śaṃkarādityamāhātmyavarṇanam
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa mahātīrthaṃ nāmnā śaṃkaravāpikā ||
krīḍamānena devena nirmitaṃ tīrthamuttamam
||1||शृणु व्यास महातीर्थं नाम्ना शंकरवापिका ॥
क्रीडमानेन देवेन निर्मितं तीर्थमुत्तमम्
prakṣiptaṃ devadevena kapālakṣālanaṃ jalam ||
vāpīgataṃ kṛtaṃ yasmādataḥ śaṃkaravāpikā
||2||प्रक्षिप्तं देवदेवेन कपालक्षालनं जलम् ॥
वापीगतं कृतं यस्मादतः शंकरवापिका
arkāṣṭamyāṃ naraḥ snātvā diśāsu vidiśāsu ca ||
pūrvādikramato yāvadvāpīmadhye tathaiva ca
||3||अर्काष्टम्यां नरः स्नात्वा दिशासु विदिशासु च ॥
पूर्वादिक्रमतो यावद्वापीमध्ये तथैव च
haviṣyānnayutānvyāsa dadyācca karakā nnavān ||
śākamūlāṃśca viprebhyastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||4||हविष्यान्नयुतान्व्यास दद्याच्च करका न्नवान् ॥
शाकमूलांश्च विप्रेभ्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु
paratra ceha ye lokāḥ sarvabhāvasamanvitāḥ ||
tatratatra samāyāti bhunaktyaiśvaryamuttamam
||5||परत्र चेह ये लोकाः सर्वभावसमन्विताः ॥
तत्रतत्र समायाति भुनक्त्यैश्वर्यमुत्तमम्
ye narā kīrtayiṣyaṃti māhātmyamatibhāvikāḥ ||
rudraloke'pi te pūjyāstebhyo'pi satataṃ namaḥ
||6||ये नरा कीर्तयिष्यंति माहात्म्यमतिभाविकाः ॥
रुद्रलोकेऽपि ते पूज्यास्तेभ्योऽपि सततं नमः
sanatkumāra uvāca
tato vai devadeveśaḥ pinākī vṛṣabhadhvajaḥ ||
tuṣṭāva prayato bhūtvā devadevaṃ divākaram
||7||ततो वै देवदेवेशः पिनाकी वृषभध्वजः ॥
तुष्टाव प्रयतो भूत्वा देवदेवं दिवाकरम्
ājagāma divānāthaḥ saṃtuṣṭaḥ prāha śaṃkaram
||8||आजगाम दिवानाथः संतुष्टः प्राह शंकरम्
sūrya uvāca
varaṃ varaya bhūteśa varado'smi dadāmi te ||
tamāha varadaścettvaṃ yācyamānaṃ kuruṣva me
||9||वरं वरय भूतेश वरदोऽस्मि ददामि ते ॥
तमाह वरदश्चेत्त्वं याच्यमानं कुरुष्व मे
aṃśena sthīyatāmatra hitārthaṃ sarvadehinām ||
avatīrṇo ravistatra śrutvā māheśvaraṃ vacaḥ
||10||अंशेन स्थीयतामत्र हितार्थं सर्वदेहिनाम् ॥
अवतीर्णो रविस्तत्र श्रुत्वा माहेश्वरं वचः
tato devādhidevasya śaṃkarasya mahaujasaḥ ||
vākyena bhāskarastatra yayau khyātiṃ mahādyutiḥ
||11||ततो देवाधिदेवस्य शंकरस्य महौजसः ॥
वाक्येन भास्करस्तत्र ययौ ख्यातिं महाद्युतिः
śaṃkarādityanāmeti lokānugrahakārakaḥ ||
devā daityāśca gaṃdharvā vismitāḥ saha kinnaraiḥ
||12||शंकरादित्यनामेति लोकानुग्रहकारकः ॥
देवा दैत्याश्च गंधर्वा विस्मिताः सह किन्नरैः
aho dhanyamidaṃ sthānaṃ yatrāste tripurāṃtakaḥ ||
bhāskaro'pi ca tatrasthastīrthamadhye ca vartate
||13||अहो धन्यमिदं स्थानं यत्रास्ते त्रिपुरांतकः ॥
भास्करोऽपि च तत्रस्थस्तीर्थमध्ये च वर्तते
tatastuṣṭāśca te sarve brahmādyāḥ surasattamāḥ ||
deveśaṃ pūjayāmāsurādityaṃ śaṃkaraṃ tathā
||14||ततस्तुष्टाश्च ते सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः ॥
देवेशं पूजयामासुरादित्यं शंकरं तथा
mūrtimaṃtaśca te devā avatīrya ca śobhanam ||
sthāpayitvā'bravīdvākyaṃ ye'tra snāsyaṃti mānavāḥ
||15||मूर्तिमंतश्च ते देवा अवतीर्य च शोभनम् ॥
स्थापयित्वाऽब्रवीद्वाक्यं येऽत्र स्नास्यंति मानवाः
na duḥkhaṃ jāyate teṣāṃ jarāmaraṇa śokajam ||
sarvayajñeṣu yatpuṇyaṃ sarvadāneṣu yatphalam ||
tasmāccaivādhikaṃ hyatra śaṃkarādityadarśanāt
||16||न दुःखं जायते तेषां जरामरण शोकजम् ॥
सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् ॥
तस्माच्चैवाधिकं ह्यत्र शंकरादित्यदर्शनात्
vyādhayo nādhayaścaiva dāridryaṃ na kadācana ||
aiśvaryaṃ cātulaṃ teṣāṃ jāyate bhuvi sarvadā
||17||व्याधयो नाधयश्चैव दारिद्र्यं न कदाचन ॥
ऐश्वर्यं चातुलं तेषां जायते भुवि सर्वदा
na rogo na ca dāridryaṃ viyogo na ca bandhubhiḥ ||
jāyate muniśārdūla śaṃkarādityadarśanāt
||18||न रोगो न च दारिद्र्यं वियोगो न च बन्धुभिः ॥
जायते मुनिशार्दूल शंकरादित्यदर्शनात्
ityevaṃ devadevena purā vai śūlapāṇinā ||
śaṃkarādityanāmnā ca sthāpitaṃ paramaṃ padam
||19||इत्येवं देवदेवेन पुरा वै शूलपाणिना ॥
शंकरादित्यनाम्ना च स्थापितं परमं पदम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye śaṃkarādityamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||