ||
devarṣīṇāṃ mahāprājñā yeneyaṃ kathitā kathā
||22||नारदं प्रशशंसुस्ते सर्वे देवा मुदान्विताः ॥
देवर्षीणां महाप्राज्ञा येनेयं कथिता कथा
na kailāsaṃ gamiṣyāmo na ca meruṃ tathāvidham ||
na maṃdaraṃ gamiṣyāmo na yāsyāmastriviṣṭapam
||23||न कैलासं गमिष्यामो न च मेरुं तथाविधम् ॥
न मंदरं गमिष्यामो न यास्यामस्त्रिविष्टपम्
eṣāmarāvatī śreṣṭhā hyeṣā bhogavatī śubhā ||
eṣā paitāmaho loko viṣṇulokastathaiva ca
||24||एषामरावती श्रेष्ठा ह्येषा भोगवती शुभा ॥
एषा पैतामहो लोको विष्णुलोकस्तथैव च
etasminnaṃtare devi śūnyaṃ jātaṃ triviṣṭapam ||
jñātvā śūnyamathātmānaṃ ciṃtayitvā punaḥpunaḥ ||
gamanāya matiṃ cakre kṛtvā dehamathātmanaḥ
||25||एतस्मिन्नंतरे देवि शून्यं जातं त्रिविष्टपम् ॥
ज्ञात्वा शून्यमथात्मानं चिंतयित्वा पुनःपुनः ॥
गमनाय मतिं चक्रे कृत्वा देहमथात्मनः
tyaktvā māṃ tridaśāḥ sarve mahākālavanaṃ gatāḥ ||
ahaṃ tatraiva yāsyāmi yatra te tridaśā gatāḥ
||26||त्यक्त्वा मां त्रिदशाः सर्वे महाकालवनं गताः ॥
अहं तत्रैव यास्यामि यत्र ते त्रिदशा गताः
ityuktvā tatkṣaṇaṃ prāpto mahākālavanottame ||
kautukātso'tha vai śreṣṭhaṃ tīrthaṃ tatrāpi bhūtale ||
dadarśa ramaṇīyaṃ tairdevaiḥ parivṛtaṃ tadā
||27||इत्युक्त्वा तत्क्षणं प्राप्तो महाकालवनोत्तमे ॥
कौतुकात्सोऽथ वै श्रेष्ठं तीर्थं तत्रापि भूतले ॥
ददर्श रमणीयं तैर्देवैः परिवृतं तदा
etasminneva kāle tu vāguvācāśarīriṇī ||
bhobhostriviṣṭapātraiva svanāmnā sthāpayasva mām ||
karkoṭakasya pūrve tu mahāmāyāśca dakṣiṇe
||28||एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी ॥
भोभोस्त्रिविष्टपात्रैव स्वनाम्ना स्थापयस्व माम् ॥
कर्कोटकस्य पूर्वे तु महामायाश्च दक्षिणे
ityukto devadevena hṛṣṭastadgatacetasā ||
svanāmnā sthāpayāmāsa devaṃ triviṣṭapeśvaram
||29||इत्युक्तो देवदेवेन हृष्टस्तद्गतचेतसा ॥
स्वनाम्ना स्थापयामास देवं त्रिविष्टपेश्वरम्
pūjayitvā śubhaiḥ puṣpairuvācedaṃ varānane ||
adyaprabhṛti bhūrloko nāmnā khyātiṃ gamiṣyati
||30||पूजयित्वा शुभैः पुष्पैरुवाचेदं वरानने ॥
अद्यप्रभृति भूर्लोको नाम्ना ख्यातिं गमिष्यति
ye tvāṃ paśyaṃti yatnena api duṣkṛta kāriṇaḥ ||
te yāsyaṃti paraṃ sthānaṃ divyālaṃkārabhūṣitāḥ
||31||ये त्वां पश्यंति यत्नेन अपि दुष्कृत कारिणः ॥
ते यास्यंति परं स्थानं दिव्यालंकारभूषिताः
aṣṭamyāṃ ca caturddaśyāṃ saṃkrāṃtau vā viśeṣataḥ ||
yaḥ kariṣyati pūjāṃ ca bhaktiyukto hi mānavaḥ
||32||अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां संक्रांतौ वा विशेषतः ॥
यः करिष्यति पूजां च भक्तियुक्तो हि मानवः
vimānavaramāsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam ||
uditādityasaṃkāśaṃ matsamīpe vasiṣyati
||33||विमानवरमास्थाय कामगं रत्नभूषितम् ॥
उदितादित्यसंकाशं मत्समीपे वसिष्यति
kiṃ dānairvividhairdattaiḥ kiṃ yajñairvividhaiḥ kṛtaiḥ ||
te prāpsyaṃti phalaṃ sarvaṃ ye tvāṃ drakṣyaṃti bhaktitaḥ
||34||किं दानैर्विविधैर्दत्तैः किं यज्ञैर्विविधैः कृतैः ॥
ते प्राप्स्यंति फलं सर्वं ये त्वां द्रक्ष्यंति भक्तितः
yaṃyaṃ kāmamabhidhyāya pūjayiṣyaṃti mānavāḥ ||
tattanmanorathaprāptirbhaviṣyati na saṃśayaḥ
||35||यंयं काममभिध्याय पूजयिष्यंति मानवाः ॥
तत्तन्मनोरथप्राप्तिर्भविष्यति न संशयः
tridaśaiśca punaḥ proktaṃ dṛṣṭvā malliṃgamuttamam ||
triviṣṭapena dhanyena sthāpitaṃ devamīśvaram
||36||त्रिदशैश्च पुनः प्रोक्तं दृष्ट्वा मल्लिंगमुत्तमम् ॥
त्रिविष्टपेन धन्येन स्थापितं देवमीश्वरम्
pūjayiṣyaṃti ye dhanyā devaṃ triviṣṭapeśvaram ||
teṣāṃ vāso'kṣayo divyo bhaviṣyati triviṣṭape
||37||पूजयिष्यंति ये धन्या देवं त्रिविष्टपेश्वरम् ॥
तेषां वासोऽक्षयो दिव्यो भविष्यति त्रिविष्टपे
ityuktvā pūjayāmāsa bhūyo liṃgaṃ triviṣṭapam ||
sārddhaṃ triviṣṭapenaiva punaḥ sthānaṃ svakaṃ gataḥ
||38||इत्युक्त्वा पूजयामास भूयो लिंगं त्रिविष्टपम् ॥
सार्द्धं त्रिविष्टपेनैव पुनः स्थानं स्वकं गतः
eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ ||
śravaṇātkīrttanādvāpi svargaloko'kṣayo bhavet
||39||एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
श्रवणात्कीर्त्तनाद्वापि स्वर्गलोकोऽक्षयो भवेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye triviṣṭapeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptamo 'dhyāyaḥ || 7 ||