nāsti śeṣaṃ yadā raktaṃ pīyamānaṃ ca rakṣasaḥ
sanatkumāra uvāca
nāsti śeṣaṃ yadā raktaṃ pīyamānaṃ ca rakṣasaḥ ||
cāmuṃḍāyāstato raktamabhūdāsyaṃ ca bhāsuram
||1||नास्ति शेषं यदा रक्तं पीयमानं च रक्षसः ॥
चामुंडायास्ततो रक्तमभूदास्यं च भासुरम्
kṛṣṇaṃ kṛtāṃtakalpāṃtaṃ karāladaśanādharam ||
prajvalatyaṃdhake śāṃtaṃ jvalatkesaralocanam
||2||कृष्णं कृतांतकल्पांतं करालदशनाधरम् ॥
प्रज्वलत्यंधके शांतं ज्वलत्केसरलोचनम्
ghoraghargharanirghoṣasphītaphetkāravisvaram ||
tārkṣyapakṣakṛtāpīḍaṃ tīkṣṇadaṃṣṭrākurojjvalam
||3||घोरघर्घरनिर्घोषस्फीतफेत्कारविस्वरम् ॥
तार्क्ष्यपक्षकृतापीडं तीक्ष्णदंष्ट्राकुरोज्ज्वलम्
tasminmukhe kapālāgraṃ nidhāya ruṣitānanā ||
apibadrudhiraṃ caṃḍī caṇḍa dordaṃḍamaṃḍitā
||4||तस्मिन्मुखे कपालाग्रं निधाय रुषितानना ॥
अपिबद्रुधिरं चंडी चण्ड दोर्दंडमंडिता
tayā pibaṃtyā daityeṃdraḥ śarīre kṛśatāṃ gataḥ ||
kṣayaṃ ninye'tha saṃkṣīṇakṣudrakṣubhitavīkṣaṇaḥ
||5||तया पिबंत्या दैत्येंद्रः शरीरे कृशतां गतः ॥
क्षयं निन्येऽथ संक्षीणक्षुद्रक्षुभितवीक्षणः
itthaṃ nirvīryadeho'sau babhūvāṃdha kadānavaḥ ||
sarvāṃ saṃhṛtya māyāṃ yo balaṃ kṣīṇamathākarot
||6||इत्थं निर्वीर्यदेहोऽसौ बभूवांध कदानवः ॥
सर्वां संहृत्य मायां यो बलं क्षीणमथाकरोत्
tīvraṃ bhayaṃ samāsādya prāṇatrāṇaparāyaṇaḥ ||
dṛṣṭvā nānyāṃ gatiṃ loke daityastuṣṭāva śaṃkaram
||7||तीव्रं भयं समासाद्य प्राणत्राणपरायणः ॥
दृष्ट्वा नान्यां गतिं लोके दैत्यस्तुष्टाव शंकरम्
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā romāṃcitaśarīrakaḥ ||
sāttvikaṃ bhāvamāpannastyaktvā caiva rajastamaḥ
||8||कृतांजलिपुटो भूत्वा रोमांचितशरीरकः ॥
सात्त्विकं भावमापन्नस्त्यक्त्वा चैव रजस्तमः
lokānāṃ kāraṇaṃ devaṃ vibudhādhi patiṃ prabhum ||
śaśvadbuddhyānvito bhaktyā nirmalenāṃtarātmanā
||9||लोकानां कारणं देवं विबुधाधि पतिं प्रभुम् ॥
शश्वद्बुद्ध्यान्वितो भक्त्या निर्मलेनांतरात्मना
ślāghyaṃ śivaṃ ca tuṣṭāva devaṃ caṃdrārdhaśekharam
||10||श्लाघ्यं शिवं च तुष्टाव देवं चंद्रार्धशेखरम्
aṃdhaka uvāca
kṛtsnasya yo'sya jagataḥ sacarācarasya kartā kṛtasya ca tathā sukhaduḥkhadātā ||
saṃsāraheturapi yaḥ punaraṃtakāle taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||11||कृत्स्नस्य योऽस्य जगतः सचराचरस्य कर्ता कृतस्य च तथा सुखदुःखदाता ॥
संसारहेतुरपि यः पुनरंतकाले तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaṃ yogino vigatamohatamorajaskā bhaktyaikatānamanaso vinivṛttakāmāḥ ||
dhyāyaṃti ye'khiladhiyo'mitadivyabhūtiṃ taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||12||यं योगिनो विगतमोहतमोरजस्का भक्त्यैकतानमनसो विनिवृत्तकामाः ॥
ध्यायंति येऽखिलधियोऽमितदिव्यभूतिं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaścaṃdrakhaṃḍamamalaṃ vilasanmayūkhaṃ baddhvā sadā surasaricchirasā bibharti ||
yasyārdhadehamabhajadgirirājaputrī taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||13||यश्चंद्रखंडममलं विलसन्मयूखं बद्ध्वा सदा सुरसरिच्छिरसा बिभर्ति ॥
यस्यार्धदेहमभजद्गिरिराजपुत्री तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaḥ siddhacāraṇaniṣevitapādapadmo gaṃgāṃ mahormiviṣamāṃ gaganātpataṃtīm ||
mūrdhnā dadhe srajamiva trijagatpunaṃtīṃ taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||14||यः सिद्धचारणनिषेवितपादपद्मो गंगां महोर्मिविषमां गगनात्पतंतीम् ॥
मूर्ध्ना दधे स्रजमिव त्रिजगत्पुनंतीं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
kailāsaśailaśikharaṃ pravikaṃpyamānaṃ kailāsaśṛṃgasadṛśena daśānanena ||
yaḥ pādapadmaparipīḍanasevyamānastaṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||15||कैलासशैलशिखरं प्रविकंप्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन ॥
यः पादपद्मपरिपीडनसेव्यमानस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
dakṣādhvare ca nayane ca tathā bhagasya pūṣṇastathā daśanapaṃktimaśātayadyaḥ ||
vyaṣṭaṃbhayatkuliśahastamatheṃdramīśaṃ taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||16||दक्षाध्वरे च नयने च तथा भगस्य पूष्णस्तथा दशनपंक्तिमशातयद्यः ॥
व्यष्टंभयत्कुलिशहस्तमथेंद्रमीशं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yenāsakṛdditisutāśca danoḥ sutāśca vidyādharoragagaṇāśca varaiḥ samagraiḥ ||
saṃyojitā munivarāḥ phalamūlabhakṣāstaṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||17||येनासकृद्दितिसुताश्च दनोः सुताश्च विद्याधरोरगगणाश्च वरैः समग्रैः ॥
संयोजिता मुनिवराः फलमूलभक्षास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
evaṃ kṛtepi viṣayeṣvapi saktabhāvā jñānena ca śrutaguṇairapi tena yuktāḥ ||
yaṃ saṃśritāḥ sukhabhujaḥ puruṣā bhavaṃti taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajā mi
||18||एवं कृतेपि विषयेष्वपि सक्तभावा ज्ञानेन च श्रुतगुणैरपि तेन युक्ताः ॥
यं संश्रिताः सुखभुजः पुरुषा भवंति तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजा मि
brahmeṃdraviṣṇumarutāṃ ca saṣaṇmukhānāṃ yo'dādvarānsubahuśo bhagavānmaheśaḥ ||
sūtaṃ ca mṛtyuvadanātpunarujjahāra taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||19||ब्रह्मेंद्रविष्णुमरुतां च सषण्मुखानां योऽदाद्वरान्सुबहुशो भगवान्महेशः ॥
सूतं च मृत्युवदनात्पुनरुज्जहार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ārādhitastu tapasā himavannikuṃje dhūmravratena tapasā ca parairagamyaḥ ||
saṃjīvanīṃ samadadādbhṛgave mahātmā taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||20||आराधितस्तु तपसा हिमवन्निकुंजे धूम्रव्रतेन तपसा च परैरगम्यः ॥
संजीवनीं समददाद्भृगवे महात्मा तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
krīḍārthameva bhagavānbhuvanāni sapta nānānadīvihagapādapamaṃḍitāni ||
sabrahmakāni sasṛje sukṛtābhidhāni taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||21||क्रीडार्थमेव भगवान्भुवनानि सप्त नानानदीविहगपादपमंडितानि ॥
सब्रह्मकानि ससृजे सुकृताभिधानि तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
yaḥ savyapāṇikamalāgranakhena devastatpaṃcamaṃ prasabhameva karālaraṃdhram ||
brāhmyaṃ śirastaraṇipadmanibhaṃ cakarta taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
||22||यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं प्रसभमेव करालरंध्रम् ॥
ब्राह्म्यं शिरस्तरणिपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ye tvāṃ surottamaguruṃ puruṣā vimūḍhā jānaṃti nāsya jagataḥ sacarācarasya ||
aiśvaryamānavigame'nuśayena paścātte yātanāmanubhavaṃti yathāhameva
||23||ये त्वां सुरोत्तमगुरुं पुरुषा विमूढा जानंति नास्य जगतः सचराचरस्य ॥
ऐश्वर्यमानविगमेऽनुशयेन पश्चात्ते यातनामनुभवंति यथाहमेव
yaḥ paṭhetstutimimāṃ śucikarmā yaḥ śṛṇoti satataṃ śivabhaktaḥ ||
viprasaṃsadi sadā śubhakarmā sa prayāti śivaloka makhaṃḍam
||24||यः पठेत्स्तुतिमिमां शुचिकर्मा यः शृणोति सततं शिवभक्तः ॥
विप्रसंसदि सदा शुभकर्मा स प्रयाति शिवलोक मखंडम्
sanatkumāra uvāca
tasyaivaṃ stuvato devaḥ śūlapāṇirvṛṣadhvajaḥ ||
pūrṇe varṣaśatasyāṃte prītaḥ provāca śaṃkaraḥ
||25||तस्यैवं स्तुवतो देवः शूलपाणिर्वृषध्वजः ॥
पूर्णे वर्षशतस्यांते प्रीतः प्रोवाच शंकरः
putra tuṣṭo'smi bhadraṃ te jātastvaṃ nirmalo'dhunā ||
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya māṃ vigatajvaraḥ
||26||पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना ॥
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः
yacca te manasā vāpi kiṃcicca kāṃkṣitaṃ phalam ||
tattatsarvaṃ pradāsyāmi brūhi dānavasattama
||27||यच्च ते मनसा वापि किंचिच्च कांक्षितं फलम् ॥
तत्तत्सर्वं प्रदास्यामि ब्रूहि दानवसत्तम
dānava uvāca
brāhmyaṃ vaiṣṇavameṃdraṃ vā padamāvṛttilakṣaṇam ||
viditaṃ mama tatsarvaṃ manāgapi na kāṃkṣaye
||28||ब्राह्म्यं वैष्णवमेंद्रं वा पदमावृत्तिलक्षणम् ॥
विदितं मम तत्सर्वं मनागपि न कांक्षये
yadi tuṣṭo'si deveśa gāṇapatyaṃ dadasva me ||
saviśeṣaṃ viśuddhaṃ ca tadakṣayyaṃ ca sarvadā
||29||यदि तुष्टोऽसि देवेश गाणपत्यं ददस्व मे ॥
सविशेषं विशुद्धं च तदक्षय्यं च सर्वदा
mahādeva uvāca
amaro jarayā tyaktaḥ sarvaduḥkhavivarjitaḥ ||
bhaviṣyasi gaṇādhyakṣaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
||30||अमरो जरया त्यक्तः सर्वदुःखविवर्जितः ॥
भविष्यसि गणाध्यक्षः सर्वलोकनमस्कृतः
kāmarūpo mahāyogī mahāsattvo mahābalaḥ ||
aṇimādiguṇairyuktaḥ priyaśca mama sarvadā
||31||कामरूपो महायोगी महासत्त्वो महाबलः ॥
अणिमादिगुणैर्युक्तः प्रियश्च मम सर्वदा
sanatkumāra uvāca
tataśca soṃ'dhakaḥ śrīmānvarām̐llabdhvā sudurlabhān ||
mahādevagaṇo bhūtvā tatraivāṃtaradhīyata
||32||ततश्च सोंऽधकः श्रीमान्वराँल्लब्ध्वा सुदुर्लभान् ॥
महादेवगणो भूत्वा तत्रैवांतरधीयत
gateṃ'dhake tato devyo brahmāṇyādyāḥ samāgatāḥ ||
sa devo yatra bhagavānaṃdhakasya varapradaḥ
||33||गतेंऽधके ततो देव्यो ब्रह्माण्याद्याः समागताः ॥
स देवो यत्र भगवानंधकस्य वरप्रदः
tāstaṣṭuvurmahādevamatha tuṣṭo maheśvaraḥ ||
cāmuṃḍā ca maheśena samāśvastā śivā'bhavat
||34||तास्तष्टुवुर्महादेवमथ तुष्टो महेश्वरः ॥
चामुंडा च महेशेन समाश्वस्ता शिवाऽभवत्
śaṃkaraṃ praṇataṃ dṛṣṭvā tāsāmagre vyavasthitam ||
brahmādayo'pi te hṛṣṭāstuṣṭuburvividhaiḥ stavaiḥ
||35||शंकरं प्रणतं दृष्ट्वा तासामग्रे व्यवस्थितम् ॥
ब्रह्मादयोऽपि ते हृष्टास्तुष्टुबुर्विविधैः स्तवैः
praśāṃtāstā yadā hṛṣṭāḥ śaṃbhunā rudhirāśanāḥ ||
tadā vocadidaṃ vākyaṃ tāsāṃ sthityarthamuttamam
||36||प्रशांतास्ता यदा हृष्टाः शंभुना रुधिराशनाः ॥
तदा वोचदिदं वाक्यं तासां स्थित्यर्थमुत्तमम्
āvaṃtye viṣaye sarvā yasmājātā mahābalāḥ ||
āvaṃtyamātarastasmātkhyātā loke bhaviṣyatha
||37||आवंत्ये विषये सर्वा यस्माजाता महाबलाः ॥
आवंत्यमातरस्तस्मात्ख्याता लोके भविष्यथ
avaṃtyāṃ prītisaṃpannāḥ sarvapāpapraṇāśinīḥ ||
sthirā vasaṃtyo lokānāṃ varadāśca bhaviṣyatha
||38||अवंत्यां प्रीतिसंपन्नाः सर्वपापप्रणाशिनीः ॥
स्थिरा वसंत्यो लोकानां वरदाश्च भविष्यथ
śrāvaṇasya tu māsasya amāvāsyāṃ samāhitāḥ ||
ye drakṣyaṃti sadā bhaktyā teṣāṃ lokā mahodayāḥ
||39||श्रावणस्य तु मासस्य अमावास्यां समाहिताः ॥
ये द्रक्ष्यंति सदा भक्त्या तेषां लोका महोदयाः
aputro labhate putrāndhanārthī labhate dhanam ||
rūpavānsubhago bhogī sarvaśāstraviśāradaḥ
||40||अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् ॥
रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः
haṃsayuktena yānena pitṛloke mahīyate ||
purīmimāṃ ca rakṣadhvaṃ kalpekalpe krameṇa tu
||41||हंसयुक्तेन यानेन पितृलोके महीयते ॥
पुरीमिमां च रक्षध्वं कल्पेकल्पे क्रमेण तु
evamuktvā tu deveśo gataḥ kailāsa parvatam ||
stūyamāno gaṇai raudrairdaityāmaragaṇeśvaraiḥ
||42||एवमुक्त्वा तु देवेशो गतः कैलास पर्वतम् ॥
स्तूयमानो गणै रौद्रैर्दैत्यामरगणेश्वरैः
asurasuragaṇānāṃ nāyakasyānukīrtiṃ kathayati kathanīyāṃ śraddhayā yaḥ śṛṇoti ||
sakala sukhanidhānaṃ rudralokaṃ sa kāṃtaṃ suragaṇadanunāthairarcitaṃ yātyanaṃtam
||43||असुरसुरगणानां नायकस्यानुकीर्तिं कथयति कथनीयां श्रद्धया यः शृणोति ॥
सकल सुखनिधानं रुद्रलोकं स कांतं सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe'vantīkṣetramāhātmye'ndhakavṛttāṃtavarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ || 38 ||