padmāvatīnāmakathāvarṇanam
sanatkumāra uvāca
athātaḥ saṃpravakṣyāmi padmāvatī yathā'bhavat ||
śṛṇuṣva cādṛto vyāsa bahupuṇyakṛtāṃ kathām
||1||अथातः संप्रवक्ष्यामि पद्मावती यथाऽभवत् ॥
शृणुष्व चादृतो व्यास बहुपुण्यकृतां कथाम्
ekadā sarvaratnānāṃ hānirjātā durātmabhiḥ ||
dharmaglānirnirodhaśca jāto vai duṣṭadānavaiḥ
||2||एकदा सर्वरत्नानां हानिर्जाता दुरात्मभिः ॥
धर्मग्लानिर्निरोधश्च जातो वै दुष्टदानवैः
tadā surāsuraiḥ sarvairmilitvā mathitoṃ'bu dhiḥ ||
merurvaṃśodadhiḥ pātraṃ rajjurvāsukipannagaḥ
||3||तदा सुरासुरैः सर्वैर्मिलित्वा मथितोंऽबु धिः ॥
मेरुर्वंशोदधिः पात्रं रज्जुर्वासुकिपन्नगः
kūrmapṛṣṭhe vidhiṃ kṛtvā ratnāni duduhustadā ||
ādau lakṣmīrviniryātā kṛṣṇāya pratipāditā
||4||कूर्मपृष्ठे विधिं कृत्वा रत्नानि दुदुहुस्तदा ॥
आदौ लक्ष्मीर्विनिर्याता कृष्णाय प्रतिपादिता
tena kṛtvā viṣādo'bhūddevadānavayostadā ||
etasminnaṃtare prāpto nārado devadarśanaḥ
||5||तेन कृत्वा विषादोऽभूद्देवदानवयोस्तदा ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो देवदर्शनः
vāritaḥ kalahastena devadaityasamudbhavaḥ ||
mahākālavane sā'stu padmā siṃdhusamudbhavā
||6||वारितः कलहस्तेन देवदैत्यसमुद्भवः ॥
महाकालवने साऽस्तु पद्मा सिंधुसमुद्भवा
sāgarāṃte ca ratnāni tiṣṭhaṃti vividhāni ca ||
tāni sarvāṇi cādāya bhavatāṃ vai dadāmyaham
||7||सागरांते च रत्नानि तिष्ठंति विविधानि च ॥
तानि सर्वाणि चादाय भवतां वै ददाम्यहम्
mathyatāmudadhiḥ śīghraṃ nātra kāryā vicāraṇā ||
punaste tūdyamaṃ cakruramṛtārthaṃ surāsurāḥ
||8||मथ्यतामुदधिः शीघ्रं नात्र कार्या विचारणा ॥
पुनस्ते तूद्यमं चक्रुरमृतार्थं सुरासुराः
mathyamāneṃ'budhau teṣāṃ maṇiḥ prāptaśca kaustubhaḥ ||
parijātataruḥ paścātsurā jātā tataḥ param
||9||मथ्यमानेंऽबुधौ तेषां मणिः प्राप्तश्च कौस्तुभः ॥
परिजाततरुः पश्चात्सुरा जाता ततः परम्
dhanvaṃtarirathotpannaścaṃdro jāto'pi vai tataḥ ||
kāmadhenustato jātā gajaratnaṃ tataḥ param
||10||धन्वंतरिरथोत्पन्नश्चंद्रो जातोऽपि वै ततः ॥
कामधेनुस्ततो जाता गजरत्नं ततः परम्
uccaiḥśravā hayaśreṣṭhaḥ sudhā raṃbhā tatastataḥ ||
tataḥ paraṃ ca sāraṃgaṃ dhanuḥ sarvāstrasaṃbhavam
||11||उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठः सुधा रंभा ततस्ततः ॥
ततः परं च सारंगं धनुः सर्वास्त्रसंभवम्
pāṃcajanyastathā śaṃkhaḥ kare tiṣṭhati muradviṣaḥ ||
nidhireṣa mahāpadmo viṣaṃ hālāhalaṃ tataḥ
||12||पांचजन्यस्तथा शंखः करे तिष्ठति मुरद्विषः ॥
निधिरेष महापद्मो विषं हालाहलं ततः
caturdaśāpi ratnāni prāptāni vividhāni ca ||
samādāya gatāstatra yatra māheśvaraṃ vanam
||13||चतुर्दशापि रत्नानि प्राप्तानि विविधानि च ॥
समादाय गतास्तत्र यत्र माहेश्वरं वनम्
gatvā te ca samāsīnā maṃtraṃ cakruḥ parasparam ||
ahaṃpūrvamahaṃpūrvamiti te samayaṃtritāḥ
||14||गत्वा ते च समासीना मंत्रं चक्रुः परस्परम् ॥
अहंपूर्वमहंपूर्वमिति ते समयंत्रिताः
kolāhalastathotpanno nāradaḥ punarabhyagāt ||
teṣāṃ kalimalaṃ dṛṣṭvā viṣṇumārādhayattataḥ
||15||कोलाहलस्तथोत्पन्नो नारदः पुनरभ्यगात् ॥
तेषां कलिमलं दृष्ट्वा विष्णुमाराधयत्ततः
mohanīrūpamāsthāya nārībhūtvābhyagāddhariḥ ||
atirūpavatī tanvī tāmālokya mahāsurāḥ
||16||मोहनीरूपमास्थाय नारीभूत्वाभ्यगाद्धरिः ॥
अतिरूपवती तन्वी तामालोक्य महासुराः
vihvalāṃgāśca te sarve kāmabāṇavaśaṃgatāḥ ||
etasminnaṃtare teṣāṃ surāṃ prādātsureśvaraḥ
||17||विह्वलांगाश्च ते सर्वे कामबाणवशंगताः ॥
एतस्मिन्नंतरे तेषां सुरां प्रादात्सुरेश्वरः
hastalāghavayogena devānāmamṛtaṃ dadau ||
etasminnaṃtare vyāsa rāhustadrū padhārakaḥ
||18||हस्तलाघवयोगेन देवानाममृतं ददौ ॥
एतस्मिन्नंतरे व्यास राहुस्तद्रू पधारकः
teṣāmaṃtarago bhūtvā papau cāmṛtamuttamam ||
tajjñātvā ca drutaṃ viṣṇuḥ śiraścakreṇa cācchinat
||19||तेषामंतरगो भूत्वा पपौ चामृतमुत्तमम् ॥
तज्ज्ञात्वा च द्रुतं विष्णुः शिरश्चक्रेण चाच्छिनत्
sudhāsparśaprasaṃgena na mamārāsurastadā ||
rāhuḥ keturiti khyātau kṣetre'sminmunisattama
||20||सुधास्पर्शप्रसंगेन न ममारासुरस्तदा ॥
राहुः केतुरिति ख्यातौ क्षेत्रेऽस्मिन्मुनिसत्तम
rāhukāyātsamudbhūtaṃ bahu susrāva śoṇitam ||
tasminkṣetre mahattīrthaṃ jātaṃ taddoṣa nāśanam
||21||राहुकायात्समुद्भूतं बहु सुस्राव शोणितम् ॥
तस्मिन्क्षेत्रे महत्तीर्थं जातं तद्दोष नाशनम्
tatra snātvā śucirbhūtvā rāhordarśanatatparāḥ ||
na teṣāṃ jāyate kiṃcidrāhupīḍā kadācana
||22||तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा राहोर्दर्शनतत्पराः ॥
न तेषां जायते किंचिद्राहुपीडा कदाचन
vāṃchitārthamavāpnoti gosahasra phalaṃ bhavet ||
tatastāni ca ratnāni mahākālavane surāḥ
||23||वांछितार्थमवाप्नोति गोसहस्र फलं भवेत् ॥
ततस्तानि च रत्नानि महाकालवने सुराः
vibhajya bhāgāṃste sarve prāpya ratnabhujo'bhavan ||
maṇiṃ padmāṃ dhanuḥ śaṃkhaṃ viṣṇave nārado dadau
||24||विभज्य भागांस्ते सर्वे प्राप्य रत्नभुजोऽभवन् ॥
मणिं पद्मां धनुः शंखं विष्णवे नारदो ददौ
sūryāya ca dadau hyaśvaṃ saptāsyaṃ cābdhisaṃbhavam ||
airāvataṃ gajaśreṣṭhaṃ vāsavāya samarpayat
||25||सूर्याय च ददौ ह्यश्वं सप्तास्यं चाब्धिसंभवम् ॥
ऐरावतं गजश्रेष्ठं वासवाय समर्पयत्
pīyūṣaṃ diviṣadgaṇāndadau caṃdraṃ ca śaṃbhave ||
pārijātaṃ taruśreṣṭhaṃ raṃbhāṃ caiva varāṃganām
||26||पीयूषं दिविषद्गणान्ददौ चंद्रं च शंभवे ॥
पारिजातं तरुश्रेष्ठं रंभां चैव वरांगनाम्
iṃdrakrīḍāvane ramye naṃdane ca samarpayat ||
ṛṣīṇāṃ samadāddhenuṃ kāmadogdhrīṃ yajñasiddhaye
||27||इंद्रक्रीडावने रम्ये नंदने च समर्पयत् ॥
ऋषीणां समदाद्धेनुं कामदोग्ध्रीं यज्ञसिद्धये
nidhireṣa mahāpadmaḥ kuberabhavanaṃ gataḥ ||
yattaddhālāhalaṃ proktaṃ viṣaṃ kenāpi nādṛtam
||28||निधिरेष महापद्मः कुबेरभवनं गतः ॥
यत्तद्धालाहलं प्रोक्तं विषं केनापि नादृतम्
yatoyataḥ prasarati pralayaṃ yāṃti jaṃtavaḥ ||
dadhāra tadviṣaṃ śaṃbhurjagatāṃ hitakāmyayā
||29||यतोयतः प्रसरति प्रलयं यांति जंतवः ॥
दधार तद्विषं शंभुर्जगतां हितकाम्यया
tadāprabhṛti mahādevo nīlakaṃṭha iti smṛtaḥ ||
ratnakuṃḍe naraḥ snātvā nīlagrīvaṃ ca paśyati
||30||तदाप्रभृति महादेवो नीलकंठ इति स्मृतः ॥
रत्नकुंडे नरः स्नात्वा नीलग्रीवं च पश्यति
muktvā sa sarvapāpebhyaḥ sarvaratnabhujo bhavet ||
śatāśvamedhikaṃ puṇyaṃ labdhvā śivapuraṃ vrajet
||31||मुक्त्वा स सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नभुजो भवेत् ॥
शताश्वमेधिकं पुण्यं लब्ध्वा शिवपुरं व्रजेत्
tadādāya surāḥ sarve brahmaviṣṇupurogamāḥ ||
ūcuśca te tadā vyāsa harṣanirbharamānasāḥ
||32||तदादाय सुराः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥
ऊचुश्च ते तदा व्यास हर्षनिर्भरमानसाः
ujjayinīṃ samāsādya jātā ratnabhujo vayam ||
padmāyāśca nivāsena yasmātsarvasukhāvahā
||33||उज्जयिनीं समासाद्य जाता रत्नभुजो वयम् ॥
पद्मायाश्च निवासेन यस्मात्सर्वसुखावहा
tasmātsarveṣu kāleṣu padmā vasatu niścalā ||
adyaprabhṛti pūreṣā padmāvatīti ca smṛtā
||34||तस्मात्सर्वेषु कालेषु पद्मा वसतु निश्चला ॥
अद्यप्रभृति पूरेषा पद्मावतीति च स्मृता
ya etasyāṃ mahābhāgāḥ snānaṃ dānaṃ tathārcanam ||
tarpaṇaṃ caiva devānāṃ pitṝṇāṃ ca viśeṣataḥ
||35||य एतस्यां महाभागाः स्नानं दानं तथार्चनम् ॥
तर्पणं चैव देवानां पितॄणां च विशेषतः
na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiṃcinna dāridryaṃ na durgatiḥ ||
śataṃ kulāni sarvāṇi tārayennirayāttadā
||36||न तेषां दुष्कृतं किंचिन्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः ॥
शतं कुलानि सर्वाणि तारयेन्निरयात्तदा
dhanārthī caiva putrārtho vidyārtho bahukāmukaḥ ||
yatrakutra sthito bhūtvā padmāvatīti ca smaret
||37||धनार्थी चैव पुत्रार्थो विद्यार्थो बहुकामुकः ॥
यत्रकुत्र स्थितो भूत्वा पद्मावतीति च स्मरेत्
sarvānkāmānavāpnoti śivaḥ sākṣādbhavennaraḥ ||
etadvyāsa phalaṃ nāmnaḥ kiṃ ciraṃ sevanena vai
||38||सर्वान्कामानवाप्नोति शिवः साक्षाद्भवेन्नरः ॥
एतद्व्यास फलं नाम्नः किं चिरं सेवनेन वै
ye śṛṇvaṃti kathāṃ puṇyāṃ ye śrāvayaṃti nityaśaḥ ||
na teṣāṃ pātakaṃ kiṃcidaśvamedhaphalaṃ labhet
||39||ये शृण्वंति कथां पुण्यां ये श्रावयंति नित्यशः ॥
न तेषां पातकं किंचिदश्वमेधफलं लभेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe'vantīkṣetramāhātmye padmāvatīnāmakathāvarṇanaṃnāma catuścatvāriṃ śo'dhyāyaḥ || 44 ||