nṛsiṃhatīrthamahimavarṇanam
sanatkumāra uvāca
bhūyaḥ śṛṇu paraṃ vyāsa tīrthānāmuttamaṃ varam ||
tattīrthaṃ sarvapāpaghnaṃ nṛsiṃhasya mahātmanaḥ
||1||भूयः शृणु परं व्यास तीर्थानामुत्तमं वरम् ॥
तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं नृसिंहस्य महात्मनः
yasya darśanamātreṇa sarvapāpaṃ samuttaret ||
daityarājaḥ samākhyāto hiraṇyakaśipuḥ purā
||2||यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापं समुत्तरेत् ॥
दैत्यराजः समाख्यातो हिरण्यकशिपुः पुरा
teneyaṃ vasudhā sarvā saṃprāptā ca durātmanā ||
duṣṭadaityabalairvyāptā bhārākrāṃtā śucārditā
||3||तेनेयं वसुधा सर्वा संप्राप्ता च दुरात्मना ॥
दुष्टदैत्यबलैर्व्याप्ता भाराक्रांता शुचार्दिता
gaurbhūtvā'śrumukhī devairbrahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayau ||
bhārākrāṃtāṃ dharāṃ dṛṣṭvā brahmā lokapitāmahaḥ
||4||गौर्भूत्वाऽश्रुमुखी देवैर्ब्रह्माणं शरणं ययौ ॥
भाराक्रांतां धरां दृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः
uvāca ślakṣṇayā vācā tasyāḥ śramaṃ vyapohitum ||
śrūyatāṃ bho'vane puṇye bhavatyā upakārakam
||5||उवाच श्लक्ष्णया वाचा तस्याः श्रमं व्यपोहितुम् ॥
श्रूयतां भोऽवने पुण्ये भवत्या उपकारकम्
vaco vadāmi te tathyaṃ deśakālocitaṃ tathā ||
purā'nena tapaścīrṇaṃ duṣkaraṃ sarvadehinām
||6||वचो वदामि ते तथ्यं देशकालोचितं तथा ॥
पुराऽनेन तपश्चीर्णं दुष्करं सर्वदेहिनाम्
gāyatryupāsanā tena kṛtā suniyatātmanā ||
mayā cāsya varo dattaḥ prītiyuktena cetasā
||7||गायत्र्युपासना तेन कृता सुनियतात्मना ॥
मया चास्य वरो दत्तः प्रीतियुक्तेन चेतसा
na divā na tathā rātrau nāṃtarikṣe na bhūtale ||
nātiśuṣkeṇa cārdreṇa na cāstraśastraghātanaiḥ
||8||न दिवा न तथा रात्रौ नांतरिक्षे न भूतले ॥
नातिशुष्केण चार्द्रेण न चास्त्रशस्त्रघातनैः
na devāsura gaṃdharvairna yakṣoragakinnaraiḥ ||
piśācairguhyakādyaiśca rākṣasairna kadācana
||9||न देवासुर गंधर्वैर्न यक्षोरगकिन्नरैः ॥
पिशाचैर्गुह्यकाद्यैश्च राक्षसैर्न कदाचन
mānavaiḥ pakṣijātaiśca na me mṛtyurbhavediti ||
ekakaratalāghātaiḥ sakulabalavāhanam ||
mārayiṣyati māṃ vīraḥ sa me mṛtyurbhaviṣyati ||
tathetyuktvā'tihṛṣṭātmā tamahaṃ ca tadā'vane
||11||मानवैः पक्षिजातैश्च न मे मृत्युर्भवेदिति ॥
एककरतलाघातैः सकुलबलवाहनम् ॥
मारयिष्यति मां वीरः स मे मृत्युर्भविष्यति ॥
तथेत्युक्त्वाऽतिहृष्टात्मा तमहं च तदाऽवने
āgamaṃ caiva lokaṃ svaṃ sa daityo ghoraśāsanaḥ ||
babhūva sarvalokānāṃ śāstā cātulavikramaḥ
||12||आगमं चैव लोकं स्वं स दैत्यो घोरशासनः ॥
बभूव सर्वलोकानां शास्ता चातुलविक्रमः
tasyaivā'dhikṛtā loke babhūvurvigatajvarāḥ ||
trailokyaṃ bubhuje nityaṃ sarvadaityajaneśvaraḥ
||13||तस्यैवाऽधिकृता लोके बभूवुर्विगतज्वराः ॥
त्रैलोक्यं बुभुजे नित्यं सर्वदैत्यजनेश्वरः
tasmādyūyaṃ vanaṃ yāta mahākālaṃ maheśituḥ ||
tatra tīrthaṃ mahaccāsītsarvatīrthavarotamam
||14||तस्माद्यूयं वनं यात महाकालं महेशितुः ॥
तत्र तीर्थं महच्चासीत्सर्वतीर्थवरोतमम्
saṃgameśvarasya dakṣiṇe karkarājottare tathā ||
śiprātīre śubhe deśe pūrvaṃ vaikuṇṭhasannibham
||15||संगमेश्वरस्य दक्षिणे कर्कराजोत्तरे तथा ॥
शिप्रातीरे शुभे देशे पूर्वं वैकुण्ठसन्निभम्
nṛsiṃhākhyaṃ paraṃ dhāma tasya tīrthaṃ pratiṣṭhitam ||
tatra gatvā suraśreṣṭhāḥ snānadānā dikāḥ kriyāḥ
||16||नृसिंहाख्यं परं धाम तस्य तीर्थं प्रतिष्ठितम् ॥
तत्र गत्वा सुरश्रेष्ठाः स्नानदाना दिकाः क्रियाः
kuruta satvaraṃ sarve punarlokānavāpsyatha ||
te tasya vacanaṃ śrutvā devā indrapurogamāḥ
||17||कुरुत सत्वरं सर्वे पुनर्लोकानवाप्स्यथ ॥
ते तस्य वचनं श्रुत्वा देवा इन्द्रपुरोगमाः
mahākālavanaṃ prāptā yatra śiprā payasvinī ||
nṛsiṃhatīrthopakūle uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ
||18||महाकालवनं प्राप्ता यत्र शिप्रा पयस्विनी ॥
नृसिंहतीर्थोपकूले उषित्वा शाश्वतीः समाः
snānadānādikaṃ kṛtvā nṛsiṃhasyā'rcanaṃ tathā ||
evaṃ kṛtvā vidhānena parāṃ siddhimito gatāḥ
||19||स्नानदानादिकं कृत्वा नृसिंहस्याऽर्चनं तथा ॥
एवं कृत्वा विधानेन परां सिद्धिमितो गताः
nṛsiṃhasya svarūpeṇa hato dānavapuṃgavaḥ ||
sabhāmadhye tadā vyāsa hariṇā'mitraghātinā
||20||नृसिंहस्य स्वरूपेण हतो दानवपुंगवः ॥
सभामध्ये तदा व्यास हरिणाऽमित्रघातिना
kareṇaikaprahāreṇa hira ṇyakaśipurhataḥ ||
tataḥ suragaṇāḥ sarve svādhikārānyayustadā
||21||करेणैकप्रहारेण हिर ण्यकशिपुर्हतः ॥
ततः सुरगणाः सर्वे स्वाधिकारान्ययुस्तदा
tadārabhya surāḥ sarve madhyāhnohnopāsanaṃ sadā ||
prakurvaṃti ca tatraiva yatra tīrthe hariḥ param
||22||तदारभ्य सुराः सर्वे मध्याह्नोह्नोपासनं सदा ॥
प्रकुर्वंति च तत्रैव यत्र तीर्थे हरिः परम्
evaṃ tīrthaṃ paraṃ vyāsa avaṃtyāṃ vidyate bhuvi ||
asmiṃstīrthe dvijaśreṣṭha snānadānādikāḥ kriyāḥ
||23||एवं तीर्थं परं व्यास अवंत्यां विद्यते भुवि ॥
अस्मिंस्तीर्थे द्विजश्रेष्ठ स्नानदानादिकाः क्रियाः
ye kurvaṃti narāḥ puṇyāste yāṃti paramāṃ gatim ||
sarvadā sarvakāleṣu puṇyadaṃ tīrthamuttamam
||24||ये कुर्वंति नराः पुण्यास्ते यांति परमां गतिम् ॥
सर्वदा सर्वकालेषु पुण्यदं तीर्थमुत्तमम्
kadācinnṛsiṃhatithiṃ prāpya caiva caturdaśīm ||
snānaṃ kṛtvā'rcanaṃ tasya nṛsiṃhasya ca dhīmataḥ
||25||कदाचिन्नृसिंहतिथिं प्राप्य चैव चतुर्दशीम् ॥
स्नानं कृत्वाऽर्चनं तस्य नृसिंहस्य च धीमतः
nṛsiṃheśvaradeveśaṃ pūjayedyaḥ samāhitaḥ ||
tasya hastagatā lakṣmīrbhaviṣyati na saṃśayaḥ
||26||नृसिंहेश्वरदेवेशं पूजयेद्यः समाहितः ॥
तस्य हस्तगता लक्ष्मीर्भविष्यति न संशयः
tato'gastyeśvaraṃ devaṃ yaḥ paśyetyusamāhitaḥ ||
tasya vyāsa kṣitau kiṃciddurlabhaṃ naiva dṛśyate
||27||ततोऽगस्त्येश्वरं देवं यः पश्येत्युसमाहितः ॥
तस्य व्यास क्षितौ किंचिद्दुर्लभं नैव दृश्यते
yatra siddhiṃ parāṃ prāpto hanumānpavanātmajaḥ ||
brahmacārī sadācāro yatiḥ sarvārthasādhakaḥ
||28||यत्र सिद्धिं परां प्राप्तो हनुमान्पवनात्मजः ॥
ब्रह्मचारी सदाचारो यतिः सर्वार्थसाधकः
tiṣṭhati paradaivajñaḥ sarvakāmārthasiddhaye ||
yasminvaṭe purā taptaṃ tapaḥ paramaduścaram
||29||तिष्ठति परदैवज्ञः सर्वकामार्थसिद्धये ॥
यस्मिन्वटे पुरा तप्तं तपः परमदुश्चरम्
mitrāvaruṇaputreṇa siddhihetostapasvinā ||
bodhī nyagrodha ityākhyo hyagastivaṭa eva ca
||30||मित्रावरुणपुत्रेण सिद्धिहेतोस्तपस्विना ॥
बोधी न्यग्रोध इत्याख्यो ह्यगस्तिवट एव च
naro nārīsamāyuktaḥ sāvitrīvratamācaret ||
saubhāgyaṃ labhate nityaṃ sāvitryāśca paraṃtapa
||31||नरो नारीसमायुक्तः सावित्रीव्रतमाचरेत् ॥
सौभाग्यं लभते नित्यं सावित्र्याश्च परंतप
yasmiṃstīrthe naraḥ snātvā dattvā dānaṃ ca saubhagam ||
aṣṭasaubhāgyasaṃpūrṇaṃ vaṃśapātraṃ savāsakam
||32||यस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा दत्त्वा दानं च सौभगम् ॥
अष्टसौभाग्यसंपूर्णं वंशपात्रं सवासकम्
saptadhānyasamopetaṃ paṃcaratnapariṣkṛtam ||
saugaṃdhyādīni mālyāni maulisūtrasamāyutam
||33||सप्तधान्यसमोपेतं पंचरत्नपरिष्कृतम् ॥
सौगंध्यादीनि माल्यानि मौलिसूत्रसमायुतम्
sāvitrīṃ hāṭakīṃ kṛtvā yathāśakti paraṃtapa ||
yo vai dadāti viprāya vedavedāṃgadhīmate
||34||सावित्रीं हाटकीं कृत्वा यथाशक्ति परंतप ॥
यो वै ददाति विप्राय वेदवेदांगधीमते
labhate vipulāṃ lakṣmīṃ bahubhogakarīṃ śubhām ||
bhuktvā vai vividhānbhogānpunaḥ svargamavāpnuyāt
||35||लभते विपुलां लक्ष्मीं बहुभोगकरीं शुभाम् ॥
भुक्त्वा वै विविधान्भोगान्पुनः स्वर्गमवाप्नुयात्
sāvitrīvratakṛnnārī jāyate pativallabhā ||
pativratā mahābhāgā vidhavā na kadācana
||36||सावित्रीव्रतकृन्नारी जायते पतिवल्लभा ॥
पतिव्रता महाभागा विधवा न कदाचन
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe avantīkṣetramāhātmye nṛsiṃhatīrthamahimavarṇanaṃnāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 66 ||
sanatkumāra uvāca