mahākāleśvarayātrāmāhātmyavarṇanam
sanatkumāra uvāca
atha yātrāṃ pravakṣyāmi mahākālasya yatnataḥ ||
śivāṃ śreyaskarīṃ puṇyāṃ puṇyalokapradāyinīm
||1||अथ यात्रां प्रवक्ष्यामि महाकालस्य यत्नतः ॥
शिवां श्रेयस्करीं पुण्यां पुण्यलोकप्रदायिनीम्
snātvā sarasi rudrasya dṛṣṭvā koṭeśvaraṃ śivam ||
namaskṛtya tato gacchenmahākālaṃ sanātanam
||2||स्नात्वा सरसि रुद्रस्य दृष्ट्वा कोटेश्वरं शिवम् ॥
नमस्कृत्य ततो गच्छेन्महाकालं सनातनम्
gandhaiḥ puṣpairnamaskāraiḥ saṃpūjya tridaśeśvaram ||
praṇipatya tato gaccheddevaṃ kapālamocanam
||3||गन्धैः पुष्पैर्नमस्कारैः संपूज्य त्रिदशेश्वरम् ॥
प्रणिपत्य ततो गच्छेद्देवं कपालमोचनम्
tatraiva devadeveśaḥ kapālaṃ nyastavānkṣitau ||
kapāle tatkṣaṇānnyaste tatrābhūlliṃgamuttamam
||4||तत्रैव देवदेवेशः कपालं न्यस्तवान्क्षितौ ॥
कपाले तत्क्षणान्न्यस्ते तत्राभूल्लिंगमुत्तमम्
kapālamocanaṃ nāma sarvapāpapraṇāśanam ||
tatra vai snapanaṃ kuryādājyapalaśatena vai
||5||कपालमोचनं नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥
तत्र वै स्नपनं कुर्यादाज्यपलशतेन वै
tadardhārdhena pādena vittaśāṭhyavivarjitaḥ ||
kāle pūrṇe sa viprendra śivaloke mahīyate
||6||तदर्धार्धेन पादेन वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥
काले पूर्णे स विप्रेन्द्र शिवलोके महीयते
namaskṛtya tato gacchetkapileśvaramuttamam ||
darśanādasya devasya mucyate brahmahatyayā
||7||नमस्कृत्य ततो गच्छेत्कपिलेश्वरमुत्तमम् ॥
दर्शनादस्य देवस्य मुच्यते ब्रह्महत्यया
hanumatkeśvaraṃ devaṃ tato gacchetsamāhitaḥ ||
aiśvaryamatulaṃ vyāsa darśanādasya jāyate
||8||हनुमत्केश्वरं देवं ततो गच्छेत्समाहितः ॥
ऐश्वर्यमतुलं व्यास दर्शनादस्य जायते
tato gacchenmahādevaṃ paippalākhyaṃ sanātanam ||
yasya darśanamātreṇa muktiḥ syāddvijasattama
||9||ततो गच्छेन्महादेवं पैप्पलाख्यं सनातनम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण मुक्तिः स्याद्द्विजसत्तम
svapneśvaraṃ tato gacchedbhaktiśraddhāsamanvitaḥ ||
darśanādasya devasya duḥsvapnaṃ ca vinaśyati
||10||स्वप्नेश्वरं ततो गच्छेद्भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥
दर्शनादस्य देवस्य दुःस्वप्नं च विनश्यति
tato gacchenmahādevamīśānaṃ viśvatomukham ||
yasya darśanamātreṇa viśvasyaiva patirbhavet
||11||ततो गच्छेन्महादेवमीशानं विश्वतोमुखम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण विश्वस्यैव पतिर्भवेत्
someśvaraṃ tato gacchejjitakrodho jiteṃdriyaḥ ||
kuṣṭharogādidoṣebhyo darśanādasya mucyate
||12||सोमेश्वरं ततो गच्छेज्जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥
कुष्ठरोगादिदोषेभ्यो दर्शनादस्य मुच्यते
vaiśvānareśvaraṃ vyāsa tato gacchetsamāhitaḥ ||
tasya vṛddhiḥ sadā loke jāyate tasya darśanāt
||13||वैश्वानरेश्वरं व्यास ततो गच्छेत्समाहितः ॥
तस्य वृद्धिः सदा लोके जायते तस्य दर्शनात्
bījapūrakahastaṃ tu laku līśaṃ tato vrajet ||
rudratvaṃ darśanāttasya jāyate nātra saṃśayaḥ
||14||बीजपूरकहस्तं तु लकु लीशं ततो व्रजेत् ॥
रुद्रत्वं दर्शनात्तस्य जायते नात्र संशयः
tato gacchenmahādevaṃ gadyāṇeśvaramuttamam ||
yasya darśanamātreṇa jāyaṃte sarva siddhayaḥ
||15||ततो गच्छेन्महादेवं गद्याणेश्वरमुत्तमम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण जायंते सर्व सिद्धयः
abhyarthitaḥ sadā devaiḥ pūjitaḥ siddhikāraṇāt ||
tenābhyarthiteśvaro'yaṃ vikhyāto vighnanāyakaḥ
||16||अभ्यर्थितः सदा देवैः पूजितः सिद्धिकारणात् ॥
तेनाभ्यर्थितेश्वरोऽयं विख्यातो विघ्ननायकः
vayovṛddhaṃ tato gacchenmahākālaṃ sanātanam ||
na rogo na jarāvyādhirdarśanānnātra saṃśayaḥ
||17||वयोवृद्धं ततो गच्छेन्महाकालं सनातनम् ॥
न रोगो न जराव्याधिर्दर्शनान्नात्र संशयः
vighnanāśaṃ tato gacchetprāṇīśaṃ balamuttamam ||
snānaṃ ghaṭaśataistasya kuryādbhaktyā samāhitaḥ
||18||विघ्ननाशं ततो गच्छेत्प्राणीशं बलमुत्तमम् ॥
स्नानं घटशतैस्तस्य कुर्याद्भक्त्या समाहितः
tasya caiva kṛte snāne labhyaṃte sarvasiddhayaḥ ||
svargaścāpi sadā vyāsa darśanādasya jāyate
||19||तस्य चैव कृते स्नाने लभ्यंते सर्वसिद्धयः ॥
स्वर्गश्चापि सदा व्यास दर्शनादस्य जायते
tanayaṃ tamanūllaṃghya daṃḍa pāṇiṃ tato vrajet ||
yasya darśanamātreṇa yamaloko na dṛśyate
||20||तनयं तमनूल्लंघ्य दंड पाणिं ततो व्रजेत् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण यमलोको न दृश्यते
puṣpadantaṃ tato gacchedbhaktiśraddhāsamanvitaḥ ||
yasya darśanamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ
||21||पुष्पदन्तं ततो गच्छेद्भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥
यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
guhyaṃ caiva mahākālaṃ tato gacchetsamāhitaḥ ||
yasya darśanamātreṇa guhyapāpaiḥ pramucyate
||22||गुह्यं चैव महाकालं ततो गच्छेत्समाहितः ॥
यस्य दर्शनमात्रेण गुह्यपापैः प्रमुच्यते
tato gacchetsamādhistho durvāseśvaramuttamam ||
yasya darśanamātreṇa kṛtakṛtyo naro bhavet
||23||ततो गच्छेत्समाधिस्थो दुर्वासेश्वरमुत्तमम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण कृतकृत्यो नरो भवेत्
śvāsāvarodhanaṃ kṛtvā durvāsasaḥ samīpataḥ ||
gaurīṃ gatvā mahādurgāṃ tyajecchvāsamanaṃtaram
||24||श्वासावरोधनं कृत्वा दुर्वाससः समीपतः ॥
गौरीं गत्वा महादुर्गां त्यजेच्छ्वासमनंतरम्
tatrocchvāso vimoktyastāmabhyarcya tu sarvathā ||
kāleśvaraṃ tato gaccheddevadevaṃ maheśvaram
||25||तत्रोच्छ्वासो विमोक्त्यस्तामभ्यर्च्य तु सर्वथा ॥
कालेश्वरं ततो गच्छेद्देवदेवं महेश्वरम्
yasya darśanamātreṇa yamalokaṃ na paśyati ||
vidhīśaṃ ca tato gaccheddevadevaṃ maheśvaram
||26||यस्य दर्शनमात्रेण यमलोकं न पश्यति ॥
विधीशं च ततो गच्छेद्देवदेवं महेश्वरम्
yasya darśanamātreṇa badhiratvaṃ na jāyate ||
kīrtayedātmano nāma sthānaṃ gotraṃ ca tasya vai
||27||यस्य दर्शनमात्रेण बधिरत्वं न जायते ॥
कीर्तयेदात्मनो नाम स्थानं गोत्रं च तस्य वै
na kīrtayedyadā nāma sā yātrā viphalī bhavet ||
devasyāgre tato vyāsa upaviśya samāhitaḥ
||28||न कीर्तयेद्यदा नाम सा यात्रा विफली भवेत् ॥
देवस्याग्रे ततो व्यास उपविश्य समाहितः
bhaktiyuktastato brūyānnamaskṛtvā punaḥpunaḥ ||
mayā samarpitā yātrā tvatprasādānmaheśvara
||29||भक्तियुक्तस्ततो ब्रूयान्नमस्कृत्वा पुनःपुनः ॥
मया समर्पिता यात्रा त्वत्प्रसादान्महेश्वर
saṃsārasāgarāddhorānmāmuddhara jagatpate ||
anena vidhinā yastu mahākālaṃ pradakṣayet
||30||संसारसागराद्धोरान्मामुद्धर जगत्पते ॥
अनेन विधिना यस्तु महाकालं प्रदक्षयेत्
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā ||
golakṣaṃ dvijalakṣāya dattvā yallabhate phalam
||31||प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा ॥
गोलक्षं द्विजलक्षाय दत्त्वा यल्लभते फलम्
tatphalaṃ devadevasya sakṛddattvā pradakṣiṇam ||
bhaktyā paramayā yukto mahākālaṃ pradakṣayet
||32||तत्फलं देवदेवस्य सकृद्दत्त्वा प्रदक्षिणम् ॥
भक्त्या परमया युक्तो महाकालं प्रदक्षयेत्
padepade yajñaphalamiti me śaṃkaro'bravīt ||
ṣaṣṭikoṭi sahasrāṇi ṣaṣṭikoṭiśatāni ca
||33||पदेपदे यज्ञफलमिति मे शंकरोऽब्रवीत् ॥
षष्टिकोटि सहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च
pūjitāni bhavaṃtyatra yātreśvarasamarcanāt ||
ya evaṃ kurute yātrāṃ śivadhyānaparāyaṇaḥ
||34||पूजितानि भवंत्यत्र यात्रेश्वरसमर्चनात् ॥
य एवं कुरुते यात्रां शिवध्यानपरायणः
sahasradakṣiṇāṃ dadyāttasya puṇyaphalaṃ śṛṇu ||
saptajanmakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ
||35||सहस्रदक्षिणां दद्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
evaṃ yātrāṃ samāpyātha gatvā nijagṛhaṃ naraḥ ||
yātrādaivata saṃkhyānvai ṣaḍviṃśatidvijottamān
||36||एवं यात्रां समाप्याथ गत्वा निजगृहं नरः ॥
यात्रादैवत संख्यान्वै षड्विंशतिद्विजोत्तमान्
bhojayecchivabhaktāṃśca śivadhyānaparāyaṇān ||
savastrāṃ dakṣiṇāṃ dattvā prāpyānujñāṃ visarjayet
||37||भोजयेच्छिवभक्तांश्च शिवध्यानपरायणान् ॥
सवस्त्रां दक्षिणां दत्त्वा प्राप्यानुज्ञां विसर्जयेत्
yātrākrameṇa caikaikaṃ dvārāṃtaramanuvrajet ||
dharmopadeśake paścātsarvopaskarasaṃyutām
||38||यात्राक्रमेण चैकैकं द्वारांतरमनुव्रजेत् ॥
धर्मोपदेशके पश्चात्सर्वोपस्करसंयुताम्
dhenuṃ payasvinīṃ dadyādvittaśāṭhyavivarjitaḥ ||
bhuñjītātha svayaṃ vyāsa sarvabhṛtyasamanvitaḥ
||39||धेनुं पयस्विनीं दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥
भुञ्जीताथ स्वयं व्यास सर्वभृत्यसमन्वितः
dīnānāthadaridrāṃdhavikalādyāṃśca bhojayet ||
yadatra phalamuddiṣṭaṃ tadvadāmi śṛṇuṣva me
||40||दीनानाथदरिद्रांधविकलाद्यांश्च भोजयेत् ॥
यदत्र फलमुद्दिष्टं तद्वदामि शृणुष्व मे
kulānāṃ śatamuddhṛtya mātāpitroḥ samāhitaḥ ||
kalpakoṭisahasrāṇi śivaloke sa modate
||41||कुलानां शतमुद्धृत्य मातापित्रोः समाहितः ॥
कल्पकोटिसहस्राणि शिवलोके स मोदते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye mahākāleśvarayātrāmāhātmyavarṇanaṃnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ || 23 ||