caturaśītiliṃgamāhātmye'gastyeśvaramāhātmyavarṇanam
atha śrīskāṃde mahāpurāṇe pañcamaāvantyakhaṃḍe 'vaṃtīsthacaturaśītiliṅgamāhātmyaṃ dvitīyaṃ prārabhyate ||
(5-2) ||
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
śrīmahākālāya namaḥ ||
athāvantyakhaṇḍe'vantīsthacaturaśītiliṅgamāhātmyaṃ prārabhyate ||
umovāca ||
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāśca saritastathā ||
kathyatāṃ tāni yatnena śrāddhaṃ yeṣu pradīyate
||1||अथ श्रीस्कांदे महापुराणे पञ्चमआवन्त्यखंडे ऽवंतीस्थचतुरशीतिलिङ्गमाहात्म्यं द्वितीयं प्रारभ्यते ॥
(५-२) ॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीमहाकालाय नमः ॥
अथावन्त्यखण्डेऽवन्तीस्थचतुरशीतिलिङ्गमाहात्म्यं प्रारभ्यते ॥
उमोवाच ॥
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्याश्च सरितस्तथा ॥
कथ्यतां तानि यत्नेन श्राद्धं येषु प्रदीयते
īśvara uvāca
asti lokeṣu vikhyātā gaṃgā tripathagāminī ||
sevitā devagaṃdharvairmunibhiśca niṣevitā
||2||अस्ति लोकेषु विख्याता गंगा त्रिपथगामिनी ॥
सेविता देवगंधर्वैर्मुनिभिश्च निषेविता
tapanasya sutā devī yamunā lokapāvanī ||
pitṝṇāṃ vallabhā devi mahāpātaka hāriṇī
||3||तपनस्य सुता देवी यमुना लोकपावनी ॥
पितॄणां वल्लभा देवि महापातक हारिणी
candrabhāgā vitastā ca narmadā'marakaṃṭake ||
kurukṣetraṃ gayā devi prabhāsaṃ naimiṣaṃ tathā
||4||चन्द्रभागा वितस्ता च नर्मदाऽमरकंटके ॥
कुरुक्षेत्रं गया देवि प्रभासं नैमिषं तथा
kedāraṃ puṣkaraṃ caiva tathā kāyāvarohaṇam ||
tathā puṇyatamaṃ devi mahākālavanaṃ śubham
||5||केदारं पुष्करं चैव तथा कायावरोहणम् ॥
तथा पुण्यतमं देवि महाकालवनं शुभम्
yatrāste śrīmahākālaḥ pāpeṃdhanahutāśanaḥ ||
kṣetraṃ yojanaparyaṃtaṃ brahmahatyāvināśanam
||6||यत्रास्ते श्रीमहाकालः पापेंधनहुताशनः ॥
क्षेत्रं योजनपर्यंतं ब्रह्महत्याविनाशनम्
bhuktidaṃ muktidaṃ kṣetraṃ kalikalmaṣanāśanam ||
pralaye'pyakṣayaṃ devi duṣprāpyaṃ tridaśairapi
||7||भुक्तिदं मुक्तिदं क्षेत्रं कलिकल्मषनाशनम् ॥
प्रलयेऽप्यक्षयं देवि दुष्प्राप्यं त्रिदशैरपि
umovāca
prabhāvaḥ kathyatāṃ deva kṣetrasyāsya maheśvara
||8||प्रभावः कथ्यतां देव क्षेत्रस्यास्य महेश्वर
yāni tīrthāni vaṃdyāni yāni liṃgāni saṃti vai ||
tānyahaṃ śrotumicchāmi paraṃ kautūhalaṃ hi me
||9||यानि तीर्थानि वंद्यानि यानि लिंगानि संति वै ॥
तान्यहं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे
īśvara uvāca
śṛṇu devi prayatnena prabhāvaṃ pāpanāśanam ||
kṣetramādyaṃ mahādevi mamātīva priyaṃ sadā
||10||शृणु देवि प्रयत्नेन प्रभावं पापनाशनम् ॥
क्षेत्रमाद्यं महादेवि ममातीव प्रियं सदा
yatrāsti ca mahāpuṇyā sarvapāpaharā parā ||
tathā gaṃdhavatī puṇyā divyā navanadīpriyā
||11||यत्रास्ति च महापुण्या सर्वपापहरा परा ॥
तथा गंधवती पुण्या दिव्या नवनदीप्रिया
nīlagaṃgā caturthī tu śreṣṭhā nadyaḥ prakīrtitāḥ ||
āsāṃ tu saṃgame snātvā śrāddhaṃ yaḥ kurute naraḥ
||12||नीलगंगा चतुर्थी तु श्रेष्ठा नद्यः प्रकीर्तिताः ॥
आसां तु संगमे स्नात्वा श्राद्धं यः कुरुते नरः
gaṃgāyāstriguṇaṃ devi caturvargaphalapradam ||
kṣetraṃ yojanaparyaṃtamavaṃtyā viddhi suvrate
||13||गंगायास्त्रिगुणं देवि चतुर्वर्गफलप्रदम् ॥
क्षेत्रं योजनपर्यंतमवंत्या विद्धि सुव्रते
siddhaliṃgāni tiṣṭhaṃti bhuktimuktikarāṇi ca ||
īśvarāścaturāśītistathāṣṭau saṃti bhairavāḥ
||14||सिद्धलिंगानि तिष्ठंति भुक्तिमुक्तिकराणि च ॥
ईश्वराश्चतुराशीतिस्तथाष्टौ संति भैरवाः
ekādaśa tathā rudrā ādityā dvādaśa smṛtāḥ ||
ṣaḍvai vināyakāścātra caturviṃśatimātaraḥ
||15||एकादश तथा रुद्रा आदित्या द्वादश स्मृताः ॥
षड्वै विनायकाश्चात्र चतुर्विंशतिमातरः
yadāhaṃ gatavāṃstatra mahākālavane śubhe ||
brahmaviṣṇvādayaḥ sarve tatrājagmurmudānvitāḥ
||16||यदाहं गतवांस्तत्र महाकालवने शुभे ॥
ब्रह्मविष्ण्वादयः सर्वे तत्राजग्मुर्मुदान्विताः
ebhirvyāptaṃ kṣetramidaṃ devi yojanamāyatam ||
daśa sthānagato viṣṇuḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ
||17||एभिर्व्याप्तं क्षेत्रमिदं देवि योजनमायतम् ॥
दश स्थानगतो विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः
etannāmāni yo'dhīte prabhāte bhaktitaḥ pumān ||
vimuktaḥ sarvapāpaistu rudralokaṃ sa gacchati
||16||एतन्नामानि योऽधीते प्रभाते भक्तितः पुमान् ॥
विमुक्तः सर्वपापैस्तु रुद्रलोकं स गच्छति
umovāca
caturāśītiliṃgāni tvayoktānīha yāni tu ||
tāni vistarato brūhi sarvapāpaharāṇi tu
||19||चतुराशीतिलिंगानि त्वयोक्तानीह यानि तु ॥
तानि विस्तरतो ब्रूहि सर्वपापहराणि तु
hara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi teṣāṃ nāmāni yāni ca ||
khyātaṃ pṛthivyāṃ prathamamagastyeśvaramuttamam ||
yasya darśanamātreṇa kṛtakṛtyo naro bhavet
||20||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तेषां नामानि यानि च ॥
ख्यातं पृथिव्यां प्रथममगस्त्येश्वरमुत्तमम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण कृतकृत्यो नरो भवेत्
umovāca
agastyeśvaranāmeha kathaṃ labdhamanena vai ||
kasminsthāne kathaṃ jātaṃ vistarādvaktumarhasi
||21||अगस्त्येश्वरनामेह कथं लब्धमनेन वै ॥
कस्मिन्स्थाने कथं जातं विस्तराद्वक्तुमर्हसि
hara uvāca
śṛṇu devi mahābhāge kathāmasya purātanīm ||
sarvapāpapraśamanīṃ samīhitaphalapradām
||22||शृणु देवि महाभागे कथामस्य पुरातनीम् ॥
सर्वपापप्रशमनीं समीहितफलप्रदाम्
purā'surairjitā devā nirutsāhāśca te tataḥ ||
bhāgāścaiṣāṃ hṛtāḥ sarve nirāśāḥ pitaraḥ kṛtā ||
bhraṣṭaiśvaryyāstadā devi cerurdevā mahītale
||23||पुराऽसुरैर्जिता देवा निरुत्साहाश्च ते ततः ॥
भागाश्चैषां हृताः सर्वे निराशाः पितरः कृता ॥
भ्रष्टैश्वर्य्यास्तदा देवि चेरुर्देवा महीतले
tataḥ kadācitte dīnā dīptamādityavarcasam ||
dadṛśustejasāyuktamagastyaṃ vipulavratam
||24||ततः कदाचित्ते दीना दीप्तमादित्यवर्चसम् ॥
ददृशुस्तेजसायुक्तमगस्त्यं विपुलव्रतम्
abhivādya tato devā dṛṣṭvā taṃ tejasā vṛtam ||
idamūcurmahātmānamagastyaṃ lokaviśrutam
||25||अभिवाद्य ततो देवा दृष्ट्वा तं तेजसा वृतम् ॥
इदमूचुर्महात्मानमगस्त्यं लोकविश्रुतम्
dānavairnirjitā yuddhe sarve svargācca pātitāḥ ||
tatastvaṃ no bhayāttīvrāttrāyasva munipuṃgava
||26||दानवैर्निर्जिता युद्धे सर्वे स्वर्गाच्च पातिताः ॥
ततस्त्वं नो भयात्तीव्रात्त्रायस्व मुनिपुंगव
ityuktaḥ sa tadā devairagastyaḥ kupito'bhavat ||
prajajvāla ca tejasvī kālāgniriva saṃkṣaye
||27||इत्युक्तः स तदा देवैरगस्त्यः कुपितोऽभवत् ॥
प्रजज्वाल च तेजस्वी कालाग्निरिव संक्षये
tadā dīptāṃśujālena nirdagdhā dānavāstathā ||
aṃtarikṣānmahādevi patitāśca sahasraśaḥ
||28||तदा दीप्तांशुजालेन निर्दग्धा दानवास्तथा ॥
अंतरिक्षान्महादेवि पतिताश्च सहस्रशः
dahyamānāstato daityā stasyāgastyasya tejasā ||
ṛṣeśca dānavāḥ sarve pātālaṃ vavrajurbhayāt
||29||दह्यमानास्ततो दैत्या स्तस्यागस्त्यस्य तेजसा ॥
ऋषेश्च दानवाः सर्वे पातालं वव्रजुर्भयात्
tato 'gastyo mahātmā vai tānhatvā śokamūrchitaḥ ||
babhūvātiśayaṃ cāsau ciṃtayodvignamānasaḥ
||30||ततो ऽगस्त्यो महात्मा वै तान्हत्वा शोकमूर्छितः ॥
बभूवातिशयं चासौ चिंतयोद्विग्नमानसः
kṛtaṃ ghoraṃ mahatpāpaṃ hatā yaddānavā mayā ||
ahiṃsā paramo dharmo manunā kathyate yataḥ ||
kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ śudhyeya cāpyaham
||31||कृतं घोरं महत्पापं हता यद्दानवा मया ॥
अहिंसा परमो धर्मो मनुना कथ्यते यतः ॥
किं करोमि क्व गच्छामि कथं शुध्येय चाप्यहम्
evaṃ ciṃtayatastasya samāgacchatpitāmahaḥ ||
provāca sa muniṃ tatra kasmāttvaṃ śokavihvalaḥ
||32||एवं चिंतयतस्तस्य समागच्छत्पितामहः ॥
प्रोवाच स मुनिं तत्र कस्मात्त्वं शोकविह्वलः
lakṣyase muniśārdūla kāraṇaṃ kathyatāṃ tvaram ||
sa brahmāṇaṃ namaskṛtya kathayāmāsa pṛcchataḥ
||33||लक्ष्यसे मुनिशार्दूल कारणं कथ्यतां त्वरम् ॥
स ब्रह्माणं नमस्कृत्य कथयामास पृच्छतः
devadeva jagannātha dāhoṃtarmānasaṃ mama ||
brahmahatyā samāyātā yanmayā dānavā hatāḥ
||34||देवदेव जगन्नाथ दाहोंतर्मानसं मम ॥
ब्रह्महत्या समायाता यन्मया दानवा हताः
mamopāyaṃ samācakṣva prasādatsurasattama ||
bahukālārjitaṃ deva gataṃ me saṃkṣayaṃ tapaḥ
||35||ममोपायं समाचक्ष्व प्रसादत्सुरसत्तम ॥
बहुकालार्जितं देव गतं मे संक्षयं तपः
provācedaṃ suraśreṣṭhaḥ śṛṇu tvaṃ yatnataḥ param ||
upāyaṃ sarvapāpasya kṣayo yena bhaveddhruvam
||36||प्रोवाचेदं सुरश्रेष्ठः शृणु त्वं यत्नतः परम् ॥
उपायं सर्वपापस्य क्षयो येन भवेद्ध्रुवम्
mahākālavane divye yakṣagaṃdharvasevite ||
uttare vaṭayakṣiṇyā yattalliṃgamanuttamam
||37||महाकालवने दिव्ये यक्षगंधर्वसेविते ॥
उत्तरे वटयक्षिण्या यत्तल्लिंगमनुत्तमम्
piśācasyāpi tīrthasya bhāge dakṣiṇataḥ sthitam ||
taṃ samārādhyataḥ sarvaṃ pāpaṃ nāśamavāpnuyāt
||38||पिशाचस्यापि तीर्थस्य भागे दक्षिणतः स्थितम् ॥
तं समाराध्यतः सर्वं पापं नाशमवाप्नुयात्
ārādhaya śubhaṃ liṃgaṃ sarvapāpapraṇā śanam ||
bāḍhaṃ provāca dharmātmā mahākālavanaṃ yayau
||39||आराधय शुभं लिंगं सर्वपापप्रणा शनम् ॥
बाढं प्रोवाच धर्मात्मा महाकालवनं ययौ
tasminsa liṃge deveśi samārādhanatatparaḥ ||
babhūvāharniśaṃ bhaktyā taddhyānaikarato muniḥ
||40||तस्मिन्स लिंगे देवेशि समाराधनतत्परः ॥
बभूवाहर्निशं भक्त्या तद्ध्यानैकरतो मुनिः
ahaṃ tuṣṭastadā devi munestasya mahātmanaḥ
||41||अहं तुष्टस्तदा देवि मुनेस्तस्य महात्मनः
proktaṃ mayā mahābhāga mune śṛṇu samāhitaḥ ||
varaṃ varaya vipreṃdra yatte manasi varttate
||42||प्रोक्तं मया महाभाग मुने शृणु समाहितः ॥
वरं वरय विप्रेंद्र यत्ते मनसि वर्त्तते
tuṣṭo'hamanayā bhaktyā tapasā duṣkareṇa tu ||
liṃgasyāsya prabhāveṇa jātastvaṃ nirmalo'dhunā
||43||तुष्टोऽहमनया भक्त्या तपसा दुष्करेण तु ॥
लिंगस्यास्य प्रभावेण जातस्त्वं निर्मलोऽधुना
praṇaṣṭā brahmahatyā te dānavotthā munīśvara ||
madīyaṃ vacanaṃ śrutvā tenoktaṃ varavarṇini
||44||प्रणष्टा ब्रह्महत्या ते दानवोत्था मुनीश्वर ॥
मदीयं वचनं श्रुत्वा तेनोक्तं वरवर्णिनि
yadi deva prasannastvaṃ śaraṇāgatavatsalaḥ ||
tvadaṃghriyugale bhūyānmama bhaktirmaheśvara
||45||यदि देव प्रसन्नस्त्वं शरणागतवत्सलः ॥
त्वदंघ्रियुगले भूयान्मम भक्तिर्महेश्वर
tapasyatha tathā dharme na me vighno bhavediti ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kuṃbhayonermahātmanaḥ ||
mayā proktaṃ viśālākṣi mune evaṃ bhaviṣyati
||46||तपस्यथ तथा धर्मे न मे विघ्नो भवेदिति ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुंभयोनेर्महात्मनः ॥
मया प्रोक्तं विशालाक्षि मुने एवं भविष्यति
yastvayā pūjito devo brahmahatyāvināśanaḥ ||
tvannāmnā triṣu lokeṣu so'haṃ khyāto bhaviṣyati
||47||यस्त्वया पूजितो देवो ब्रह्महत्याविनाशनः ॥
त्वन्नाम्ना त्रिषु लोकेषु सोऽहं ख्यातो भविष्यति
agastyeśvaradevopi vikhyāto bhuvanatraye ||
evamukto mayā devi sa viprastatra saṃsthitaḥ ||
kṛpayā tasya liṃgasya paṃcamudrāvibhūṣitaḥ
||48||अगस्त्येश्वरदेवोपि विख्यातो भुवनत्रये ॥
एवमुक्तो मया देवि स विप्रस्तत्र संस्थितः ॥
कृपया तस्य लिंगस्य पंचमुद्राविभूषितः
ye narāstanmahāliṃgaṃ nirīkṣiṣyaṃti bhaktitaḥ ||
sarvapāpavinirmuktāḥ sarvakāmairalaṃkṛtāḥ
||49||ये नरास्तन्महालिंगं निरीक्षिष्यंति भक्तितः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्ताः सर्वकामैरलंकृताः
bhaviṣyaṃti mahātmānaḥ putraiśvaryasamanvitāḥ ||
aṃtakāle ca māṃ yāṃti vimānaiḥ sarvakāmadaiḥ
||50||भविष्यंति महात्मानः पुत्रैश्वर्यसमन्विताः ॥
अंतकाले च मां यांति विमानैः सर्वकामदैः
stutā gaṃdharvamukhyaiśca rudraloke ca śāśvate ||
ye'rcayaṃti sadā devamagastveśvarasaṃjñakam
||51||स्तुता गंधर्वमुख्यैश्च रुद्रलोके च शाश्वते ॥
येऽर्चयंति सदा देवमगस्त्वेश्वरसंज्ञकम्
kṛtapuṇyā narā marttyāste yāṃti paramaṃ padam ||
saṃsmṛte devade veśe narāṇāṃ koṭijanmajam
||52||कृतपुण्या नरा मर्त्त्यास्ते यांति परमं पदम् ॥
संस्मृते देवदे वेशे नराणां कोटिजन्मजम्
aśubhaṃ kṣayamāpnoti kastaṃ na praṇamecchivam ||
yaḥ praṇamya naro bhaktyā devaṃ taṃ ca niṣevate
||53||अशुभं क्षयमाप्नोति कस्तं न प्रणमेच्छिवम् ॥
यः प्रणम्य नरो भक्त्या देवं तं च निषेवते
mucyate brahmahatyādipā takairnarakapradaiḥ
||54||मुच्यते ब्रह्महत्यादिपा तकैर्नरकप्रदैः
rājasūyaśatenaiva yatpuṇyaṃ ca bhaviṣyati ||
tatpuṇyamadhikaṃ devi darśanācca bhaviṣyati
||55||राजसूयशतेनैव यत्पुण्यं च भविष्यति ॥
तत्पुण्यमधिकं देवि दर्शनाच्च भविष्यति
kiṃ tīrthairvividhaiḥ snānaiḥ kiṃ dānairvividhaiḥ kṛtaiḥ ||
te prāpsyaṃti phalaṃ sarve matprasādānna saṃśayaḥ
||56||किं तीर्थैर्विविधैः स्नानैः किं दानैर्विविधैः कृतैः ॥
ते प्राप्स्यंति फलं सर्वे मत्प्रसादान्न संशयः
aṣṭamyāṃ ca caturddaśyāṃ dine somasya śaktitaḥ ||
yaḥ kariṣyati liṃgasya pūjā bhaktisamanvitaḥ ||
kulānāṃ tārayatyeva mātṛkaṃ pitṛkaṃ śatam
||57||अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां दिने सोमस्य शक्तितः ॥
यः करिष्यति लिंगस्य पूजा भक्तिसमन्वितः ॥
कुलानां तारयत्येव मातृकं पितृकं शतम्
ye ca paśyaṃti puruṣā bhāvahīnāḥ prasaṃgataḥ ||
na te paśyaṃti saṃsāre narakaṃ vai kadā cana
||58||ये च पश्यंति पुरुषा भावहीनाः प्रसंगतः ॥
न ते पश्यंति संसारे नरकं वै कदा चन
etatte kathitaṃ devi liṃgamahātmyamuttamam ||
prathamaṃ kathitaṃ loke dvitīyaṃ śṛṇu yatnataḥ
||59||एतत्ते कथितं देवि लिंगमहात्म्यमुत्तमम् ॥
प्रथमं कथितं लोके द्वितीयं शृणु यत्नतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye'gastyeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||