naradīpamāhātmyavarṇanam
vyāsa uvāca
mahākālaṃ kimarthaṃ tu kiṃ vā śivapadaṃ smṛtam ||
koṭīśvaraṃ kimarthaṃ tu pāvakaṃ tatkimucyate
||1||महाकालं किमर्थं तु किं वा शिवपदं स्मृतम् ॥
कोटीश्वरं किमर्थं तु पावकं तत्किमुच्यते
naradīpaṃ kimarthaṃ tu dvitīyā vaṭamātaraḥ ||
abhayeśvaraṃ kimarthaṃ tu śaṃkhoddhā raṇameva ca
||2||नरदीपं किमर्थं तु द्वितीया वटमातरः ॥
अभयेश्वरं किमर्थं तु शंखोद्धा रणमेव च
śūleśvaraṃ kimarthaṃ tu kimoṃkārastu kathyate ||
dhūtapāpaṃ kimarthaṃ tu kimaṃgāreśvaraṃ tathā
||3||शूलेश्वरं किमर्थं तु किमोंकारस्तु कथ्यते ॥
धूतपापं किमर्थं तु किमंगारेश्वरं तथा
purī cojjayinī divyā saptakalpā kathaṃ smṛtā ||
kathayasva muniśreṣṭha tasyā nāmāni yāni ca
||4||पुरी चोज्जयिनी दिव्या सप्तकल्पा कथं स्मृता ॥
कथयस्व मुनिश्रेष्ठ तस्या नामानि यानि च
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa yathā khyātā purī divyā kuśa sthalī ||
nāmataḥ karmataḥ śreṣṭhā saptakalpānuvāsinī
||5||शृणु व्यास यथा ख्याता पुरी दिव्या कुश स्थली ॥
नामतः कर्मतः श्रेष्ठा सप्तकल्पानुवासिनी
prākkalpe svarṇaśṛṃgākhyā dvitīye tu kuśasthalī ||
tṛtīye'vaṃtikā proktā caturthetvamarā vatī
||6||प्राक्कल्पे स्वर्णशृंगाख्या द्वितीये तु कुशस्थली ॥
तृतीयेऽवंतिका प्रोक्ता चतुर्थेत्वमरा वती
vikhyātā pañcame kalpe purī cūḍāmaṇīti ca ||
ṣaṣṭhe padmāvatī jñeyā saptame cojjayinī purī
||7||विख्याता पञ्चमे कल्पे पुरी चूडामणीति च ॥
षष्ठे पद्मावती ज्ञेया सप्तमे चोज्जयिनी पुरी
punaraṃte tu kalpasya svarṇaśṛṅgādi kā smṛtā ||
etāni sapta nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet
||8||पुनरंते तु कल्पस्य स्वर्णशृङ्गादि का स्मृता ॥
एतानि सप्त नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत्
saptajanmakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ ||
ujjayinyāṃ purā rājā babhūva kila cāṃdhakaḥ
||9||सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥
उज्जयिन्यां पुरा राजा बभूव किल चांधकः
tasya putro mahāvīryo nāmnā kanakadānavaḥ ||
yuddhārthaṃ sa mahāvīryaḥ śakraṃ yuddhe samāhvayat
||10||तस्य पुत्रो महावीर्यो नाम्ना कनकदानवः ॥
युद्धार्थं स महावीर्यः शक्रं युद्धे समाह्वयत्
krodhādiṃdreṇa saṃgrāme yudhya māno nipātitaḥ ||
nihatya dānavaṃ śakro bhayādaṃdhāsurasya tu
||11||क्रोधादिंद्रेण संग्रामे युध्य मानो निपातितः ॥
निहत्य दानवं शक्रो भयादंधासुरस्य तु
jagāma śaṃkarānveṣī kailāsaṃ śaṃkarālayam ||
dṛṣṭvā praṇamya deveśaṃ caṃdrārdhakṛta śekharam
||12||जगाम शंकरान्वेषी कैलासं शंकरालयम् ॥
दृष्ट्वा प्रणम्य देवेशं चंद्रार्धकृत शेखरम्
bhīto vijñāpayāmāsa sa cāśrvākulalocanaḥ ||
abhayaṃ dehi me deva dānavādaṃdhakācca vai
||13||भीतो विज्ञापयामास स चाश्र्वाकुललोचनः ॥
अभयं देहि मे देव दानवादंधकाच्च वै
śakrasyetthaṃ vacaḥ śrutvā śaraṇā gatavatsalaḥ ||
dadāvabhayamevāsau mā bhaistvamaṃdhakāddhi vai
||14||शक्रस्येत्थं वचः श्रुत्वा शरणा गतवत्सलः ॥
ददावभयमेवासौ मा भैस्त्वमंधकाद्धि वै
kṛtvā rūpaṃ mahādevo viśvarūpaṃ subhairavam ||
sarpairlaladbhiratyugraistīkṣṇadaṃṣṭrairviṣolbaṇaiḥ
||15||कृत्वा रूपं महादेवो विश्वरूपं सुभैरवम् ॥
सर्पैर्ललद्भिरत्युग्रैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्विषोल्बणैः
pātālodararūpaiśca bhairavārāvanādibhiḥ ||
bhujairanekasāhasrairbahuśastradhṛtaistathā
||16||पातालोदररूपैश्च भैरवारावनादिभिः ॥
भुजैरनेकसाहस्रैर्बहुशस्त्रधृतैस्तथा
siṃhacarmaparīdhānaṃ vyāghratvaguttarīyakam ||
gavājina kṛtāṭopaṃ caṃdrāgniravilocanam
||17||सिंहचर्मपरीधानं व्याघ्रत्वगुत्तरीयकम् ॥
गवाजिन कृताटोपं चंद्राग्निरविलोचनम्
mahāmahīdhratulyābhyāṃ jaṃghābhyāṃ bhūṣitaṃ sadā ||
kṣobhayaṃścālayansarvānpātālasya talāvadhi
||18||महामहीध्रतुल्याभ्यां जंघाभ्यां भूषितं सदा ॥
क्षोभयंश्चालयन्सर्वान्पातालस्य तलावधि
īdṛgrūpaṃ vidhāyeśo danudaityabhayāvaham ||
avātaranmahīṃ bhīmaḥ pādenaikena śaṃkaraḥ
||19||ईदृग्रूपं विधायेशो दनुदैत्यभयावहम् ॥
अवातरन्महीं भीमः पादेनैकेन शंकरः
tatraiva hi hrado jātaḥ sarvadaivatavaṃditaḥ ||
khyātaṃ śivapadaṃ taddhi yatpadā''krāṃtavānvibhuḥ
||20||तत्रैव हि ह्रदो जातः सर्वदैवतवंदितः ॥
ख्यातं शिवपदं तद्धि यत्पदाऽऽक्रांतवान्विभुः
pāpānāṃ ca purā koṭiḥ pādāṃguṣṭhena dāritā ||
koṭitīrthamataḥ khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam
||21||पापानां च पुरा कोटिः पादांगुष्ठेन दारिता ॥
कोटितीर्थमतः ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्
agastyena tathā koṭistīrthānāmavadhāritā ||
ato'pīdaṃ śubhaṃ loke koṭitīrthaṃ sadā smṛtam
||22||अगस्त्येन तथा कोटिस्तीर्थानामवधारिता ॥
अतोऽपीदं शुभं लोके कोटितीर्थं सदा स्मृतम्
dṛṣṭvā tu tridaśāḥ sarve snātā vai hitakāmyayā ||
mahā kālakṛtaṃ rūpaṃ mahākālastataḥ smṛtaḥ
||23||दृष्ट्वा तु त्रिदशाः सर्वे स्नाता वै हितकाम्यया ॥
महा कालकृतं रूपं महाकालस्ततः स्मृतः
aṃdhāsuro'pi danujaḥ putraṃ śrutvā hataṃ yudhi ||
krodhena tamasāviṣṭo raṇatūryāṇyavādayata
||24||अंधासुरोऽपि दनुजः पुत्रं श्रुत्वा हतं युधि ॥
क्रोधेन तमसाविष्टो रणतूर्याण्यवादयत
sasainyo nirgataḥ prāpto yatra te tridaśāḥ sthitāḥ ||
mahatyā senayā sārdhaṃ rathavāraṇayuktayā
||25||ससैन्यो निर्गतः प्राप्तो यत्र ते त्रिदशाः स्थिताः ॥
महत्या सेनया सार्धं रथवारणयुक्तया
tadaiva dānavānvīkṣya mahāhavakṛtodyamān ||
vepaṃtaste susaṃnaddhā śaṃbhuṃ śaraṇamāyayuḥ
||26||तदैव दानवान्वीक्ष्य महाहवकृतोद्यमान् ॥
वेपंतस्ते सुसंनद्धा शंभुं शरणमाययुः
mā bhairiti mahākālo devānuktvā trilocanaḥ ||
gṛhītvā śūlamātiṣṭhaddaṣṭādaṃṣṭrādharo ruṣā
||27||मा भैरिति महाकालो देवानुक्त्वा त्रिलोचनः ॥
गृहीत्वा शूलमातिष्ठद्दष्टादंष्ट्राधरो रुषा
kopayukte virūpākṣe jvālābhiḥ pūritaṃ nabhaḥ ||
aṃdhakenātha ruṣṭena śarakoṭistu duḥsahā
||28||कोपयुक्ते विरूपाक्षे ज्वालाभिः पूरितं नभः ॥
अंधकेनाथ रुष्टेन शरकोटिस्तु दुःसहा
muktā jagāma devānāṃ nanāśa śalabhākṛti ||
visphuliṃgārciṣaṃ vahniṃ muṃcamānaḥ pinākadhṛk
||29||मुक्ता जगाम देवानां ननाश शलभाकृति ॥
विस्फुलिंगार्चिषं वह्निं मुंचमानः पिनाकधृक्
śataśaḥ śakalīcakre taṃ ca bāṇairatāḍayat ||
aṃdhako'pi hi yuddhasthaḥ śithilaḥ śithilā yudhaḥ
||30||शतशः शकलीचक्रे तं च बाणैरताडयत् ॥
अंधकोऽपि हि युद्धस्थः शिथिलः शिथिला युधः
niruddhaḥ śaṃbhunā bāṇairalibhiḥ paṃkajaṃ yathā ||
tasya sainyaṃ praviddhaṃ ca tadgaṇairyudhi yodhibhiḥ
||31||निरुद्धः शंभुना बाणैरलिभिः पंकजं यथा ॥
तस्य सैन्यं प्रविद्धं च तद्गणैर्युधि योधिभिः
yodhavarairhatā divyaiḥ sthāṇu sānnidhyamāśritaiḥ ||
tatoṃ'dhakena sainyaṃ svaṃ bhinnaṃ dṛṣṭvā tathāsuraiḥ
||32||योधवरैर्हता दिव्यैः स्थाणु सान्निध्यमाश्रितैः ॥
ततोंऽधकेन सैन्यं स्वं भिन्नं दृष्ट्वा तथासुरैः
ātmānaṃ ca maheśena viddhaṃ ca bāṇakoṭibhiḥ ||
vidalīkṛtadeho'sau bhaya māśritya vegataḥ
||33||आत्मानं च महेशेन विद्धं च बाणकोटिभिः ॥
विदलीकृतदेहोऽसौ भय माश्रित्य वेगतः
cakāra tāmasīṃ māyāṃ māyāśataviśāradaḥ ||
tayāṃtarhitadeveśo jagāma diśamuttarām
||34||चकार तामसीं मायां मायाशतविशारदः ॥
तयांतर्हितदेवेशो जगाम दिशमुत्तराम्
śaṃbhurbhītibharaṃ bibhradbabhrāma bhuvi bhinnahṛt ||
yasminmārge gato devastena daityo jagāma ha
||35||शंभुर्भीतिभरं बिभ्रद्बभ्राम भुवि भिन्नहृत् ॥
यस्मिन्मार्गे गतो देवस्तेन दैत्यो जगाम ह
vadanna dṛśyate kvāsau gato duṣṭaḥ punaḥpunaḥ ||
uvāca cāṃdhakaḥ śabdaṃ tathovā ca maheśvaraḥ
||36||वदन्न दृश्यते क्वासौ गतो दुष्टः पुनःपुनः ॥
उवाच चांधकः शब्दं तथोवा च महेश्वरः
tatra tīrthamathotpannaṃ vāgaṃdhakamabhiśrutam ||
tatra snātvā śucirbhūtvā yo vai dadyātsaśarkaram
||37||तत्र तीर्थमथोत्पन्नं वागंधकमभिश्रुतम् ॥
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यो वै दद्यात्सशर्करम्
navamyāṃ mārgaśīrṣasya śuklāyāṃ śraddhayānvitaḥ ||
akṣayaṃ tadbhaveddattaṃ dātā śivapuraṃ vrajet
||38||नवम्यां मार्गशीर्षस्य शुक्लायां श्रद्धयान्वितः ॥
अक्षयं तद्भवेद्दत्तं दाता शिवपुरं व्रजेत्
pitṛnuddiśya yatkiṃciddīyate bhaktitaḥ śive ||
tṛptāstiṣṭhaṃti te tāvadyāvadābhūta saṃplavam
||39||पितृनुद्दिश्य यत्किंचिद्दीयते भक्तितः शिवे ॥
तृप्तास्तिष्ठंति ते तावद्यावदाभूत संप्लवम्
tamasā cchāditā devāḥ saṃbabhūvuḥ samākulāḥ ||
saṃbhrāṃtamanasaḥ sarve na kiṃcidapi menire
||40||तमसा च्छादिता देवाः संबभूवुः समाकुलाः ॥
संभ्रांतमनसः सर्वे न किंचिदपि मेनिरे
etasminnaṃtare vyāsa narādityaḥ svatejasā ||
uttasthau nararūpeṇa kurvanvitimirā diśaḥ
||41||एतस्मिन्नंतरे व्यास नरादित्यः स्वतेजसा ॥
उत्तस्थौ नररूपेण कुर्वन्वितिमिरा दिशः
naṣṭe tamasi daityepi prakāśa prakaṭe sati ||
devā mudamavāpuste dṛṣṭvā naraṃ vilocanaiḥ
||42||नष्टे तमसि दैत्येपि प्रकाश प्रकटे सति ॥
देवा मुदमवापुस्ते दृष्ट्वा नरं विलोचनैः
stuvaṃto vividhaiḥ stotrairnararūpaṃ divākaram ||
uttasthau nararūpeṇa dīpto yasmāddivākaraḥ
||43||स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैर्नररूपं दिवाकरम् ॥
उत्तस्थौ नररूपेण दीप्तो यस्माद्दिवाकरः
tenāsya nāma te cakurnaradīpa itīśvarāḥ ||
yaḥ paśyati naro bhaktyā naradīpaṃ divākaram
||44||तेनास्य नाम ते चकुर्नरदीप इतीश्वराः ॥
यः पश्यति नरो भक्त्या नरदीपं दिवाकरम्
mucyate sarvapāpebhyo yadyapi brahmahā bhavet ||
ṣaṣṭhyāmarkadine vipra saptamyāmupa vāsayet
||45||मुच्यते सर्वपापेभ्यो यद्यपि ब्रह्महा भवेत् ॥
षष्ठ्यामर्कदिने विप्र सप्तम्यामुप वासयेत्
dinacchidretha saṃkrāṃtau grahaṇe viṣuvatyatha ||
kuṃḍe snātvā śucirbhūtvā japanniyatamānasaḥ
||46||दिनच्छिद्रेथ संक्रांतौ ग्रहणे विषुवत्यथ ॥
कुंडे स्नात्वा शुचिर्भूत्वा जपन्नियतमानसः
naradīpaṃ naraḥ paśyetstotravā ditramaṃgalaiḥ ||
gaṃdhairdhūpaistathā dīpairnaivedyaiḥ pūjayettathā
||47||नरदीपं नरः पश्येत्स्तोत्रवा दित्रमंगलैः ॥
गंधैर्धूपैस्तथा दीपैर्नैवेद्यैः पूजयेत्तथा
gītaṃ vādyaṃ puraskṛtya praṇamyāṣṭāṃgameva ca ||
prātarmadhyāparāhne vā kṛtvārkasya pradakṣiṇā m
||48||गीतं वाद्यं पुरस्कृत्य प्रणम्याष्टांगमेव च ॥
प्रातर्मध्यापराह्ने वा कृत्वार्कस्य प्रदक्षिणा म्
sa muktaḥ sarvapāpaistu saptajanmakṛtairapi ||
sūryakoṭipratīkāśairvimānaiḥ sārvakāmikaiḥ
||49||स मुक्तः सर्वपापैस्तु सप्तजन्मकृतैरपि ॥
सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः
sūryalokaṃ prayātyāśu yatsurairapi durlabham ||
śakrātprāpya purā yasmādbhānuratra pratiṣṭhitaḥ
||50||सूर्यलोकं प्रयात्याशु यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥
शक्रात्प्राप्य पुरा यस्माद्भानुरत्र प्रतिष्ठितः
nareṇaiva prasādena naradīpastato hyayam ||
tadaivāsya purā vyāsa yātrā śakreṇa nirmitā
||51||नरेणैव प्रसादेन नरदीपस्ततो ह्ययम् ॥
तदैवास्य पुरा व्यास यात्रा शक्रेण निर्मिता
āgamiṣyāmyahaṃ pārtha sārdhaṃ devaiḥ samāhitaḥ ||
jyeṣṭhe site dvitīyāyāṃ naradīpe tu sarvadā
||52||आगमिष्याम्यहं पार्थ सार्धं देवैः समाहितः ॥
ज्येष्ठे सिते द्वितीयायां नरदीपे तु सर्वदा
tatrāhamāgato jñeyo loke devasya varṣaṇāt ||
tato'naṃtaramāgatya devā ye tridaśālayāt
||53||तत्राहमागतो ज्ञेयो लोके देवस्य वर्षणात् ॥
ततोऽनंतरमागत्य देवा ये त्रिदशालयात्
dṛṣṭvā devaṃ tathārūḍhaṃ naradīpaṃ sudīpitam ||
kṛtvā yātrāṃ ca te yāṃti devayānairitastataḥ
||54||दृष्ट्वा देवं तथारूढं नरदीपं सुदीपितम् ॥
कृत्वा यात्रां च ते यांति देवयानैरितस्ततः
yaḥ paśyenmānavo bhaktyā naradīpaṃ rathasthitam ||
sarvapāpavinirmuktaḥ sūryaloke mahīyate
||55||यः पश्येन्मानवो भक्त्या नरदीपं रथस्थितम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते
rathayātrāmatho vakṣye naradīpasya yā mune ||
tāṃ kṛtvā caiva yatpuṇyaṃ munibhiḥ parikīrtitam
||56||रथयात्रामथो वक्ष्ये नरदीपस्य या मुने ॥
तां कृत्वा चैव यत्पुण्यं मुनिभिः परिकीर्तितम्
jyeṣṭhe site dvitīyāyāṃ rathastho hi divākaraḥ ||
kuśasthalyāṃ dvijaiḥ śreṣṭhairbāhukṣepaiḥ praṇīyate
||57||ज्येष्ठे सिते द्वितीयायां रथस्थो हि दिवाकरः ॥
कुशस्थल्यां द्विजैः श्रेष्ठैर्बाहुक्षेपैः प्रणीयते
uttarāṃ diśamāyāṃtaṃ yaḥ paśyati divaspatim ||
agniṣṭomasya yajñasya labhate so'khilaṃ phalam
||58||उत्तरां दिशमायांतं यः पश्यति दिवस्पतिम् ॥
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य लभते सोऽखिलं फलम्
nivṛtya keśavārkādyo rathaṃ paśyati mānavaḥ ||
śuṃḍīrasvāmino yātrā kṛtā tena na saṃśayaḥ
||59||निवृत्य केशवार्काद्यो रथं पश्यति मानवः ॥
शुंडीरस्वामिनो यात्रा कृता तेन न संशयः
rathamākarṣate yastu rajjvākarṣeṇa vai mune ||
kulamuddharate so'pi pūrvānpitṛpitāmahān
||60||रथमाकर्षते यस्तु रज्ज्वाकर्षेण वै मुने ॥
कुलमुद्धरते सोऽपि पूर्वान्पितृपितामहान्
dakṣiṇābhimukhaṃ yāṃtaṃ naradīpaṃ dvijottama ||
ye saṃyatāḥ prapaśyaṃti te yāṃti ca triviṣṭapam
||61||दक्षिणाभिमुखं यांतं नरदीपं द्विजोत्तम ॥
ये संयताः प्रपश्यंति ते यांति च त्रिविष्टपम्
sūtreṇa veṣṭayetkṣetraṃ rathaṃ devamathāpi vā ||
sarvānkāmānavāpnoti kṛtapuṇyaśca jāyate
||62||सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रं रथं देवमथापि वा ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति कृतपुण्यश्च जायते
pradakṣiṇāṃ tu sūryasya bhaktyā kurvaṃti ye narāḥ ||
pradakṣiṇīkṛtā taistu saptadvīpā vasuṃdharā
||63||प्रदक्षिणां तु सूर्यस्य भक्त्या कुर्वंति ये नराः ॥
प्रदक्षिणीकृता तैस्तु सप्तद्वीपा वसुंधरा
prātarutthāya yo bhaktyā maunī yāti divākaram ||
dṛṣṭvā tu pūrvadvāreṇa namaskṛtya dvijottama
||64||प्रातरुत्थाय यो भक्त्या मौनी याति दिवाकरम् ॥
दृष्ट्वा तु पूर्वद्वारेण नमस्कृत्य द्विजोत्तम
praviśya dakṣiṇenaiva rathacakraṃ prapūjayet ||
tena dvāreṇa niṣkramya praṇipatya vrajettataḥ
||65||प्रविश्य दक्षिणेनैव रथचक्रं प्रपूजयेत् ॥
तेन द्वारेण निष्क्रम्य प्रणिपत्य व्रजेत्ततः
paścimaṃ dvāramāśritya rathasthaṃ sūryamarcayet ||
cāmaraṃ ca vitānaṃ ca ghaṃṭādīni nivedayet
||66||पश्चिमं द्वारमाश्रित्य रथस्थं सूर्यमर्चयेत् ॥
चामरं च वितानं च घंटादीनि निवेदयेत्
pūrvadvāre tu gaurde yā tathāśvaścaiva dakṣiṇe ||
paścime ca gajaḥ prokta uttare ratha eva ca
||67||पूर्वद्वारे तु गौर्दे या तथाश्वश्चैव दक्षिणे ॥
पश्चिमे च गजः प्रोक्त उत्तरे रथ एव च
kuryādeva tu yo yātrāṃ naradīpasya mānavaḥ ||
sarvānkāmānavāpnoti kṛtapuṇyaśca jāyate
||68||कुर्यादेव तु यो यात्रां नरदीपस्य मानवः ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति कृतपुण्यश्च जायते
gosūryaśivaśakrāṇāṃ svarlokaṃ labhate śubham ||
pradakṣiṇā mahāmeroḥ kṛtā tena bhavenmune
||69||गोसूर्यशिवशक्राणां स्वर्लोकं लभते शुभम् ॥
प्रदक्षिणा महामेरोः कृता तेन भवेन्मुने
dadyādgavāṃ sahasraṃ yo vyatīpātaśate naraḥ ||
aśvānāṃ ca sahasreṇa yadyāyāttatphalaṃ labhet
||70||दद्याद्गवां सहस्रं यो व्यतीपातशते नरः ॥
अश्वानां च सहस्रेण यद्यायात्तत्फलं लभेत्
naradīpe rathārūḍhe vapanaṃ kārayettu yaḥ ||
śriyā na vicyutistasya sūryaloke mahīyate
||71||नरदीपे रथारूढे वपनं कारयेत्तु यः ॥
श्रिया न विच्युतिस्तस्य सूर्यलोके महीयते
sūryasya purato vāpyāṃ māsaṃ nityaṃ sarasvatī ||
yastāmālokate martyo duḥsvapnaṃ tasya naśyati
||72||सूर्यस्य पुरतो वाप्यां मासं नित्यं सरस्वती ॥
यस्तामालोकते मर्त्यो दुःस्वप्नं तस्य नश्यति
bhaktyā yo'nudinaṃ vyāsa naradīpaṃ prapaśyati ||
uttamaṃ sthāna māsādya putrapautrasamanvitaḥ
||73||भक्त्या योऽनुदिनं व्यास नरदीपं प्रपश्यति ॥
उत्तमं स्थान मासाद्य पुत्रपौत्रसमन्वितः
prakrīḍya baṃdhubhiḥ sārdhaṃ mṛtaḥ sūryapuraṃ vrajet ||
pranaṣṭe timire vipra jāte sarvatra suprabhe
||74||प्रक्रीड्य बंधुभिः सार्धं मृतः सूर्यपुरं व्रजेत् ॥
प्रनष्टे तिमिरे विप्र जाते सर्वत्र सुप्रभे
hateṃ'dhake maheśena śūlena triśikhena vai ||
prahṛṣṭāśca surāḥ sarve brahmeṃdrapramukhāstadā
||75||हतेंऽधके महेशेन शूलेन त्रिशिखेन वै ॥
प्रहृष्टाश्च सुराः सर्वे ब्रह्मेंद्रप्रमुखास्तदा
śaṃkhaṃ dadhmau tadā viṣṇuḥ surāṇāṃ hitakāmyayā ||
tatra tīrthamathotpannaṃ śaṃkhoddhāraṇasaṃjña kam
||76||शंखं दध्मौ तदा विष्णुः सुराणां हितकाम्यया ॥
तत्र तीर्थमथोत्पन्नं शंखोद्धारणसंज्ञ कम्
tatra saṃnihito viṣṇurliṃgaṃ caiva caturmukham ||
anādyaṃ caiva vipreṃdra liṃgasyaiva samīpataḥ
||77||तत्र संनिहितो विष्णुर्लिंगं चैव चतुर्मुखम् ॥
अनाद्यं चैव विप्रेंद्र लिंगस्यैव समीपतः
devasya dakṣiṇe bhāge śūlenādhiṣṭhitaḥ sthitaḥ ||
caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ ye paśyaṃti jiteṃdriyāḥ
||78||देवस्य दक्षिणे भागे शूलेनाधिष्ठितः स्थितः ॥
चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां ये पश्यंति जितेंद्रियाः
te kṣīṇāśeṣapāpaughāḥ prāpsyaṃti paramāṃ gatim ||
yoginīnāṃ baliṃ yastu yathāvatsaṃpradā syati
||79||ते क्षीणाशेषपापौघाः प्राप्स्यंति परमां गतिम् ॥
योगिनीनां बलिं यस्तु यथावत्संप्रदा स्यति
bhūtapretapiśācādyairnāsau kenāpi bādhyate ||
dvādaśīṃ samupoṣyaiva snātvā devaṃ janārdanam
||80||भूतप्रेतपिशाचाद्यैर्नासौ केनापि बाध्यते ॥
द्वादशीं समुपोष्यैव स्नात्वा देवं जनार्दनम्
yaḥ paśyecchaṃkhinaṃ devaṃ so'cyutaṃ sthānamāpnuyāt
||81||यः पश्येच्छंखिनं देवं सोऽच्युतं स्थानमाप्नुयात्
yaḥ sthūlasūkṣmaprakaṭaprakāśo yaḥ sarvabhūto na ca sarvabhūtaḥ ||
viśva yataścaiva hi viśvaheturnamostu tasmai puruṣottamāya
||82||यः स्थूलसूक्ष्मप्रकटप्रकाशो यः सर्वभूतो न च सर्वभूतः ॥
विश्व यतश्चैव हि विश्वहेतुर्नमोस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe'vantīkṣetramāhātmye naradīpamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭtriśo'dhyāyaḥ || 36 ||