purā tvekārṇave prāpte naṣṭe sthāvarajaṃgame
sanatkumāra uvāca
purā tvekārṇave prāpte naṣṭe sthāvarajaṃgame ||
nāgnirna vāyurādityo na bhūmirna diśo nabhaḥ
||1||पुरा त्वेकार्णवे प्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे ॥
नाग्निर्न वायुरादित्यो न भूमिर्न दिशो नभः
na nakṣatrāṇi na jyotirna dyaurneṃdurgrahā stathā ||
na devāsuragaṃdharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ
||2||न नक्षत्राणि न ज्योतिर्न द्यौर्नेंदुर्ग्रहा स्तथा ॥
न देवासुरगंधर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः
sarāṃsi naiva girayo nāpagā nābdhayastathā ||
sarvamevatamobhūtaṃ na prājñāyata kiṃcana
||3||सरांसि नैव गिरयो नापगा नाब्धयस्तथा ॥
सर्वमेवतमोभूतं न प्राज्ञायत किंचन
tadaiko hi mahākālo lokānugrahakāraṇāt ||
tasthau sthānānyaśeṣāṇi kāṣṭhāsvālokayanprabhuḥ
||4||तदैको हि महाकालो लोकानुग्रहकारणात् ॥
तस्थौ स्थानान्यशेषाणि काष्ठास्वालोकयन्प्रभुः
sṛṣṭyarthaṃ sa mahākālaḥ kare kāmaṃ pratiṣṭhitam ||
dakṣiṇasya tu tarjanyāṃ sa mamaṃthāviśoṣitam
||5||सृष्ट्यर्थं स महाकालः करे कामं प्रतिष्ठितम् ॥
दक्षिणस्य तु तर्जन्यां स ममंथाविशोषितम्
kalalaṃ budbudaṃ bhūtvā tavivegavivarddhitam ||
jajñe tadaṃḍaṃ sudṛḍhaṃ suṣṭhu vṛttaṃ hiraṇmayam
||6||कललं बुद्बुदं भूत्वा तविवेगविवर्द्धितम् ॥
जज्ञे तदंडं सुदृढं सुष्ठु वृत्तं हिरण्मयम्
kareṇa tāḍitaṃ taddhi babhūva dvidalaṃ mahat ||
adhaḥkhaṃḍaṃ smṛtā bhūmirūrdhvaṃ dyaustārakānvitam
||7||करेण ताडितं तद्धि बभूव द्विदलं महत् ॥
अधःखंडं स्मृता भूमिरूर्ध्वं द्यौस्तारकान्वितम्
madhye'bhavattadā brahmā paṃcavaktraścaturbhujaḥ ||
maheśvaro'numānyaiva tamayojadanaṃtaram
||8||मध्येऽभवत्तदा ब्रह्मा पंचवक्त्रश्चतुर्भुजः ॥
महेश्वरोऽनुमान्यैव तमयोजदनंतरम्
kuru sṛṣṭiṃ mahābāho vicitrāṃ madanugrahāt ||
ityuktvāṃtarhitaḥ kvāpi devo brahmā na jagmivān
||9||कुरु सृष्टिं महाबाहो विचित्रां मदनुग्रहात् ॥
इत्युक्त्वांतर्हितः क्वापि देवो ब्रह्मा न जग्मिवान्
preryamāṇo'pi vai sraṣṭuṃ brahmā devamaciṃtayat ||
brahmaṇā dhyāyamānaśca jñānārthaṃ bhagavānbhavaḥ
||10||प्रेर्यमाणोऽपि वै स्रष्टुं ब्रह्मा देवमचिंतयत् ॥
ब्रह्मणा ध्यायमानश्च ज्ञानार्थं भगवान्भवः
brahmaṇastapasā dṛṣṭaḥ prādādvedaṃ ṣaḍaṃgakam ||
labdhe vede'pi na cirātsaṣṭiṃ kartuṃ śaśāka saḥ
||11||ब्रह्मणस्तपसा दृष्टः प्रादाद्वेदं षडंगकम् ॥
लब्धे वेदेऽपि न चिरात्सष्टिं कर्तुं शशाक सः
tapasā'tiṣṭhadā bhūyaḥ samārādhayituṃ bhavam ||
nāpaśyatsa yadā devaṃ tadā tuṣṭāva bhāvitaḥ
||12||तपसाऽतिष्ठदा भूयः समाराधयितुं भवम् ॥
नापश्यत्स यदा देवं तदा तुष्टाव भावितः
brahmovāca
namaḥ śivāyāmalasattvacetase guṇatrayātītavisāritejase ||
ṣaḍaṃgavedasya mamāpi vedhase parasvarūpānubhavāya cakṣuṣe
||13||नमः शिवायामलसत्त्वचेतसे गुणत्रयातीतविसारितेजसे ॥
षडंगवेदस्य ममापि वेधसे परस्वरूपानुभवाय चक्षुषे
namo' stu te sṛṣṭividhau rajojuṣe jagatsthitau sattvamadhiṣṭhitāya te ||
vināśahetau tamasā mahīyase śivāya nirvāṇasukhapradāyine
||14||नमोऽ स्तु ते सृष्टिविधौ रजोजुषे जगत्स्थितौ सत्त्वमधिष्ठिताय ते ॥
विनाशहेतौ तमसा महीयसे शिवाय निर्वाणसुखप्रदायिने
aśeṣabhūtaprakṛteḥ parā ya vai parātmarūpāya namaḥ śivāya vai ||
nṛbuddhyahaṃkāramanovidhāyine bhartre ca ṣaḍviṃśakarūpakāya vai
||15||अशेषभूतप्रकृतेः परा य वै परात्मरूपाय नमः शिवाय वै ॥
नृबुद्ध्यहंकारमनोविधायिने भर्त्रे च षड्विंशकरूपकाय वै
bhūtoyavahnyambaravāyucaṃdrasūryātmarūpābhiridaṃ tanūbhiḥ ||
vyāptaṃ jagadyasya namo'stu tasmai bhūtaṃ bhaviṣyamatha vartamānam
||16||भूतोयवह्न्यम्बरवायुचंद्रसूर्यात्मरूपाभिरिदं तनूभिः ॥
व्याप्तं जगद्यस्य नमोऽस्तु तस्मै भूतं भविष्यमथ वर्तमानम्
yānīha tejāṃsi jagaṃti yāni bhūtāni bhavyānyatha kāraṇāni ||
bhavaṃti sṛṣṭau vilayaṃ vināśe vrajaṃti yasyātmani taṃ namāmi
||17||यानीह तेजांसि जगंति यानि भूतानि भव्यान्यथ कारणानि ॥
भवंति सृष्टौ विलयं विनाशे व्रजंति यस्यात्मनि तं नमामि
sanatkumāra uvāca
evaṃ saṃstuvato vyāsa brahmaṇo bhagavānparaḥ ||
antarhita uvācedaṃ brahmansaṃyācyatāṃ varaḥ
||18||एवं संस्तुवतो व्यास ब्रह्मणो भगवान्परः ॥
अन्तर्हित उवाचेदं ब्रह्मन्संयाच्यतां वरः
sa vavre manasā putraṃ bhavaṃ gauravakāraṇāt ||
vijñāyāṃtargataṃ tasya parameśa uvāca tam
||19||स वव्रे मनसा पुत्रं भवं गौरवकारणात् ॥
विज्ञायांतर्गतं तस्य परमेश उवाच तम्
yasmānmāṃ manasā putraṃ caturmukha samīhase ||
kasmiṃścitkāraṇe tasmādahaṃ chetsyāmi te śiraḥ
||20||यस्मान्मां मनसा पुत्रं चतुर्मुख समीहसे ॥
कस्मिंश्चित्कारणे तस्मादहं छेत्स्यामि ते शिरः
ayācyaṃ yācitaṃ yasmānmamāṃśo nīlalohitaḥ ||
rudro bhaviṣyati sutaḥ sa ca te hiṃsyati prabhām
||21||अयाच्यं याचितं यस्मान्ममांशो नीललोहितः ॥
रुद्रो भविष्यति सुतः स च ते हिंस्यति प्रभाम्
anyadyasmātsmṛto bhaktyā tvayāhaṃ pitṛbhāvataḥ ||
parabrahmasvarūpeṇa jijñāsā mama yā kṛtā
||22||अन्यद्यस्मात्स्मृतो भक्त्या त्वयाहं पितृभावतः ॥
परब्रह्मस्वरूपेण जिज्ञासा मम या कृता
tasmādbrahmeti loke'tra nāma khyātaṃ bhaviṣyati ||
pitāmahatvaṃ tenāpi pitāmahastato hyasi
||23||तस्माद्ब्रह्मेति लोकेऽत्र नाम ख्यातं भविष्यति ॥
पितामहत्वं तेनापि पितामहस्ततो ह्यसि
labdhvā śāpavarāvevaṃ putrasṛṣṭiṃ cakāra saḥ ||
svatejojanitaṃ vahniṃ juhvataḥ svedamāvahat
||24||लब्ध्वा शापवरावेवं पुत्रसृष्टिं चकार सः ॥
स्वतेजोजनितं वह्निं जुह्वतः स्वेदमावहत्
samidyuktena hastena lalāṭaṃ mārjato'bhavat ||
svinnabhraṣṭastato raktabiṃdureko vibhāvasau
||25||समिद्युक्तेन हस्तेन ललाटं मार्जतोऽभवत् ॥
स्विन्नभ्रष्टस्ततो रक्तबिंदुरेको विभावसौ
sa nīlalohito'bhūdvai sa ca rudro bhavājñayā ||
tadanantaramāsādya uttatāra sutoṃ'tikāt
||26||स नीललोहितोऽभूद्वै स च रुद्रो भवाज्ञया ॥
तदनन्तरमासाद्य उत्ततार सुतोंऽतिकात्
paṃcavaktro daśabhujaḥ śūlacāpāsiśaktimān ||
tripaṃca nayano raudro vyālayajñopavītakaḥ
||27||पंचवक्त्रो दशभुजः शूलचापासिशक्तिमान् ॥
त्रिपंच नयनो रौद्रो व्यालयज्ञोपवीतकः
senduḥ kapardaṃ bibhrāṇaḥ siṃhacarmāṃbaraṃdharaḥ ||
jātamevaṃ sa dṛṣṭvā tu brahmā nāmākarottadā
||28||सेन्दुः कपर्दं बिभ्राणः सिंहचर्मांबरंधरः ॥
जातमेवं स दृष्ट्वा तु ब्रह्मा नामाकरोत्तदा
nīlalohitanāmeti bhava rudra pinākadhṛk ||
tataḥ pravavṛte sṛṣṭiḥ sraṣṭurlokapitāmahāt
||29||नीललोहितनामेति भव रुद्र पिनाकधृक् ॥
ततः प्रववृते सृष्टिः स्रष्टुर्लोकपितामहात्
saptādau mānasāñjajñe sanakādīṃstato'parān ||
marīci dakṣaprabhṛtīnmanvādīṃśca prajāsṛjaḥ
||30||सप्तादौ मानसाञ्जज्ञे सनकादींस्ततोऽपरान् ॥
मरीचि दक्षप्रभृतीन्मन्वादींश्च प्रजासृजः
aṣṭabhedānsurānkṛtvā tiryagyoniṃ ca paṃcadhā ||
manuṣyānekabhedāṃśca sṛṣṭimevaṃ sasarja ha
||31||अष्टभेदान्सुरान्कृत्वा तिर्यग्योनिं च पंचधा ॥
मनुष्यानेकभेदांश्च सृष्टिमेवं ससर्ज ह
sṛṣṭiḥ surādikā jātā kṛtvā brahmāṇamapyadhaḥ ||
praṇamyātha siṣevuste kevalaṃ nīlalohitam
||32||सृष्टिः सुरादिका जाता कृत्वा ब्रह्माणमप्यधः ॥
प्रणम्याथ सिषेवुस्ते केवलं नीललोहितम्
tato brahmā'vadadrudramapūjyo hi tvayā kṛtaḥ ||
svatejasā bhavānpūjyo yato yāhi himālayam
||33||ततो ब्रह्माऽवदद्रुद्रमपूज्यो हि त्वया कृतः ॥
स्वतेजसा भवान्पूज्यो यतो याहि हिमालयम्
taṃ nīlalohitaḥ proce bhavatā nārcito hyaham ||
tato jagāma rudro'sau sa yatra bhagavānbhavaḥ
||34||तं नीललोहितः प्रोचे भवता नार्चितो ह्यहम् ॥
ततो जगाम रुद्रोऽसौ स यत्र भगवान्भवः
tato brahmā'bhavanmūḍho rajasā copabṛṃhitaḥ ||
tatāpa tejasā sṛṣṭiṃ manyamāno mayā kṛtām
||35||ततो ब्रह्माऽभवन्मूढो रजसा चोपबृंहितः ॥
तताप तेजसा सृष्टिं मन्यमानो मया कृताम्
mattulyo nāsti vai devo yena sṛṣṭiḥ pravarddhitā ||
sadevāsuragandharvā paśu pakṣimṛgākulā ||
evaṃ mūḍhaḥ sa paṃcāsyo viraṃcyo'bhavaddarpitaḥ ||
prāgvaktraṃ susvaraṃ tasya sāmavedapravartakam
||37||मत्तुल्यो नास्ति वै देवो येन सृष्टिः प्रवर्द्धिता ॥
सदेवासुरगन्धर्वा पशु पक्षिमृगाकुला ॥
एवं मूढः स पंचास्यो विरंच्योऽभवद्दर्पितः ॥
प्राग्वक्त्रं सुस्वरं तस्य सामवेदप्रवर्तकम्
dvitīyaṃ vadanaṃ tasya ṛgve dasya pravartakam ||
yajurvedadharaṃ cānyadatharvākhyaṃ caturthakam
||38||द्वितीयं वदनं तस्य ऋग्वे दस्य प्रवर्तकम् ॥
यजुर्वेदधरं चान्यदथर्वाख्यं चतुर्थकम्
sāṃgopāṃgetihāsāṃśca sarahasyānsasaṃgrahān ||
vedānadhīte vaktreṇa paṃcamenopacakṣuṣā
||39||सांगोपांगेतिहासांश्च सरहस्यान्ससंग्रहान् ॥
वेदानधीते वक्त्रेण पंचमेनोपचक्षुषा
tasyā'surāḥ surāḥ sarve vaktrasyādbhutatejasaḥ ||
tejasā na prakāśaṃte dīpaḥ sūryodaye yathā
||40||तस्याऽसुराः सुराः सर्वे वक्त्रस्याद्भुततेजसः ॥
तेजसा न प्रकाशंते दीपः सूर्योदये यथा
saputrā api sodvegā babhūvurnaṣṭa cetasaḥ ||
nābhigantuṃ na ca draṣṭuṃ ciraṃ tejo'pasarpitum
||41||सपुत्रा अपि सोद्वेगा बभूवुर्नष्ट चेतसः ॥
नाभिगन्तुं न च द्रष्टुं चिरं तेजोऽपसर्पितुम्
abhibhūtamivātmānaṃ manyamānā avidviṣaḥ ||
sarve te mantrayāmāsurdevā vai hitamā tmanaḥ
||42||अभिभूतमिवात्मानं मन्यमाना अविद्विषः ॥
सर्वे ते मन्त्रयामासुर्देवा वै हितमा त्मनः
gacchāma śaraṇaṃ devaṃ nistejā brahmatejasā ||
kiṃ tu tasya na jānīmaḥ sthānaṃ yatra vyavasthitaḥ
||43||गच्छाम शरणं देवं निस्तेजा ब्रह्मतेजसा ॥
किं तु तस्य न जानीमः स्थानं यत्र व्यवस्थितः
taṃ bhīmamatra dakṣyāmo bhaktyā nānyena kenacit ||
evaṃ saṃmantrya te devāḥ kṛtāṃjalipuṭāstadā ||
cakruḥ stotraṃ maheśasya parayā svarasaṃpadā
||44||तं भीममत्र दक्ष्यामो भक्त्या नान्येन केनचित् ॥
एवं संमन्त्र्य ते देवाः कृतांजलिपुटास्तदा ॥
चक्रुः स्तोत्रं महेशस्य परया स्वरसंपदा
devā ūcuḥ
namaste devadeveśa maheśvara namonamaḥ
||45||नमस्ते देवदेवेश महेश्वर नमोनमः
na vidmaḥ paramaṃ mūḍhā mahimānaṃ tavātulam ||
yadyogena paraṃ brahma bhūtānāṃ tvaṃ sanātanaḥ
||46||न विद्मः परमं मूढा महिमानं तवातुलम् ॥
यद्योगेन परं ब्रह्म भूतानां त्वं सनातनः
pratiṣṭhā sarvabhūtānāṃ hetuḥ sarvasya sarjane ||
bibharṣi caiva netrasthānsomasūryavibhāvasūn
||47||प्रतिष्ठा सर्वभूतानां हेतुः सर्वस्य सर्जने ॥
बिभर्षि चैव नेत्रस्थान्सोमसूर्यविभावसून्
nāmasaṃkīrtanādeva mucyante jaṃtavo'śubhāt ||
pṛthivyabagnicandrārkavyomavāyūpalakṣaṇāḥ
||48||नामसंकीर्तनादेव मुच्यन्ते जंतवोऽशुभात् ॥
पृथिव्यबग्निचन्द्रार्कव्योमवायूपलक्षणाः
mūrtayaste mahādeva vyāptamābhiraśeṣataḥ ||
rajaḥsattvatamobhāvairbhrāmyamāṇaṃ tvayā jagat
||49||मूर्तयस्ते महादेव व्याप्तमाभिरशेषतः ॥
रजःसत्त्वतमोभावैर्भ्राम्यमाणं त्वया जगत्
nāvabudhyati sarveśa sarvamūrtidharo yataḥ ||
brahmādīnāṃ sureśānāṃ saṃmohanavimohanam ||
tvaṃ karoṣi yugāvartakāle kāle ca duḥsaham
||50||नावबुध्यति सर्वेश सर्वमूर्तिधरो यतः ॥
ब्रह्मादीनां सुरेशानां संमोहनविमोहनम् ॥
त्वं करोषि युगावर्तकाले काले च दुःसहम्
sanatkumāra uvāca
pratyakṣaṃ darśanaṃ dattvā devānāmanukaṃpayā ||
prasannavadano bhūtvā devaiścāpi namaskṛtaḥ
||51||प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा देवानामनुकंपया ॥
प्रसन्नवदनो भूत्वा देवैश्चापि नमस्कृतः
vāsayanmohanāmnā tu saha devairmaheśvaraḥ
||52||वासयन्मोहनाम्ना तु सह देवैर्महेश्वरः
evaṃ saṃstūyamāno'sau devarṣipitṛmānavaiḥ ||
antarhita uvācedaṃ devā brūta yathepsitam
||53||एवं संस्तूयमानोऽसौ देवर्षिपितृमानवैः ॥
अन्तर्हित उवाचेदं देवा ब्रूत यथेप्सितम्
devā ūcuḥ
pratyakṣaṃ darśanaṃ sthāṇo prārthayāma sadā tava ||
tvayā kāruṇyato'smākaṃ varaścāpi pradīyatām
||54||प्रत्यक्षं दर्शनं स्थाणो प्रार्थयाम सदा तव ॥
त्वया कारुण्यतोऽस्माकं वरश्चापि प्रदीयताम्
yadasmākaṃ mahadvīryaṃ tejaścaiva parākramam ||
tatsarvaṃ brahmaṇā grastaṃ paṃcamāsyasya tejasā
||55||यदस्माकं महद्वीर्यं तेजश्चैव पराक्रमम् ॥
तत्सर्वं ब्रह्मणा ग्रस्तं पंचमास्यस्य तेजसा
vineśuḥ sarvatejāṃsi tvatprasādātpunaḥ prabho ||
jāyate tadyathāpūrvaṃ tathā kuru maheśvara
||56||विनेशुः सर्वतेजांसि त्वत्प्रसादात्पुनः प्रभो ॥
जायते तद्यथापूर्वं तथा कुरु महेश्वर
sanatkumāra uvāca
pratyakṣametya vai paścāccalitaḥ śarva eva hi ||
jagāma tatra yatrāsau rajo'haṃkāramūrttimān ||
devāḥ stuvaṃto deveśaṃ parivārya upāviśan
||57||प्रत्यक्षमेत्य वै पश्चाच्चलितः शर्व एव हि ॥
जगाम तत्र यत्रासौ रजोऽहंकारमूर्त्तिमान् ॥
देवाः स्तुवंतो देवेशं परिवार्य उपाविशन्
brahmā tamāgataṃ devaṃ nājānāttamasā vṛtaḥ ||
sūryakoṭisahasrāṇāṃ tejasā raṃjayañjagat
||58||ब्रह्मा तमागतं देवं नाजानात्तमसा वृतः ॥
सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा रंजयञ्जगत्
tadā'dṛśyata viśvātmā viśvasṛgviśvabhāva naḥ ||
sa pitāmahamāsīnaṃ sakale devamaṇḍale
||59||तदाऽदृश्यत विश्वात्मा विश्वसृग्विश्वभाव नः ॥
स पितामहमासीनं सकले देवमण्डले
tejasābhibhavanrudrastena matto'grataḥ sthitaḥ ||
rudratejobhibhūtaṃ ca brahmavaktraṃ na rājate
||60||तेजसाभिभवन्रुद्रस्तेन मत्तोऽग्रतः स्थितः ॥
रुद्रतेजोभिभूतं च ब्रह्मवक्त्रं न राजते
rātrau prakāśakiraṇaścaṃdraḥ sūryodaye yathā ||
sagarvothātmajaṃ dṛṣṭvā rudradevaṃ sanātanam
||61||रात्रौ प्रकाशकिरणश्चंद्रः सूर्योदये यथा ॥
सगर्वोथात्मजं दृष्ट्वा रुद्रदेवं सनातनम्
avandata kareṇaiva prāha vai sasmitaṃ vacaḥ ||
pratyuvāca virūpākṣo brahmāṇaṃ taṃ hasanniva
||62||अवन्दत करेणैव प्राह वै सस्मितं वचः ॥
प्रत्युवाच विरूपाक्षो ब्रह्माणं तं हसन्निव
yato na veda paramaṃ devaṃ tattejasāvṛtaḥ ||
tato'ṭṭahāsaṃ bhagavānmumoca śaśiśekharaḥ
||63||यतो न वेद परमं देवं तत्तेजसावृतः ॥
ततोऽट्टहासं भगवान्मुमोच शशिशेखरः
paśyatāṃ sarvadevānāṃ śṛṇvatāṃ vācamuktavān ||
tenādṛhāsaśabdena mohayitvā pitāmaham
||64||पश्यतां सर्वदेवानां शृण्वतां वाचमुक्तवान् ॥
तेनादृहासशब्देन मोहयित्वा पितामहम्
tejorāśiśaśāṃkābhaḥ śaśāṃkārkāgnilocanaḥ ||
vāmāṃguṣṭhanakhāgreṇa brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ
||65||तेजोराशिशशांकाभः शशांकार्काग्निलोचनः ॥
वामांगुष्ठनखाग्रेण ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः
cakarta kadalīgarbhaṃ naraḥ kararuhairiva ||
chidyamānaṃ ca tadvaktraṃ bubudhe na pitāmahaḥ
||66||चकर्त कदलीगर्भं नरः कररुहैरिव ॥
छिद्यमानं च तद्वक्त्रं बुबुधे न पितामहः
rudrasya tejasā tasmānmo hito na natiṃ gataḥ ||
chinnaṃ tasya śiraḥ paścādrudrahaste sthitaṃ tadā
||67||रुद्रस्य तेजसा तस्मान्मो हितो न नतिं गतः ॥
छिन्नं तस्य शिरः पश्चाद्रुद्रहस्ते स्थितं तदा
apaśyaddaivataiḥ sārdhaṃ raudramatibhayājjvalat ||
maheśvarakarāṃtasthanakhai rvaktraṃ virājate
||68||अपश्यद्दैवतैः सार्धं रौद्रमतिभयाज्ज्वलत् ॥
महेश्वरकरांतस्थनखै र्वक्त्रं विराजते
grahamaṇḍalamadhyastho dvitīya iva candramāḥ ||
utkṣipya tatkapālena nanarta śaśiśekharaḥ
||69||ग्रहमण्डलमध्यस्थो द्वितीय इव चन्द्रमाः ॥
उत्क्षिप्य तत्कपालेन ननर्त शशिशेखरः
śikharasthena sūryeṇa kailāsa iva parvataḥ ||
chinne vaktre tato devā hṛṣṭapuṣṭā vṛṣadhvajam ||
tuṣṭuvurvividhaiḥ stotrairdevadevaṃ kapālinam
||70||शिखरस्थेन सूर्येण कैलास इव पर्वतः ॥
छिन्ने वक्त्रे ततो देवा हृष्टपुष्टा वृषध्वजम् ॥
तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्देवदेवं कपालिनम्
devā ūcuḥ
namaḥ kapāline nityaṃ mahākālāya śaṃkhine
||71||नमः कपालिने नित्यं महाकालाय शंखिने
aiśvaryajñānayuktāya sarvabhogapradāyine ||
namo darpavināśāya sarvadevamayāya ca
||72||ऐश्वर्यज्ञानयुक्ताय सर्वभोगप्रदायिने ॥
नमो दर्पविनाशाय सर्वदेवमयाय च
kālasaṃhārakartā tvaṃ mahākālastato hyasi ||
bhaktānāṃ duḥkhaśamano duḥkhāṃtastena rocase
||73||कालसंहारकर्ता त्वं महाकालस्ततो ह्यसि ॥
भक्तानां दुःखशमनो दुःखांतस्तेन रोचसे
śaṃkaropyāśu bhaktānāṃ tena tvaṃ śaṃkaraḥ smṛtaḥ ||
chittvā brahmaśiro yasmātkapālaṃ ca bibharṣi ca
||74||शंकरोप्याशु भक्तानां तेन त्वं शंकरः स्मृतः ॥
छित्त्वा ब्रह्मशिरो यस्मात्कपालं च बिभर्षि च
tena deva kapālī tvaṃ stuto hyasi prasīda naḥ ||
evaṃ stutaḥ prasannātmā devānutthāpya śaṃkaraḥ
||75||तेन देव कपाली त्वं स्तुतो ह्यसि प्रसीद नः ॥
एवं स्तुतः प्रसन्नात्मा देवानुत्थाप्य शंकरः
kṛpānidhiḥ sa bhagavāṃstatraivāṃtaradhīyata ||
śaśiśakalamayūkhairbhāsita yatkapardaṃ dravati gaganagaṃgātoyavīcīviceyam ||
sitavidhṛtakapālo mālayā rudrapārśve sa jayati jitavedhā ūrjitaḥ prājyatejāḥ
||76||कृपानिधिः स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत ॥
शशिशकलमयूखैर्भासित यत्कपर्दं द्रवति गगनगंगातोयवीचीविचेयम् ॥
सितविधृतकपालो मालया रुद्रपार्श्वे स जयति जितवेधा ऊर्जितः प्राज्यतेजाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcamaāvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye brahmaśiraścheda varṇanaṃ nāmadvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||