devayātrāṃ'targṛhīsarvatīrthayātrā'nukramaṇikādikathanam
sanatkumāra uvāca
merośca dakṣiṇe bhāge dugdhakuṇḍottare tathā ||
ṛṣabhaḥ parvataśreṣṭho devagandharvasevitaḥ
||1||मेरोश्च दक्षिणे भागे दुग्धकुण्डोत्तरे तथा ॥
ऋषभः पर्वतश्रेष्ठो देवगन्धर्वसेवितः
yatra devāṃganā ramyāḥ krīḍanti satataṃ dvija ||
tatra ramyasaronāma tiṣṭhate sarvakāmadam
||2||यत्र देवांगना रम्याः क्रीडन्ति सततं द्विज ॥
तत्र रम्यसरोनाम तिष्ठते सर्वकामदम्
tatra tīrthe naraḥ snātvā subhago jāyate dhruvam ||
devaiśca krīḍate nityaṃ bhuvi vikhyātakaḥ param
||3||तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा सुभगो जायते ध्रुवम् ॥
देवैश्च क्रीडते नित्यं भुवि विख्यातकः परम्
bhādrapadasitāṣṭamī maitrarkṣeṇa samanvitā ||
taddine'tra samāgamya snānadānādikāḥ kriyāḥ
||4||भाद्रपदसिताष्टमी मैत्रर्क्षेण समन्विता ॥
तद्दिनेऽत्र समागम्य स्नानदानादिकाः क्रियाः
karoti satataṃ vyāsa teṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ ||
merośceśānake tīrthaṃ divyaṃ parama śobhanam
||5||करोति सततं व्यास तेषां लोकाः सनातनाः ॥
मेरोश्चेशानके तीर्थं दिव्यं परम शोभनम्
bindusareti vikhyātaṃ sarvakāmavarapradam ||
gaṃgā sarasvatī puṇyā śarayūśca payasvinī
||6||बिन्दुसरेति विख्यातं सर्वकामवरप्रदम् ॥
गंगा सरस्वती पुण्या शरयूश्च पयस्विनी
etāḥ saridvarā yātāstatra satyavatīsuta ||
ye siddhā ye ca sādhyāśca tapasvino dhṛtavratāḥ
||7||एताः सरिद्वरा यातास्तत्र सत्यवतीसुत ॥
ये सिद्धा ये च साध्याश्च तपस्विनो धृतव्रताः
upāsāṃcakrire tatra tasya tīrthasya sarvadā ||
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā sarvārthānprāpnute dhruvam
||8||उपासांचक्रिरे तत्र तस्य तीर्थस्य सर्वदा ॥
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा सर्वार्थान्प्राप्नुते ध्रुवम्
bhādrapade ca śuklā vai caturthī yā prakīrtitā ||
siddhā sā sarvadā proktā yatra jāto gaṇādhipaḥ
||9||भाद्रपदे च शुक्ला वै चतुर्थी या प्रकीर्तिता ॥
सिद्धा सा सर्वदा प्रोक्ता यत्र जातो गणाधिपः
manaḥkāmeśvaraḥ khyātaḥ sarvakāmavarapradaḥ ||
tasya tīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gaṇeśvaram ||
manorathaśataṃ prāpya kāmacārī bhavennaraḥ
||10||मनःकामेश्वरः ख्यातः सर्वकामवरप्रदः ॥
तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गणेश्वरम् ॥
मनोरथशतं प्राप्य कामचारी भवेन्नरः
vyāsa uvāca
asminkṣetre śubhe brahmanmahākālavanottame
||11||अस्मिन्क्षेत्रे शुभे ब्रह्मन्महाकालवनोत्तमे
tīrthāni katisaṃkhyāni devatāyatanāni ca ||
yāni kāni ca khyātāni tāni no vada vistarāt
||12||तीर्थानि कतिसंख्यानि देवतायतनानि च ॥
यानि कानि च ख्यातानि तानि नो वद विस्तरात्
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa ṛṣiśreṣṭha kathāṃ pāpaharāṃ parām ||
avantyāṃ yāni tīrthāni liṃgāni ca mahāmune
||13||शृणु व्यास ऋषिश्रेष्ठ कथां पापहरां पराम् ॥
अवन्त्यां यानि तीर्थानि लिंगानि च महामुने
tāni varṇayituṃ śaktaḥ svayaṃbhūścaturānanaḥ ||
varṣāṇāmayutaiḥ ṣaḍbhirna ca vaktuṃ kathaṃcana
||14||तानि वर्णयितुं शक्तः स्वयंभूश्चतुराननः ॥
वर्षाणामयुतैः षड्भिर्न च वक्तुं कथंचन
yāvaṃto meghamālānāṃ biṃdavo hi sravaṃti ca ||
dharitryāṃ tṛṇasaṃkhyā vai pṛthivyāṃ sikatāstathā
||15||यावंतो मेघमालानां बिंदवो हि स्रवंति च ॥
धरित्र्यां तृणसंख्या वै पृथिव्यां सिकतास्तथा
nabhaso jyotiṣāṃ saṃkhyāṃ vaktuṃ ko'pi na śaknute ||
na hi tīrthaliṅgasaṃkhyāḥ saṃtyavaṃtyāṃ tapodhana
||16||नभसो ज्योतिषां संख्यां वक्तुं कोऽपि न शक्नुते ॥
न हि तीर्थलिङ्गसंख्याः संत्यवंत्यां तपोधन
aṃtarikṣe ca medinyāṃ tīrthabhūtā purī tviyam ||
vāpīkūpataḍāgādi prasravodgaraṇāni ca
||17||अंतरिक्षे च मेदिन्यां तीर्थभूता पुरी त्वियम् ॥
वापीकूपतडागादि प्रस्रवोद्गरणानि च
nadyaḥ sarāṃsi khātāśca tīrthabhūtaṃ hi sarvaśaḥ ||
tathāpi devayātrāyāṃ prasaṃgena nibodha me
||18||नद्यः सरांसि खाताश्च तीर्थभूतं हि सर्वशः ॥
तथापि देवयात्रायां प्रसंगेन निबोध मे
yāni kāni ca mukhyāni tāni tubhyaṃ vadāmyaham ||
yajjñātvā mokṣyase nityaṃ pūrvā''cīrṇaśubhāśubhaiḥ
||19||यानि कानि च मुख्यानि तानि तुभ्यं वदाम्यहम् ॥
यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसे नित्यं पूर्वाऽऽचीर्णशुभाशुभैः
prātarutthāya yo nityaṃ śuciḥ prayata mānasaḥ ||
viṣṇusmaraṇasaṃpannaḥ sarvakāmakriyādikam
||20||प्रातरुत्थाय यो नित्यं शुचिः प्रयत मानसः ॥
विष्णुस्मरणसंपन्नः सर्वकामक्रियादिकम्
kṛtvā vai sarvagaṃdhāditilākṣatasamanvitaḥ ||
snātvā rudrasare tāta tathaiva ca vrataṃ caret
||21||कृत्वा वै सर्वगंधादितिलाक्षतसमन्वितः ॥
स्नात्वा रुद्रसरे तात तथैव च व्रतं चरेत्
ūrjamādhavayoścaiva vaiśākhā''ṣāḍhayostathā ||
śivarātryāṃ viśeṣeṇa devayātrā praśasyate
||22||ऊर्जमाधवयोश्चैव वैशाखाऽऽषाढयोस्तथा ॥
शिवरात्र्यां विशेषेण देवयात्रा प्रशस्यते
yasya devasya yattīrthaṃ yasya devasya saṃnidhau ||
tatrābhiṣekaḥ kāryo vai devatāyāśca pūjanam
||23||यस्य देवस्य यत्तीर्थं यस्य देवस्य संनिधौ ॥
तत्राभिषेकः कार्यो वै देवतायाश्च पूजनम्
vidhivaccācaredyastu sa sarvaṃphalamaśnute ||
tasmātsarvaprayatnena devayātrāṃ samācaret
||24||विधिवच्चाचरेद्यस्तु स सर्वंफलमश्नुते ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवयात्रां समाचरेत्
vyāsa uvāca
brahmankena prakāreṇa devayātrāṃ carennaraḥ ||
tatsarvaṃ śrotumicchāmi vistareṇa tapodhana
||25||ब्रह्मन्केन प्रकारेण देवयात्रां चरेन्नरः ॥
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण तपोधन
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa paraṃ guhyaṃ pravakṣyāmi yathāśrutam ||
umāmaheśvarasaṃvādaṃ devayātrādikarmasu
||26||शृणु व्यास परं गुह्यं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतम् ॥
उमामहेश्वरसंवादं देवयात्रादिकर्मसु
umovāca
prabhāvaḥ kathyatāṃ deva kṣetrasyā'sya maheśvara ||
yāni tīrthāni vidyaṃte yāni liṃgāni saṃti vai ||
tānyādito me bhūmaṃstvaṃ vadasva vadatāṃ vara
||27||प्रभावः कथ्यतां देव क्षेत्रस्याऽस्य महेश्वर ॥
यानि तीर्थानि विद्यंते यानि लिंगानि संति वै ॥
तान्यादितो मे भूमंस्त्वं वदस्व वदतां वर
īśvara uvāca
śṛṇu devi prayatnena prabhāvaṃ pāpanāśanam
||28||शृणु देवि प्रयत्नेन प्रभावं पापनाशनम्
kṣetramādyaṃ mahādevi mamātīva priyaṃ sadā ||
yatra śiprā mahāpuṇyā divyā navanadī priyā
||29||क्षेत्रमाद्यं महादेवि ममातीव प्रियं सदा ॥
यत्र शिप्रा महापुण्या दिव्या नवनदी प्रिया
nīlagaṃgāsaṃgamaṃ ca tathā gaṃdhavatī nadī ||
catasro me priyā nadyaḥ kumudvatyāṃ hi suvrate
||30||नीलगंगासंगमं च तथा गंधवती नदी ॥
चतस्रो मे प्रिया नद्यः कुमुद्वत्यां हि सुव्रते
īśvarāścaturāśītistathā'ṣṭau saṃti bhairavāḥ ||
ekādaśa tathā rudrā ādityā dvādaśa smṛtāḥ
||31||ईश्वराश्चतुराशीतिस्तथाऽष्टौ संति भैरवाः ॥
एकादश तथा रुद्रा आदित्या द्वादश स्मृताः
ṣaḍvai vināyakāścā'tra devyaśca caturviṃśatiḥ ||
yatohamāgato bhadre mahākālavanottame
||32||षड्वै विनायकाश्चाऽत्र देव्यश्च चतुर्विंशतिः ॥
यतोहमागतो भद्रे महाकालवनोत्तमे
viṣṇubrahmādayaḥ sarve hyatraiva nihitāḥ śubhe ||
devaivyāptamidaṃ kṣetraṃ devi yojanamāyatam
||33||विष्णुब्रह्मादयः सर्वे ह्यत्रैव निहिताः शुभे ॥
देवैव्याप्तमिदं क्षेत्रं देवि योजनमायतम्
daśa viṣṇuḥ samākhyātāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu ||
vāsudevo hyanaṃtaśca balarāmo janā rdanaḥ
||34||दश विष्णुः समाख्यातास्तेषां नामानि मे शृणु ॥
वासुदेवो ह्यनंतश्च बलरामो जना र्दनः
nārāyaṇo hṛṣīkeśo vārāho dharaṇīdharaḥ ||
viṣṇurvāmanarūpeṇa śeṣaśāyī śriyālayaḥ
||35||नारायणो हृषीकेशो वाराहो धरणीधरः ॥
विष्णुर्वामनरूपेण शेषशायी श्रियालयः
daśaite vaiṣṇavāḥ proktāḥ sarvapāpaharāḥ parāḥ
||36||दशैते वैष्णवाः प्रोक्ताः सर्वपापहराः पराः
umovāca
bhagavañcchrotumicchāmi devānāmanupūrvataḥ ||
mahākālavane ramye ye vasaṃti sureśvarāḥ
||37||भगवञ्च्छ्रोतुमिच्छामि देवानामनुपूर्वतः ॥
महाकालवने रम्ये ये वसंति सुरेश्वराः
vināyakā bhairavā devyo ye saṃti pavanātmajāḥ ||
rudrādityāstathā cā'nye teṣāṃ nāmāni me vada
||38||विनायका भैरवा देव्यो ये संति पवनात्मजाः ॥
रुद्रादित्यास्तथा चाऽन्ये तेषां नामानि मे वद
īśvara uvāca
ṛddhidaḥ siddhido nityaṃ kāmado vai gaṇādhipaḥ ||
vighnahā ca pramodī ca caturthīvratakapriyaḥ
||39||ऋद्धिदः सिद्धिदो नित्यं कामदो वै गणाधिपः ॥
विघ्नहा च प्रमोदी च चतुर्थीव्रतकप्रियः
ṣaḍete vai samākhyātā vighnanāśakarāḥ parāḥ ||
umā caṃḍīśvarī gaurī ṛddhisiddhipradā nṛṇām
||40||षडेते वै समाख्याता विघ्ननाशकराः पराः ॥
उमा चंडीश्वरी गौरी ऋद्धिसिद्धिप्रदा नृणाम्
vaṭayakṣiṇī vīrabhadrā ityetāścāṣṭa mātaraḥ ||
mahāmāyā satī khyātā kapālamātṛkā tathā ||
aṃbikā śītalā caiva ekānaṃśā ca siddhidā
||42||वटयक्षिणी वीरभद्रा इत्येताश्चाष्ट मातरः ॥
महामाया सती ख्याता कपालमातृका तथा ॥
अंबिका शीतला चैव एकानंशा च सिद्धिदा
brahmāṇī pārvatī caiva yoginī yogaśālinī ||
kaumārī bhagavatī caiva ṣaṭkṛttikāstathaiva ca
||43||ब्रह्माणी पार्वती चैव योगिनी योगशालिनी ॥
कौमारी भगवती चैव षट्कृत्तिकास्तथैव च
carpaṭāmātṛkāḥ khyātā vaṭamātara eva ca ||
sarasvatī tathā khyātā mahālakṣmīśca vai smṛtā
||44||चर्पटामातृकाः ख्याता वटमातर एव च ॥
सरस्वती तथा ख्याता महालक्ष्मीश्च वै स्मृता
yoginīmātṛkā khyātāścatuṣaṣṭistataḥ smṛtāḥ ||
kālikā ca mahākālī cāmuṇḍa brahmacā riṇī
||45||योगिनीमातृका ख्याताश्चतुषष्टिस्ततः स्मृताः ॥
कालिका च महाकाली चामुण्ड ब्रह्मचा रिणी
vaiṣṇavī ca samākhyātā vārāhī viṃdhyavāsinī ||
aṃbā aṃbālikā caiva caturviṃśatikāḥ parāḥ
||46||वैष्णवी च समाख्याता वाराही विंध्यवासिनी ॥
अंबा अंबालिका चैव चतुर्विंशतिकाः पराः
hanūmānbrahmacārī ca kumāraśca mahābalī ||
catvāro vai samākhyātā mayā te pavanātmajāḥ
||47||हनूमान्ब्रह्मचारी च कुमारश्च महाबली ॥
चत्वारो वै समाख्याता मया ते पवनात्मजाः
daṃḍapāṇiśca vikrāṃto mahābhairavasitā'sitāḥ ||
baṭuko bālako naṃdī ṣaṭ pañcāśatiko'paraḥ
||48||दंडपाणिश्च विक्रांतो महाभैरवसिताऽसिताः ॥
बटुको बालको नंदी षट् पञ्चाशतिकोऽपरः
kālabhairavaśca vikhyātaḥ kṣetrapālastathāṣṭamaḥ ||
aṣṭaiva bhairavāḥ khyātā mahāpāpaharāḥ parāḥ ||
kapardī ca kapālī ca kalā nātho vṛṣāsanaḥ
||49||कालभैरवश्च विख्यातः क्षेत्रपालस्तथाष्टमः ॥
अष्टैव भैरवाः ख्याता महापापहराः पराः ॥
कपर्दी च कपाली च कला नाथो वृषासनः
tryaṃbakaḥ śūlapāṇiśca cīravāsā digambaraḥ ||
girīśaḥ kāmacārī ca sarvaḥ sarvāṃgabhūṣaṇaḥ
||50||त्र्यंबकः शूलपाणिश्च चीरवासा दिगम्बरः ॥
गिरीशः कामचारी च सर्वः सर्वांगभूषणः
rudrāścaikādaśa proktāḥ śatrupakṣavināśanāḥ ||
aruṇaḥ sūryo vedāṃgo bhānurindro raviraṃśumān
||51||रुद्राश्चैकादश प्रोक्ताः शत्रुपक्षविनाशनाः ॥
अरुणः सूर्यो वेदांगो भानुरिन्द्रो रविरंशुमान्
suvarṇaretā'haḥkartā mitro viṣṇuḥ sanātanaḥ ||
ityete dvādaśā''dityāḥ sarvarogaharāḥ parāḥ
||52||सुवर्णरेताऽहःकर्ता मित्रो विष्णुः सनातनः ॥
इत्येते द्वादशाऽऽदित्याः सर्वरोगहराः पराः
agastyeśvaramukhyānāṃ liṃgānāṃ caturāśinām ||
himācalasute nityaṃ nāmāni gadataḥ śṛṇu
||53||अगस्त्येश्वरमुख्यानां लिंगानां चतुराशिनाम् ॥
हिमाचलसुते नित्यं नामानि गदतः शृणु
agastveśvara ākhyāto guheśvarastataḥ param ||
ḍhuṃḍheśvarastataḥ prokto ḍamarukeśvaraśca bhāmini
||54||अगस्त्वेश्वर आख्यातो गुहेश्वरस्ततः परम् ॥
ढुंढेश्वरस्ततः प्रोक्तो डमरुकेश्वरश्च भामिनि
anādikalpeśvaraḥ śaṃbhuḥ svarṇajāleśvaraḥ paraḥ ||
triviṣṭapeśvaro devaḥ kapāleśvarasaṃjñakaḥ
||55||अनादिकल्पेश्वरः शंभुः स्वर्णजालेश्वरः परः ॥
त्रिविष्टपेश्वरो देवः कपालेश्वरसंज्ञकः
karkoṭakeśvaraḥ śaṃbhuḥ siddheśvarastataḥ param ||
svargadvāreśvaro rudro lokapāleśvaro'paraḥ
||56||कर्कोटकेश्वरः शंभुः सिद्धेश्वरस्ततः परम् ॥
स्वर्गद्वारेश्वरो रुद्रो लोकपालेश्वरोऽपरः
kāmeśvara iti khyātaḥ kuṭumbeśvarastataḥ param ||
indradyumneśvaraḥ khyāta īśāneśastataḥ param
||57||कामेश्वर इति ख्यातः कुटुम्बेश्वरस्ततः परम् ॥
इन्द्रद्युम्नेश्वरः ख्यात ईशानेशस्ततः परम्
apsareśvaraitikhyātaḥ kalkaleśvara eva ca ||
nāmacaṃḍeścaro devo divāpāpaharo'paraḥ
||58||अप्सरेश्वरइतिख्यातः कल्कलेश्वर एव च ॥
नामचंडेश्चरो देवो दिवापापहरोऽपरः
pratihāreśvaraścaiva kukkuṭeśastataḥ param ||
meghanādeśvaraḥ puṇyo mahākāleśvaraḥ paraḥ
||59||प्रतिहारेश्वरश्चैव कुक्कुटेशस्ततः परम् ॥
मेघनादेश्वरः पुण्यो महाकालेश्वरः परः
mukteśvaraḥ samākhyātaḥ someśvarastataḥ param ||
anarakeśvaro devo jaṭeśvarastataḥ param
||60||मुक्तेश्वरः समाख्यातः सोमेश्वरस्ततः परम् ॥
अनरकेश्वरो देवो जटेश्वरस्ततः परम्
rāmeśvaro mahādevaścyavaneśastataḥ param ||
akhaṃḍeśaḥ samākhyātaḥ pattaneśastataḥ smṛtaḥ
||61||रामेश्वरो महादेवश्च्यवनेशस्ततः परम् ॥
अखंडेशः समाख्यातः पत्तनेशस्ततः स्मृतः
ānaṃdeśastataḥ proktaḥ kaṃthaḍeśastataḥ param ||
indreśvara iti khyāto mārkaṃḍeśastataḥ paraḥ
||62||आनंदेशस्ततः प्रोक्तः कंथडेशस्ततः परम् ॥
इन्द्रेश्वर इति ख्यातो मार्कंडेशस्ततः परः
śiveśvara iti proktaḥ kusumeśastataḥ param ||
akrūreṇa iti khyātaḥ kuṇḍeśvarastataḥ param
||63||शिवेश्वर इति प्रोक्तः कुसुमेशस्ततः परम् ॥
अक्रूरेण इति ख्यातः कुण्डेश्वरस्ततः परम्
lumpeśvaraḥ samākhyāto gaṃgeśvarastataḥ param ||
śūleśvareti vikhyāta oṃkāreśastataḥ smṛtaḥ
||64||लुम्पेश्वरः समाख्यातो गंगेश्वरस्ततः परम् ॥
शूलेश्वरेति विख्यात ओंकारेशस्ततः स्मृतः
kaṃṭakeśo mahārudraḥ siṃheśvarastataḥ param ||
revaṃteśvaraḥ paro devo ghaṃṭeśvarapuraḥsaraḥ
||65||कंटकेशो महारुद्रः सिंहेश्वरस्ततः परम् ॥
रेवंतेश्वरः परो देवो घंटेश्वरपुरःसरः
prayāgeśvaro mahādevaḥ siddheśvarastataḥ param ||
mātaṃgeśvaraḥ paro devaḥ saubhāgyeśastato varaḥ
||66||प्रयागेश्वरो महादेवः सिद्धेश्वरस्ततः परम् ॥
मातंगेश्वरः परो देवः सौभाग्येशस्ततो वरः
rūpeśvareti vikhyāto brahmeśvarastataḥ param ||
jalpeśvarastato devaḥ kedāreśvara eva ca
||67||रूपेश्वरेति विख्यातो ब्रह्मेश्वरस्ततः परम् ॥
जल्पेश्वरस्ततो देवः केदारेश्वर एव च
piśāceśvaraśaṃbhuśca saṃgameśastataḥ paraḥ ||
durdharṣeśaśca vikhyātaścaṃḍādityeśvarastataḥ
||68||पिशाचेश्वरशंभुश्च संगमेशस्ततः परः ॥
दुर्धर्षेशश्च विख्यातश्चंडादित्येश्वरस्ततः
karabheśvaraḥ paraḥ prokto rājasthaleśvaraḥ śivaḥ ||
vaḍaleśvarastataḥ prokto hyaruṇeśastataḥ smṛtaḥ
||69||करभेश्वरः परः प्रोक्तो राजस्थलेश्वरः शिवः ॥
वडलेश्वरस्ततः प्रोक्तो ह्यरुणेशस्ततः स्मृतः
puṣpadaṃteśvaro devo hyavimukteśvarastataḥ ||
hanumateśvaro devo viśveśvara stataḥ kam
||70||पुष्पदंतेश्वरो देवो ह्यविमुक्तेश्वरस्ततः ॥
हनुमतेश्वरो देवो विश्वेश्वर स्ततः कम्
svapneśvara iti khyātaḥ siddheśvarastataḥ paraḥ ||
nīlakaṃṭheśvaro devaḥ sthāvareśastataḥ param
||71||स्वप्नेश्वर इति ख्यातः सिद्धेश्वरस्ततः परः ॥
नीलकंठेश्वरो देवः स्थावरेशस्ततः परम्
kāmeśvara iti proktaḥ pratihāreśvarastataḥ ||
paśupatīśvaraḥ prokto viśveśvarastataḥ paraḥ ||
svarṇajāleśvaraḥ prokto manaḥkāmeśvarastataḥ
||72||कामेश्वर इति प्रोक्तः प्रतिहारेश्वरस्ततः ॥
पशुपतीश्वरः प्रोक्तो विश्वेश्वरस्ततः परः ॥
स्वर्णजालेश्वरः प्रोक्तो मनःकामेश्वरस्ततः
durvāseśvaranāmāsau nāgacaṃḍeśvarastataḥ ||
kharpareśaśca vikhyāto brahmeśvarastataḥ param
||73||दुर्वासेश्वरनामासौ नागचंडेश्वरस्ततः ॥
खर्परेशश्च विख्यातो ब्रह्मेश्वरस्ततः परम्
pātāleśvara ākhyāto gupteśvarastataḥ paraḥ ||
kapileśvara ityākhyo yogayogeśvaraḥ paraḥ
||74||पातालेश्वर आख्यातो गुप्तेश्वरस्ततः परः ॥
कपिलेश्वर इत्याख्यो योगयोगेश्वरः परः
bhīmeśvareti vikhyāto dhanuḥsahasrābhidhaḥ paraḥ ||
agnīśvaraḥ paraḥ prokto deveśvarastataḥ paraḥ
||75||भीमेश्वरेति विख्यातो धनुःसहस्राभिधः परः ॥
अग्नीश्वरः परः प्रोक्तो देवेश्वरस्ततः परः
dvādaśārkaḥ samākhyāto daśāśvamedhikeśvaraḥ ||
gadādhareśvaraḥ khyāto vaijanātheti śaṃbhurāṭ
||76||द्वादशार्कः समाख्यातो दशाश्वमेधिकेश्वरः ॥
गदाधरेश्वरः ख्यातो वैजनाथेति शंभुराट्
somanātheśvaraḥ khyāto ghuṣmeśvarastataḥ paraḥ|
bhīmaśaṃkara ityākhyo ghaṃṭeśvarastataḥ paraḥ
||77||सोमनाथेश्वरः ख्यातो घुष्मेश्वरस्ततः परः।
भीमशंकर इत्याख्यो घंटेश्वरस्ततः परः
ūṣareśvarasaṃjñaśca candrādityeśvaraḥ paraḥ ||
keśavārkaḥ samākhyātaḥ śaktibhedeśvaraḥ paraḥ
||78||ऊषरेश्वरसंज्ञश्च चन्द्रादित्येश्वरः परः ॥
केशवार्कः समाख्यातः शक्तिभेदेश्वरः परः
rāmeśvaraḥ paro devo vālmīkeśvaraśaṃkaraḥ ||
jvāleśvaraḥ śivaḥ prokto hyabhayeśastataḥ paraḥ
||79||रामेश्वरः परो देवो वाल्मीकेश्वरशंकरः ॥
ज्वालेश्वरः शिवः प्रोक्तो ह्यभयेशस्ततः परः
vighnahasteśvaraḥ proktaścaṃcaleśastataḥ paraḥ ||
puruṣottameti vikhyāto vīreśvarastataḥ paraḥ
||80||विघ्नहस्तेश्वरः प्रोक्तश्चंचलेशस्ततः परः ॥
पुरुषोत्तमेति विख्यातो वीरेश्वरस्ततः परः
karṇeśvaraśca vikhyātaḥ pṛthukeśastataḥ param ||
ānaṃdeśaśca vikhyātaḥ koṭeśvarastataḥ paraḥ
||81||कर्णेश्वरश्च विख्यातः पृथुकेशस्ततः परम् ॥
आनंदेशश्च विख्यातः कोटेश्वरस्ततः परः
avimukteśvaraḥ prokto hanumatkeśvaraḥ paraḥ ||
vimaleśvareti vikhyātaścaṃdreśvarastataḥ paraḥ
||82||अविमुक्तेश्वरः प्रोक्तो हनुमत्केश्वरः परः ॥
विमलेश्वरेति विख्यातश्चंद्रेश्वरस्ततः परः
biṃdukeśaśca vikhyāto vālukeśvarasaṃjñakaḥ ||
bṛhaspatīśvaro devo hyasaṃkhyāteśvarastataḥ
||83||बिंदुकेशश्च विख्यातो वालुकेश्वरसंज्ञकः ॥
बृहस्पतीश्वरो देवो ह्यसंख्यातेश्वरस्ततः
yāni kāni ca tīrthāni tāni liṃgāni sattama ||
tiṣṭhaṃti tatra pūjyāni tāni vaṃdyāni sarvaśaḥ
||84||यानि कानि च तीर्थानि तानि लिंगानि सत्तम ॥
तिष्ठंति तत्र पूज्यानि तानि वंद्यानि सर्वशः
catvāro viditāḥ sarve dvārapālā mahātmabhiḥ ||
piṃgaleśvareti ca khyātaḥ pūrvadvāre dvijottama
||85||चत्वारो विदिताः सर्वे द्वारपाला महात्मभिः ॥
पिंगलेश्वरेति च ख्यातः पूर्वद्वारे द्विजोत्तम
dakṣiṇe ca tathā dvāre kāyāvarohaṇeśvaraḥ ||
bilvakeśvareti vikhyātaḥ paścimadvāramāśritaḥ
||86||दक्षिणे च तथा द्वारे कायावरोहणेश्वरः ॥
बिल्वकेश्वरेति विख्यातः पश्चिमद्वारमाश्रितः
dardureśvarastataḥ prokto dvāre cottarasaṃjñike ||
ete cā'nye ca bahavo liṃgākhyāstribhuvaneśvarāḥ
||87||दर्दुरेश्वरस्ततः प्रोक्तो द्वारे चोत्तरसंज्ञिके ॥
एते चाऽन्ये च बहवो लिंगाख्यास्त्रिभुवनेश्वराः
mahākālavane ramye samākhyātā hi pāvanāḥ ||
ṣaṣṭikoṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭiśatāni ca
||88||महाकालवने रम्ये समाख्याता हि पावनाः ॥
षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च
mahākālavane vyāsa liṃgasaṃkhyā na vidyate ||
tathā'pi ca prādhānyena mayā'tra parikīrtitāḥ
||89||महाकालवने व्यास लिंगसंख्या न विद्यते ॥
तथाऽपि च प्राधान्येन मयाऽत्र परिकीर्तिताः
yasya devasya yattīrthaṃ tannāmnā parikīrtitam ||
snātvā dattvā ca taddānaṃ tattīrtha syaphalaṃ labhet
||90||यस्य देवस्य यत्तीर्थं तन्नाम्ना परिकीर्तितम् ॥
स्नात्वा दत्त्वा च तद्दानं तत्तीर्थ स्यफलं लभेत्
tathā navagrahāḥ puṇyāḥ samākhyātāḥ purā'nagha ||
teṣāṃ nāmāni puṇyāni tīrthāni ca tathā śṛṇu
||91||तथा नवग्रहाः पुण्याः समाख्याताः पुराऽनघ ॥
तेषां नामानि पुण्यानि तीर्थानि च तथा शृणु
narāditya iti khyātaḥ someśvarastataḥ paraḥ ||
maṃgaleśvaraḥ samākhyāto budheśvarastataḥ param
||92||नरादित्य इति ख्यातः सोमेश्वरस्ततः परः ॥
मंगलेश्वरः समाख्यातो बुधेश्वरस्ततः परम्
bṛhaspatīśvaraḥ proktastathā śukreśvaraḥ śivaḥ ||
sthāvareśvaro mahādevaḥ samākhyāto munīśvaraiḥ
||93||बृहस्पतीश्वरः प्रोक्तस्तथा शुक्रेश्वरः शिवः ॥
स्थावरेश्वरो महादेवः समाख्यातो मुनीश्वरैः
rāhuketū samākhyātau teṣāṃ tīrthāni sattama ||
tattīrtheṣu naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate
||7||राहुकेतू समाख्यातौ तेषां तीर्थानि सत्तम ॥
तत्तीर्थेषु नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
grahā rājyaṃ prayacchaṃti grahā rājyaṃ haraṃti ca ||
grahaistu vyāpitaṃ sarvaṃ trailoktyaṃ sacarācaram
||95||ग्रहा राज्यं प्रयच्छंति ग्रहा राज्यं हरंति च ॥
ग्रहैस्तु व्यापितं सर्वं त्रैलोक्त्यं सचराचरम्
grahatīrthe naraḥ snātvā grahāṇāmarcanaṃ caret ||
na tasya grahapīḍā vai bādhate hi kadācana
||96||ग्रहतीर्थे नरः स्नात्वा ग्रहाणामर्चनं चरेत् ॥
न तस्य ग्रहपीडा वै बाधते हि कदाचन
evaṃ vyāsa samākhyātā mayā devāśca tīrthakāḥ ||
yātrā puṇyatarā śreṣṭhā pavitrā pāpanāśinī
||97||एवं व्यास समाख्याता मया देवाश्च तीर्थकाः ॥
यात्रा पुण्यतरा श्रेष्ठा पवित्रा पापनाशिनी
grahapīḍāsu cogrāsu dāridrye ghorasaṃkaṭe ||
teṣāmuddharaṇārthāya devayātrā prakīrtitā
||98||ग्रहपीडासु चोग्रासु दारिद्र्ये घोरसंकटे ॥
तेषामुद्धरणार्थाय देवयात्रा प्रकीर्तिता
kṣetrasyāṃtargṛhīṃ nityaṃ ye kurvaṃti narottamāḥ ||
na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu vidyate
||99||क्षेत्रस्यांतर्गृहीं नित्यं ये कुर्वंति नरोत्तमाः ॥
न तेषां दुर्लभं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
aputro labhate putraṃ nirdhano dhanamāpnuyāt ||
vidyāvāñjāyate vipraḥ kṣatriyo vijayī bhavet
||100||अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो धनमाप्नुयात् ॥
विद्यावाञ्जायते विप्रः क्षत्रियो विजयी भवेत्
akṣayā saṃtatistasya śivaloke mahīyate
||101||अक्षया संततिस्तस्य शिवलोके महीयते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe 'vantīkṣetramāhātmye devayātrāṃ'targṛhīsarvatīrthayātrā'nukramaṇikādikathanaṃnāma saptatitamo'dhyāyaḥ || 70 ||