mahākālavanapraśaṃsāvarṇanam
śrīgaṇeśāya namaḥ
śrījagadaṃbāyai namaḥ
athāvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmyaṃ prārabhyate
vyāsa uvāca
sraṣṭāro'pi prajānāṃ prabalabhavabhayādyaṃ namasyaṃti devā yo hyavyakte praviṣṭaḥ pravihitamanasāṃ dhyānayuktātmanāṃ ca ||
lokānāmādidevaḥ sa jayatu bhagavāñchrīmahā kālanāmā bibhrāṇaḥ somalekhāmahivalayayutaṃ vyaktaliṃgaṃ kapālam
||1||स्रष्टारोऽपि प्रजानां प्रबलभवभयाद्यं नमस्यंति देवा यो ह्यव्यक्ते प्रविष्टः प्रविहितमनसां ध्यानयुक्तात्मनां च ॥
लोकानामादिदेवः स जयतु भगवाञ्छ्रीमहा कालनामा बिभ्राणः सोमलेखामहिवलययुतं व्यक्तलिंगं कपालम्
umovāca
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāśca saritastathā ||
kathyaṃtāṃ tāni yatnena śraddhā yeṣu prajāyate
||2||पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्याश्च सरितस्तथा ॥
कथ्यंतां तानि यत्नेन श्रद्धा येषु प्रजायते
īśvara uvāca
asti lokeṣu vikhyātā gaṃgā tripathagā nadī ||
sevitā devagandharvairmunibhiśca niṣevitā
||3||अस्ति लोकेषु विख्याता गंगा त्रिपथगा नदी ॥
सेविता देवगन्धर्वैर्मुनिभिश्च निषेविता
tapanasya sutā devī yamunā lokapāvanī ||
pitṝṇāṃ vallabhā devī mahāpātakanāśinī
||4||तपनस्य सुता देवी यमुना लोकपावनी ॥
पितॄणां वल्लभा देवी महापातकनाशिनी
candrabhāgā vitastā ca narmadā'marakaṇṭake ||
kurukṣetraṃ gayā devi prabhāsaṃ naimiṣaṃ tathā
||5||चन्द्रभागा वितस्ता च नर्मदाऽमरकण्टके ॥
कुरुक्षेत्रं गया देवि प्रभासं नैमिषं तथा
kedāraṃ puṣkaraṃ caiva tathā kāyāvarohaṇam ||
tathā puṇyatamaṃ devi mahākālavanaṃ śubham
||6||केदारं पुष्करं चैव तथा कायावरोहणम् ॥
तथा पुण्यतमं देवि महाकालवनं शुभम्
yatrāste śrīmahākālaḥ pāpendhanahutāśanaḥ ||
kṣetraṃ yojanaparyaṃtaṃ brahmahatyādināśanam
||7||यत्रास्ते श्रीमहाकालः पापेन्धनहुताशनः ॥
क्षेत्रं योजनपर्यंतं ब्रह्महत्यादिनाशनम्
bhuktidaṃ muktidaṃ kṣetraṃ kalika lmaṣanāśanam ||
pralaye'pyakṣayaṃ devi duṣprāpaṃ tridaśairapi
||8||भुक्तिदं मुक्तिदं क्षेत्रं कलिक ल्मषनाशनम् ॥
प्रलयेऽप्यक्षयं देवि दुष्प्रापं त्रिदशैरपि
umovāca
prabhāvaḥ kathyatāṃ deva kṣetrasyāsya maheśvara ||
yāni tīrthāni vidyante yāni liṃgāni saṃti vai
||9||प्रभावः कथ्यतां देव क्षेत्रस्यास्य महेश्वर ॥
यानि तीर्थानि विद्यन्ते यानि लिंगानि संति वै
tānyahaṃ śrotumicchāmi paraṃ kautūhalaṃ hi me
||10||तान्यहं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे
mahādeva uvāca
śṛṇu devi prayatnena prabhāvaṃ pāpanāśanam ||
kṣetramādyaṃ mahādevi sarvapāpapraṇāśanam
||11||शृणु देवि प्रयत्नेन प्रभावं पापनाशनम् ॥
क्षेत्रमाद्यं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम्
śrīmeroḥ saṃnidhāne ca śikharaṃ ratnacihnitam ||
anekāścaryanilayaṃ bahupādapasaṃkulam
||12||श्रीमेरोः संनिधाने च शिखरं रत्नचिह्नितम् ॥
अनेकाश्चर्यनिलयं बहुपादपसंकुलम्
vicitradhātubhiścitraṃ svacchasphaṭikavedikam ||
vicitravarṇaśobhāḍhyamṛṣisaṃghanināditam
||13||विचित्रधातुभिश्चित्रं स्वच्छस्फटिकवेदिकम् ॥
विचित्रवर्णशोभाढ्यमृषिसंघनिनादितम्
mṛganāgendrasaṃyuktaṃ gajayūthasamākulam ||
nirjharāṃbuprapātotthaśīkarākarasaṃkulam
||14||मृगनागेन्द्रसंयुक्तं गजयूथसमाकुलम् ॥
निर्झरांबुप्रपातोत्थशीकराकरसंकुलम्
vātāhatataruvrātaprasūnāsthānacitritam ||
mṛganābhivarāmodavāsitā śeṣakānanam
||15||वाताहततरुव्रातप्रसूनास्थानचित्रितम् ॥
मृगनाभिवरामोदवासिता शेषकाननम्
latāgṛharatisthānaṃ siddhavidyādharāśrayam ||
pravīṇakinnaravrātamadhuradhvanināditam
||16||लतागृहरतिस्थानं सिद्धविद्याधराश्रयम् ॥
प्रवीणकिन्नरव्रातमधुरध्वनिनादितम्
tasminvane mahāramye śobhitāśeṣa bhūmikam ||
vairājaṃ nāma bhavanaṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
||17||तस्मिन्वने महारम्ये शोभिताशेष भूमिकम् ॥
वैराजं नाम भवनं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
tatra divyāṃganāgītamadhuradhvanināditā ||
pārijātatarucchannamaṃjarīdāmaśobhitā
||18||तत्र दिव्यांगनागीतमधुरध्वनिनादिता ॥
पारिजाततरुच्छन्नमंजरीदामशोभिता
bahuvādyasamunnaddhamahāsvananināditā ||
layatālayutānekagītavāditranāditā
||19||बहुवाद्यसमुन्नद्धमहास्वननिनादिता ॥
लयतालयुतानेकगीतवादित्रनादिता
vinyastā koṭibhiḥ staṃbhairnirmalādarśaśobhitā ||
layatālayutānekamahākautukasaṃyutā
||20||विन्यस्ता कोटिभिः स्तंभैर्निर्मलादर्शशोभिता ॥
लयतालयुतानेकमहाकौतुकसंयुता
apsaronṛtyavinyāsavilāsollāsaśobhitā ||
sabhā kāṃtimatīnāma devānāṃ harṣadāyikā
||21||अप्सरोनृत्यविन्यासविलासोल्लासशोभिता ॥
सभा कांतिमतीनाम देवानां हर्षदायिका
ṛṣisaṃghasamākīrṇā munivṛndaniṣevitā ||
dvijātivedaśabdena nāditā''naṃdadāyikā
||22||ऋषिसंघसमाकीर्णा मुनिवृन्दनिषेविता ॥
द्विजातिवेदशब्देन नादिताऽऽनंददायिका
tasyāṃ niviṣṭaṃ vāgīśaṃ śaṃkarārādhane ratam ||
sanatkumāraṃ brahmarṣiṃ brahmaṇo mānasaṃ sutam
||23||तस्यां निविष्टं वागीशं शंकराराधने रतम् ॥
सनत्कुमारं ब्रह्मर्षिं ब्रह्मणो मानसं सुतम्
munimadhyātsamutthāya kṛṣṇadvaipāyano muniḥ ||
parāśarasuto vyāsaḥ praṇipatya yathāvidhi
||24||मुनिमध्यात्समुत्थाय कृष्णद्वैपायनो मुनिः ॥
पराशरसुतो व्यासः प्रणिपत्य यथाविधि
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā bhavabhaktyānubhāvitaḥ ||
papraccha parayā tuṣṭyā harṣitāṃgaruhānanaḥ
||25||कृतांजलिपुटो भूत्वा भवभक्त्यानुभावितः ॥
पप्रच्छ परया तुष्ट्या हर्षितांगरुहाननः
mahākālasya māhātmyaṃ prāṇināṃ mohanāśanam ||
vyāsa uvāca ||
mahākālavanaṃ kasmātprocyate sarvato varam
||26||महाकालस्य माहात्म्यं प्राणिनां मोहनाशनम् ॥
व्यास उवाच ॥
महाकालवनं कस्मात्प्रोच्यते सर्वतो वरम्
bhagavankṣetramāhātmyaṃ mahākālasya kathyatām ||
kathaṃ guhyavanaṃ proktaṃ pīṭhatvamūṣaraṃ tathā
||27||भगवन्क्षेत्रमाहात्म्यं महाकालस्य कथ्यताम् ॥
कथं गुह्यवनं प्रोक्तं पीठत्वमूषरं तथा
phalaṃ yathātra vasatāṃ mṛtānāṃ ca gatiryathā ||
snānena yadbhavetpuṇyaṃ dānenāpi ca yatphalam
||28||फलं यथात्र वसतां मृतानां च गतिर्यथा ॥
स्नानेन यद्भवेत्पुण्यं दानेनापि च यत्फलम्
kathametatsmaśānaṃ ca kṣetraṃ proktaṃ yathā tathā ||
pṛṣṭaṃ me śaṃkare bhaktyā brūhi tvaṃ śāstrakovida
||29||कथमेतत्स्मशानं च क्षेत्रं प्रोक्तं यथा तथा ॥
पृष्टं मे शंकरे भक्त्या ब्रूहि त्वं शास्त्रकोविद
sanatkumāra uvāca
kṣīyate pātakaṃ yatra tenedaṃ kṣetramucyate ||
yasmātsthānaṃ ca mātṝṇāṃ pīṭhaṃ tenaiva kathyate
||30||क्षीयते पातकं यत्र तेनेदं क्षेत्रमुच्यते ॥
यस्मात्स्थानं च मातॄणां पीठं तेनैव कथ्यते
mṛtāḥ punarna jāyaṃte tenedamūṣaraṃ smṛtam ||
guhyametatpriyaṃ nityaṃ kṣetraṃ śaṃbhormahā tmanaḥ
||31||मृताः पुनर्न जायंते तेनेदमूषरं स्मृतम् ॥
गुह्यमेतत्प्रियं नित्यं क्षेत्रं शंभोर्महा त्मनः
yasmādiṣṭaṃ hi bhūtānāṃ smaśānamativallabham ||
mahākālavanaṃ yacca tathā caivāvimuktikam
||32||यस्मादिष्टं हि भूतानां स्मशानमतिवल्लभम् ॥
महाकालवनं यच्च तथा चैवाविमुक्तिकम्
ekāmrakaṃ bhadrakālaṃ karavīravanameva ca ||
kolāgiristathā kāśī prayāgamamareśvaram
||33||एकाम्रकं भद्रकालं करवीरवनमेव च ॥
कोलागिरिस्तथा काशी प्रयागममरेश्वरम्
bharathaṃ caiva kedāraṃ divyaṃ rudramahālayam ||
divyasmaśānānyetāni rudrasyeṣṭāni nityaśaḥ
||34||भरथं चैव केदारं दिव्यं रुद्रमहालयम् ॥
दिव्यस्मशानान्येतानि रुद्रस्येष्टानि नित्यशः
ramate bhagavāneṣu siddhakṣetreṣu sarvadā ||
pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrthamuttamaṃ tīrthapuṣkaram
||35||रमते भगवानेषु सिद्धक्षेत्रेषु सर्वदा ॥
पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमुत्तमं तीर्थपुष्करम्
trayāṇāmapi lokānāṃ kurukṣetraṃ praśasyate ||
kurukṣetrāddaśaguṇā puṇyā vārāṇasī matā
||36||त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं प्रशस्यते ॥
कुरुक्षेत्राद्दशगुणा पुण्या वाराणसी मता
tasyā daśaguṇaṃ vyāsa mahākālavanottamam ||
prabhāsādyāni tīrthāni pṛthivyāmiha yāni tu
||37||तस्या दशगुणं व्यास महाकालवनोत्तमम् ॥
प्रभासाद्यानि तीर्थानि पृथिव्यामिह यानि तु
prabhāsamuttamaṃ tīrthaṃ kṣetramādyaṃ pinākinaḥ ||
śrīśailamuttamaṃ tīrthaṃ devadāruvanaṃ tathā
||38||प्रभासमुत्तमं तीर्थं क्षेत्रमाद्यं पिनाकिनः ॥
श्रीशैलमुत्तमं तीर्थं देवदारुवनं तथा
tasmādapyuttamaṃ vyāsa puṇyā vārāṇasī matā ||
tasmāddaśaguṇaṃ proktaṃ sarvatīrthottamaṃ yataḥ
||39||तस्मादप्युत्तमं व्यास पुण्या वाराणसी मता ॥
तस्माद्दशगुणं प्रोक्तं सर्वतीर्थोत्तमं यतः
mahākālavanaṃ guhyaṃ siddhakṣetraṃ tathoṣaram ||
kiṃcidguhyānyathānyāni smaśānānyūṣarāṇi ca
||40||महाकालवनं गुह्यं सिद्धक्षेत्रं तथोषरम् ॥
किंचिद्गुह्यान्यथान्यानि स्मशानान्यूषराणि च
sarvatastu samākhyātaṃ mahākālavanaṃ mune ||
smaśānamūṣarakṣetraṃ pīṭhaṃ tu vanameva ca
||41||सर्वतस्तु समाख्यातं महाकालवनं मुने ॥
स्मशानमूषरक्षेत्रं पीठं तु वनमेव च
paṃcaikatra na labhyaṃte mahākālapurādṛte
||42||पंचैकत्र न लभ्यंते महाकालपुरादृते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye mahākālavanapraśaṃsāvarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||