āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye'marāvatīnāmakathanam
sanatkumāra uvāca
amarāvatī yathā jātā purī hyeṣā kuśasthalī ||
śṛṇu vyāsa mahābhāga yathā brahmābravītsurān
||1||अमरावती यथा जाता पुरी ह्येषा कुशस्थली ॥
शृणु व्यास महाभाग यथा ब्रह्माब्रवीत्सुरान्
tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi vistareṇa tapodhana ||
ekadā brahmaṇādiṣṭaḥ prajārthamṛṣisattamaḥ
||2||तथाहं संप्रवक्ष्यामि विस्तरेण तपोधन ॥
एकदा ब्रह्मणादिष्टः प्रजार्थमृषिसत्तमः
mārīcaḥ kaśyapastepe tapaḥ paramaduṣkaram ||
mahākālavane ramye divye sa hi mahānṛṣiḥ
||3||मारीचः कश्यपस्तेपे तपः परमदुष्करम् ॥
महाकालवने रम्ये दिव्ये स हि महानृषिः
śīrṇapatrānilāhāro vāyubhakṣī jitendriyaḥ ||
pūrṇe varṣasahasre tu vāguvācāśarīriṇī
||4||शीर्णपत्रानिलाहारो वायुभक्षी जितेन्द्रियः ॥
पूर्णे वर्षसहस्रे तु वागुवाचाशरीरिणी
śrūyatāṃ bho dvijaśreṣṭha mama vākyamanuttamam ||
yasmāttapasi tapastīvraṃ phalamuddiśya suvrata
||5||श्रूयतां भो द्विजश्रेष्ठ मम वाक्यमनुत्तमम् ॥
यस्मात्तपसि तपस्तीव्रं फलमुद्दिश्य सुव्रत
tasmātte saṃtatistāta yāvaccaṃdradivākarau ||
tāvattiṣṭhatu medinyāṃ yaśasā putrapautrakaiḥ
||6||तस्मात्ते संततिस्तात यावच्चंद्रदिवाकरौ ॥
तावत्तिष्ठतु मेदिन्यां यशसा पुत्रपौत्रकैः
aditiste satī bhāryā tvayā sahācarattapaḥ ||
tasmātsarveṣu kāleṣu chāyābhūtā yaśasvinī
||7||अदितिस्ते सती भार्या त्वया सहाचरत्तपः ॥
तस्मात्सर्वेषु कालेषु छायाभूता यशस्विनी
bhaviṣyaṃti sutāḥ sarve viṣṇuśceṃdrapurogamāḥ ||
amarā nirjarā devā divi khyātāḥ sadaiva hi
||8||भविष्यंति सुताः सर्वे विष्णुश्चेंद्रपुरोगमाः ॥
अमरा निर्जरा देवा दिवि ख्याताः सदैव हि
tvaṃ cāpi ca ṛṣiśreṣṭhaḥ prajāpatirakalmaṣaḥ ||
bhaviṣyasi na saṃdeho mamavākyāddvijottama
||9||त्वं चापि च ऋषिश्रेष्ठः प्रजापतिरकल्मषः ॥
भविष्यसि न संदेहो ममवाक्याद्द्विजोत्तम
ityuktvā ca puna rdevī tatraivāṃtaradhīyata ||
tadārabhya purīṃ vyāsa kuśasthalīmanuttamām
||10||इत्युक्त्वा च पुन र्देवी तत्रैवांतरधीयत ॥
तदारभ्य पुरीं व्यास कुशस्थलीमनुत्तमाम्
kaśyapaḥ saha dākṣiṇyā sāgnikaḥ samupāśritaḥ ||
prajāpi vavṛdhe tasmā tsadevāsuramānuṣā
||11||कश्यपः सह दाक्षिण्या साग्निकः समुपाश्रितः ॥
प्रजापि ववृधे तस्मा त्सदेवासुरमानुषा
marīceḥ kaśyapo jajñe tataḥ sarvaṃ pratiṣṭhitam ||
sudhāpānakṛto devāḥ śaśvattenāmarāḥ kṛtāḥ
||12||मरीचेः कश्यपो जज्ञे ततः सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥
सुधापानकृतो देवाः शश्वत्तेनामराः कृताः
naṃdanaṃ cāpi tatraiva mahākālavanottame ||
kāmadhenuḥ samākhyātā manorathavarapradā
||13||नंदनं चापि तत्रैव महाकालवनोत्तमे ॥
कामधेनुः समाख्याता मनोरथवरप्रदा
sā siṣeve sadā tatra mahākālaṃ maheśvaram ||
pārijātataruśreṣṭhastathā cāmlānapaṃkajam
||14||सा सिषेवे सदा तत्र महाकालं महेश्वरम् ॥
पारिजाततरुश्रेष्ठस्तथा चाम्लानपंकजम्
biṃdusaraḥ samākhyātaṃ mānasaṃ sara uttamam ||
haṃsasārasasamākīrṇaṃ surasiddhaniṣevitam
||15||बिंदुसरः समाख्यातं मानसं सर उत्तमम् ॥
हंससारससमाकीर्णं सुरसिद्धनिषेवितम्
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ ratnaśobhanaśobhitam ||
nidhireṣa mahāpadmaḥ kahlārakumudojjvalaḥ
||16||मुक्तामणिगणाकीर्णं रत्नशोभनशोभितम् ॥
निधिरेष महापद्मः कह्लारकुमुदोज्ज्वलः
yāni yāni ca divyāni saṃti brahmāṇḍagolake ||
tāni sarvāṇi tiṣṭhaṃti mahākālavane śubhe
||17||यानि यानि च दिव्यानि संति ब्रह्माण्डगोलके ॥
तानि सर्वाणि तिष्ठंति महाकालवने शुभे
tenatenātmayogena mānavāścātra saṃsthitāḥ ||
tadāhārāstadācārāstadrūpāstatparākramāḥ
||18||तेनतेनात्मयोगेन मानवाश्चात्र संस्थिताः ॥
तदाहारास्तदाचारास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः
anyonyaṃ ca samākīrṇā sarve cāmarasaṃnibhāḥ ||
vicaraṃti yathā devāḥ purīmetāṃ janā bhuvi
||19||अन्योन्यं च समाकीर्णा सर्वे चामरसंनिभाः ॥
विचरंति यथा देवाः पुरीमेतां जना भुवि
amarāṃganāsamā nāryaḥ sadaiva sthirayauvanāḥ ||
īdṛśī ca purī dṛṣṭā bhuvi vyāsa sanātanī
||20||अमरांगनासमा नार्यः सदैव स्थिरयौवनाः ॥
ईदृशी च पुरी दृष्टा भुवि व्यास सनातनी
devadānavagandharvaiḥ kinnaroragarākṣasaiḥ ||
bhuktimuktipradā nityā bahukālaphalapradā
||21||देवदानवगन्धर्वैः किन्नरोरगराक्षसैः ॥
भुक्तिमुक्तिप्रदा नित्या बहुकालफलप्रदा
amarāṇāṃ kaṭakaṃ hyatra tasmājātāmarāvatī ||
ya etasyāṃ mahābhāgāḥ prasaṃgena samāgatāḥ
||22||अमराणां कटकं ह्यत्र तस्माजातामरावती ॥
य एतस्यां महाभागाः प्रसंगेन समागताः
snānadānādikaṃ kṛtvā paśyatyeva maheśvaram ||
na teṣāṃ durlabhaṃ kiñcitputrato dhanato'pi vā
||23||स्नानदानादिकं कृत्वा पश्यत्येव महेश्वरम् ॥
न तेषां दुर्लभं किञ्चित्पुत्रतो धनतोऽपि वा
sarvabhogānavāpnoti mṛtaḥ śivapuraṃ vrajet ||
paṭhanācchravaṇādvāpi śatarudriyaphalaṃ labhet
||24||सर्वभोगानवाप्नोति मृतः शिवपुरं व्रजेत् ॥
पठनाच्छ्रवणाद्वापि शतरुद्रियफलं लभेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye'marāvatīnāmakathanaṃnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 46 ||