bhagava nbhavatā sarvaṃ kathitaṃ devamūrtinā
vyāsa uvāca
bhagava nbhavatā sarvaṃ kathitaṃ devamūrtinā ||
avaṃtītīrthamāhātmyaṃ pavitraṃ vedasaṃmitam
||1||भगव न्भवता सर्वं कथितं देवमूर्तिना ॥
अवंतीतीर्थमाहात्म्यं पवित्रं वेदसंमितम्
bhūyastu śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara ||
mahākālavane ramye avaṃtyāṃ bhuvi sattama ||
tīrthāni katisaṃkhyāni vidyaṃte hyatra suvrata
||2||भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥
महाकालवने रम्ये अवंत्यां भुवि सत्तम ॥
तीर्थानि कतिसंख्यानि विद्यंते ह्यत्र सुव्रत
sanatkumāra uvāca
śrūyatāṃ bho dvijaśreṣṭha kathāṃ pāpaharāṃ parām
||3||श्रूयतां भो द्विजश्रेष्ठ कथां पापहरां पराम्
umāmaheśvarasaṃvādaṃ nāradasya ca dhīmataḥ ||
nāradena purā pṛṣṭaṃ praśnametaddvijottama
||4||उमामहेश्वरसंवादं नारदस्य च धीमतः ॥
नारदेन पुरा पृष्टं प्रश्नमेतद्द्विजोत्तम
nārada uvāca
bhagavañcchrotumicchāmi mahākāla vane śubhe ||
tīrthāni yāni vartaṃte tāni no vada vistarāt
||5||भगवञ्च्छ्रोतुमिच्छामि महाकाल वने शुभे ॥
तीर्थानि यानि वर्तंते तानि नो वद विस्तरात्
iti pṛṣṭastadā vipra nāradena purā'nagha ||
uvāca ślakṣṇayā vācā umayā sahito haraḥ
||6||इति पृष्टस्तदा विप्र नारदेन पुराऽनघ ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा उमया सहितो हरः
śrīmahādeva uvāca
śṛṇuṣva bho ṛṣiśreṣṭha mahākālavane śubhe ||
tīrthāni yāni tiṣṭhaṃti tāni vakṣyāmi suvrata
||7||शृणुष्व भो ऋषिश्रेष्ठ महाकालवने शुभे ॥
तीर्थानि यानि तिष्ठंति तानि वक्ष्यामि सुव्रत
puṣkarādyāni tīrthāni yāni kāni mahītale ||
tāni sarvāṇi vartaṃte mahākālavanottame
||8||पुष्कराद्यानि तीर्थानि यानि कानि महीतले ॥
तानि सर्वाणि वर्तंते महाकालवनोत्तमे
asaṃkhyātasahasrāṇi koṭikoṭīni sattama ||
rudrasare nimajjaṃti koṭitīrthaṃ tathocyate
||9||असंख्यातसहस्राणि कोटिकोटीनि सत्तम ॥
रुद्रसरे निमज्जंति कोटितीर्थं तथोच्यते
nīhārakaṇikāvṛṣṭiṃ girau varṣaṃti kinnarāḥ ||
hemaṃte caiva dṛśyaṃte tīrthe paiśācamocane
||10||नीहारकणिकावृष्टिं गिरौ वर्षंति किन्नराः ॥
हेमंते चैव दृश्यंते तीर्थे पैशाचमोचने
na hi saṃkhyāṃ vijānāmi tīrthānāṃ bhuvi sattama ||
kiyanti saṃti tīrthāni liṃgāni ca tathaiva ca
||11||न हि संख्यां विजानामि तीर्थानां भुवि सत्तम ॥
कियन्ति संति तीर्थानि लिंगानि च तथैव च
tathā'pi ca prādhānyena kathayiṣyāmi sattama ||
saṃvatsarasya yāvaṃti ahāni ca dvijottama
||12||तथाऽपि च प्राधान्येन कथयिष्यामि सत्तम ॥
संवत्सरस्य यावंति अहानि च द्विजोत्तम
tāvaṃti prāpaṇīyāni prasiddhāni paraṃtapa ||
vatsare paripūrṇe ca jāyate'vaṃtiyātrikā
||13||तावंति प्रापणीयानि प्रसिद्धानि परंतप ॥
वत्सरे परिपूर्णे च जायतेऽवंतियात्रिका
vidhivatkurute yastu sākṣācchaṃbhurbhavecca saḥ ||
manvaṃtarasahasreṣu kāśīvāse ca yatphalam
||14||विधिवत्कुरुते यस्तु साक्षाच्छंभुर्भवेच्च सः ॥
मन्वंतरसहस्रेषु काशीवासे च यत्फलम्
tatphalaṃ jāyate'vaṃtyāṃ vaiśākhe paṃcabhirdinaiḥ ||
avaṃtī yātrā kartavyā prayatnena mumukṣuṇā
||15||तत्फलं जायतेऽवंत्यां वैशाखे पंचभिर्दिनैः ॥
अवंती यात्रा कर्तव्या प्रयत्नेन मुमुक्षुणा
mādhave'pi viśeṣeṇa hyavaṃtīsnānamācaret ||
yo hi vaiśākhamāsādya avaṃtyāṃ vyāsa mānavaḥ
||16||माधवेऽपि विशेषेण ह्यवंतीस्नानमाचरेत् ॥
यो हि वैशाखमासाद्य अवंत्यां व्यास मानवः
saṃvatsaravratī snātastīrthetīṃrthe yathāvidhi ||
dattvā dānāni sarvāṇi samūlaṃ phalamaśnute
||17||संवत्सरव्रती स्नातस्तीर्थेतींर्थे यथाविधि ॥
दत्त्वा दानानि सर्वाणि समूलं फलमश्नुते
bhuktvā bhogānsuvipulāñchivaloke mahīyate
||18||भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवलोके महीयते
māhātmyametacchivabhaktivarddhanaṃ yaśaskaraṃ puṇyavivarddhanaṃ ca ||
yaḥ śrāvayedvā śṛṇuyācca bhaktyā kulaṃ samuddhṛtya haraḥ padaṃ vrajet
||19||माहात्म्यमेतच्छिवभक्तिवर्द्धनं यशस्करं पुण्यविवर्द्धनं च ॥
यः श्रावयेद्वा शृणुयाच्च भक्त्या कुलं समुद्धृत्य हरः पदं व्रजेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṃḍe'vantīkṣetramāhātmye vyāsasanatkumārasaṃvāde 'vantīkṣetramāhātmyavarṇanaṃnāmaika saptatitamo'dhyāyaḥ || 71 ||
cha || iti śrīskāṃde mahāpurāṇe pañcama āvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmyaṃ prathamaṃ sampūrṇam || ( 5-1)