athānyatsaṃpravakṣyāmi kedāreśvaramuttamam
sanatkumāra uvāca
athānyatsaṃpravakṣyāmi kedāreśvaramuttamam ||
pravaraṃ sarvatīrthānāṃ triṣu lokeṣu viśrutam
||1||अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि केदारेश्वरमुत्तमम् ॥
प्रवरं सर्वतीर्थानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
tatra snātvā śucirbhūtvā yaḥ paśyati maheśvaram ||
kedāre yatphalaṃ proktaṃ tadatrāpi labhennaraḥ
||2||तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यः पश्यति महेश्वरम् ॥
केदारे यत्फलं प्रोक्तं तदत्रापि लभेन्नरः
sarvapāpavinirmuktaḥ svakīyakulasaṃyutaḥ ||
vimānenārkavarṇena śiva loke sa modate
||3||सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वकीयकुलसंयुतः ॥
विमानेनार्कवर्णेन शिव लोके स मोदते
jaṭāśṛṃge naraḥ snātvā śucirbhūtvā jiteṃdriyaḥ ||
dṛṣṭvā jaṭeśvaraṃ devaṃ tataḥ pāpādvimucyate
||4||जटाशृंगे नरः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥
दृष्ट्वा जटेश्वरं देवं ततः पापाद्विमुच्यते
mahātapanamādau ca kṛtvā gacchecchivaṃ prati ||
mātṛkaṃ pitṛkaṃ caiva kulānāṃ tārayecchatam
||5||महातपनमादौ च कृत्वा गच्छेच्छिवं प्रति ॥
मातृकं पितृकं चैव कुलानां तारयेच्छतम्
iṃdratīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā ceṃdreśvaraṃ śivam ||
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śakraloke mahīyate
||6||इंद्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा चेंद्रेश्वरं शिवम् ॥
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शक्रलोके महीयते
kuṃḍeśvaraṃ tu yaḥ paśyecchivadhyānaparāyaṇaḥ ||
labhate sa naro vyāsa śivadīkṣāphalaṃ śivam
||7||कुंडेश्वरं तु यः पश्येच्छिवध्यानपरायणः ॥
लभते स नरो व्यास शिवदीक्षाफलं शिवम्
gopatīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā gopeśvaraṃ śivam ||
śivalokaṃ naro yāti hyamṛtādamaro yathā
||8||गोपतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा गोपेश्वरं शिवम् ॥
शिवलोकं नरो याति ह्यमृतादमरो यथा
snātvā tu cipiṭātīrthe śivaṃ devaṃ praṇamya ca ||
tiryagyoniṃ naro naiva prayāti munipuṃgava
||9||स्नात्वा तु चिपिटातीर्थे शिवं देवं प्रणम्य च ॥
तिर्यग्योनिं नरो नैव प्रयाति मुनिपुंगव
vijaye ca naraḥ snātvā ānaṃdeśvarapūjanāt ||
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ svarloke vijayī bhavet
||10||विजये च नरः स्नात्वा आनंदेश्वरपूजनात् ॥
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्लोके विजयी भवेत्
athānyaṃ saṃpravakṣyāmi kuśasthalyāṃ vinirmitam ||
devaṃ rāmeśvaraṃ vyāsa bhuktimuktipradāyakam
||11||अथान्यं संप्रवक्ष्यामि कुशस्थल्यां विनिर्मितम् ॥
देवं रामेश्वरं व्यास भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
citrakūṭātpurā rāmo maithilyā lakṣmaṇena ca ||
samanvitaḥ samāgatya papraccha munisattamam
||12||चित्रकूटात्पुरा रामो मैथिल्या लक्ष्मणेन च ॥
समन्वितः समागत्य पप्रच्छ मुनिसत्तमम्
rāma uvāca
kāni tīrthāni puṇyāni kiṃ vā kṣetraṃ mahāmune ||
yatra gatvā na cāpnoti viyogaṃ saha bāṃdhavaiḥ
||13||कानि तीर्थानि पुण्यानि किं वा क्षेत्रं महामुने ॥
यत्र गत्वा न चाप्नोति वियोगं सह बांधवैः
anena vanavāsena maraṇena pituḥ prabho ||
bharatasya viyogena pratapye'haṃ tribhirmune
||14||अनेन वनवासेन मरणेन पितुः प्रभो ॥
भरतस्य वियोगेन प्रतप्येऽहं त्रिभिर्मुने
tadvākyaṃ rāghaveṇoktaṃ śrutvā viprarṣabhastadā ||
dhyātvā tu suciraṃ kālamidaṃ vacanamabravīt
||15||तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा विप्रर्षभस्तदा ॥
ध्यात्वा तु सुचिरं कालमिदं वचनमब्रवीत्
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā vīra raghūṇāṃ vaṃśavardhana ||
mama pitrā kṛtaṃ kṣetraṃ prayācya śivamādarāta
||16||साधु पृष्टं त्वया वीर रघूणां वंशवर्धन ॥
मम पित्रा कृतं क्षेत्रं प्रयाच्य शिवमादरात
avaṃtīviṣaye rāma purī tasminkuśasthalī ||
ujjayinīti vai nāmnā khyātiṃ loke gatā vibho
||17||अवंतीविषये राम पुरी तस्मिन्कुशस्थली ॥
उज्जयिनीति वै नाम्ना ख्यातिं लोके गता विभो
tasyāṃ gatvā daśarathaṃ piṃḍadānena tarpaya ||
surāsuragurustatra mahākālo vyavasthitaḥ
||16||तस्यां गत्वा दशरथं पिंडदानेन तर्पय ॥
सुरासुरगुरुस्तत्र महाकालो व्यवस्थितः
devaḥ sa vai sadā rājanvāṃchitārthaphalapradaḥ ||
dṛṣṭe tasmiñjagannāthe viyogo naiva jāyate
||19||देवः स वै सदा राजन्वांछितार्थफलप्रदः ॥
दृष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे वियोगो नैव जायते
tatra gacchaṃti ye viprā rājā caiva mahāvalaḥ ||
labhaṃte paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ
||20||तत्र गच्छंति ये विप्रा राजा चैव महावलः ॥
लभंते परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
tīrthānāmapi tattīrthaṃ praviṣṭo'vaṃtimaṃḍale ||
ājagāma tatovaṃtīṃ sā śiprā yatra puṇyadā
||21||तीर्थानामपि तत्तीर्थं प्रविष्टोऽवंतिमंडले ॥
आजगाम ततोवंतीं सा शिप्रा यत्र पुण्यदा
tasyāṃ snātvā tato rāmastarpayāmāsa pūrvajān ||
mahākālaṃ yadā draṣṭuṃ pratasthe raghunaṃdanaḥ
||22||तस्यां स्नात्वा ततो रामस्तर्पयामास पूर्वजान् ॥
महाकालं यदा द्रष्टुं प्रतस्थे रघुनंदनः
vāṇyā tato'śarīriṇyā devadevena bhāṣitam ||
bho bho rāghava bhadraṃ te svanāmnā sthāpayasva mām
||23||वाण्या ततोऽशरीरिण्या देवदेवेन भाषितम् ॥
भो भो राघव भद्रं ते स्वनाम्ना स्थापयस्व माम्
atra sthānaṃ mayā datta mā vicāraya rāghava ||
tato ddṛṣṭamanā rāmo lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt
||24||अत्र स्थानं मया दत्त मा विचारय राघव ॥
ततो द्दृष्टमना रामो लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्
anugṛhītāḥ saumitre devadevena śaṃbhunā ||
tasmātsthāpaya tīrthe'smim̐lliṃgaṃ rāmeśvaraṃ śubham
||25||अनुगृहीताः सौमित्रे देवदेवेन शंभुना ॥
तस्मात्स्थापय तीर्थेऽस्मिँल्लिंगं रामेश्वरं शुभम्
vākyaṃ tallakṣmaṇaḥ śrutvā sthāpayāmāsa śaṃkaram ||
dṛṣṭvā devaṃ purā rāmo lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt
||26||वाक्यं तल्लक्ष्मणः श्रुत्वा स्थापयामास शंकरम् ॥
दृष्ट्वा देवं पुरा रामो लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्
ehi lakṣmaṇa śīghraṃ tvaṃ śiprāyā jalamānaya ||
kariṣyāmi yato'trāhaṃ devasya snapanaṃ śubham
||27||एहि लक्ष्मण शीघ्रं त्वं शिप्राया जलमानय ॥
करिष्यामि यतोऽत्राहं देवस्य स्नपनं शुभम्
lakṣmaṇastvabravīdvākyaṃ sītayā kiṃ kariṣyasi ||
rāma nāhaṃ sarvakālaṃ dāsabhāvaṃ karomi te
||28||लक्ष्मणस्त्वब्रवीद्वाक्यं सीतया किं करिष्यसि ॥
राम नाहं सर्वकालं दासभावं करोमि ते
iyaṃ ca puṣṭā sudṛḍhā pīvarā ca mamāgrataḥ ||
vada rāghava satyena anayā kiṃ kariṣyasi
||29||इयं च पुष्टा सुदृढा पीवरा च ममाग्रतः ॥
वद राघव सत्येन अनया किं करिष्यसि
śrutvā rāmo hi tadvākyaṃ lakṣmaṇena prabhāṣitam ||
vimanā rāghavastasthau sītā cāpi varānanā
||30||श्रुत्वा रामो हि तद्वाक्यं लक्ष्मणेन प्रभाषितम् ॥
विमना राघवस्तस्थौ सीता चापि वरानना
yaduktaṃ lakṣmaṇenātha tacca sītā cakāra ha ||
snātvā bhuktvā ca tau vīrau mahākālamupāgatau
||31||यदुक्तं लक्ष्मणेनाथ तच्च सीता चकार ह ॥
स्नात्वा भुक्त्वा च तौ वीरौ महाकालमुपागतौ
nītvā vibhāvarīṃ tatra gamanāya mano dadhe ||
uttiṣṭha vatsa saumitre vrajāmo dakṣiṇāṃ diśam
||32||नीत्वा विभावरीं तत्र गमनाय मनो दधे ॥
उत्तिष्ठ वत्स सौमित्रे व्रजामो दक्षिणां दिशम्
saumitrirabravīdvākyaṃ nāhaṃ gantā kathaṃcana ||
vraja tvamanayā sārdhaṃ bhāryayā kamalekṣaṇa
||33||सौमित्रिरब्रवीद्वाक्यं नाहं गन्ता कथंचन ॥
व्रज त्वमनया सार्धं भार्यया कमलेक्षण
nāhamagre vanaṃ yāmi na vāyodhyāṃ kathaṃ cana ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitrimuvāca raghunaṃdanaḥ
||34||नाहमग्रे वनं यामि न वायोध्यां कथं चन ॥
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिमुवाच रघुनंदनः
kathaṃ pūrvamūyodhyāyā nirgato'si mayā saha ||
vane vasāmyahaṃ rāma nava varṣāṇi paṃca ca
||35||कथं पूर्वमूयोध्याया निर्गतोऽसि मया सह ॥
वने वसाम्यहं राम नव वर्षाणि पंच च
pramādaḥ kriyatāṃ mahyaṃ naya māmapi rāghava ||
idānīṃ tvamardhapathe kathaṃ sthātāsi śatruhan
||36||प्रमादः क्रियतां मह्यं नय मामपि राघव ॥
इदानीं त्वमर्धपथे कथं स्थातासि शत्रुहन्
lakṣmaṇastvabravīdrāma nāhaṃ gantā vanaṃ punaḥ ||
lakṣmaṇaṃ vikṛtaṃ jñātvā rāmo vacanamabravīt
||37||लक्ष्मणस्त्वब्रवीद्राम नाहं गन्ता वनं पुनः ॥
लक्ष्मणं विकृतं ज्ञात्वा रामो वचनमब्रवीत्
mā mā'nuvraja saumitre hyeko yāsyāmi kānanam ||
dvitīyāpi tviyaṃ sītā ukto rāmeṇa lakṣmaṇaḥ
||38||मा माऽनुव्रज सौमित्रे ह्येको यास्यामि काननम् ॥
द्वितीयापि त्वियं सीता उक्तो रामेण लक्ष्मणः
dhanuḥ saṃgṛhya vimanā uttasthau lakṣmaṇastadā ||
prāptau prākāramaryādāṃ kṣetrasīmāṃ paraṃtapau ||
kṣetrasīmāṃ samullaṃghya rāmo lakṣmaṇamabravīt
||40||धनुः संगृह्य विमना उत्तस्थौ लक्ष्मणस्तदा ॥
प्राप्तौ प्राकारमर्यादां क्षेत्रसीमां परंतपौ ॥
क्षेत्रसीमां समुल्लंघ्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्
nivartayasva saumitre samarpaya ca me dhanuḥ ||
rāmavākyamupaśrutya sītāṃ vai lakṣmaṇo'bravīt
||41||निवर्तयस्व सौमित्रे समर्पय च मे धनुः ॥
रामवाक्यमुपश्रुत्य सीतां वै लक्ष्मणोऽब्रवीत्
kimarthaṃ hi parityaktaḥ ko'parādhaḥ kṛto mayā ||
rāmeṇa hi parityaktaḥ prāṇāṃstyakṣyāmyasaṃśayam
||42||किमर्थं हि परित्यक्तः कोऽपराधः कृतो मया ॥
रामेण हि परित्यक्तः प्राणांस्त्यक्ष्याम्यसंशयम्
rāmaṃ tato'bravītsītā kimarthaṃ lakṣmaṇastvayā ||
deva saṃtyajyate vīraḥ sumitrānaṃdivardhanaḥ
||43||रामं ततोऽब्रवीत्सीता किमर्थं लक्ष्मणस्त्वया ॥
देव संत्यज्यते वीरः सुमित्रानंदिवर्धनः
rāghavastvabravītsītāṃ nāhaṃ tyakṣyāmi lakṣmaṇam ||
na kadācidapi svapne lakṣmaṇasadṛśaṃ priyam
||44||राघवस्त्वब्रवीत्सीतां नाहं त्यक्ष्यामि लक्ष्मणम् ॥
न कदाचिदपि स्वप्ने लक्ष्मणसदृशं प्रियम्
śrutapūrvaṃ tu suśroṇi kṣetrasyāsya viceṣṭitam ||
asminkṣetre na saubhrātraṃ sarvo hi svārthatatparaḥ
||45||श्रुतपूर्वं तु सुश्रोणि क्षेत्रस्यास्य विचेष्टितम् ॥
अस्मिन्क्षेत्रे न सौभ्रात्रं सर्वो हि स्वार्थतत्परः
parasparaṃ na manyaṃte svārthaniṣṭhaikahetavaḥ ||
na śṛṇvaṃti pituḥ putrāḥ putrāṇāṃ vā tathā pitā
||46||परस्परं न मन्यंते स्वार्थनिष्ठैकहेतवः ॥
न शृण्वंति पितुः पुत्राः पुत्राणां वा तथा पिता
na ca śiṣyo gurorvākyaṃ gururvā śiṣyakarma ca ||
arthānubaṃdhinī prītirna kaścitkasyaci tpriyaḥ
||47||न च शिष्यो गुरोर्वाक्यं गुरुर्वा शिष्यकर्म च ॥
अर्थानुबंधिनी प्रीतिर्न कश्चित्कस्यचि त्प्रियः
evamuktvā yayau rāmo lakṣmaṇo jānakī tathā ||
liṃgaṃ tatra pratiṣṭhāpya svanāmnā raghunaṃdanaḥ
||48||एवमुक्त्वा ययौ रामो लक्ष्मणो जानकी तथा ॥
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना रघुनंदनः
rāmatīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā rāmeśvaraṃ śivam ||
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śivalokaṃ sa gacchati
||49||रामतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रामेश्वरं शिवम् ॥
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकं स गच्छति
iti rāmeśvaramāhātmyam ||
sanatkumāra uvāca ||
tīrthe saubhāgyake snātvā dṛṣṭvā saubhāmyamīśvaram ||
sarvapāpavinirmuktaḥ saubhāgyaṃ paramaṃ labhet
||50||इति रामेश्वरमाहात्म्यम् ॥
सनत्कुमार उवाच ॥
तीर्थे सौभाग्यके स्नात्वा दृष्ट्वा सौभाम्यमीश्वरम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सौभाग्यं परमं लभेत्
ghṛtatīrthe naraḥ snātvā ghṛtena snāpayecchivam ||
ghṛtamagnāvatho hutvā rudraloke mahīyate
||51||घृततीर्थे नरः स्नात्वा घृतेन स्नापयेच्छिवम् ॥
घृतमग्नावथो हुत्वा रुद्रलोके महीयते
devīṃ yogīśvarīṃ pūjya surāsuranamaskṛtām ||
sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ yogamavāpnuyāt
||52||देवीं योगीश्वरीं पूज्य सुरासुरनमस्कृताम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः परं योगमवाप्नुयात्
śaṃkhāvarte naraḥ snātvā sarvapāpavivarjitaḥ ||
dhanadhānyasamāyukto jāyate nirmale kule
||53||शंखावर्ते नरः स्नात्वा सर्वपापविवर्जितः ॥
धनधान्यसमायुक्तो जायते निर्मले कुले
sudhodake caturdaśyāṃ muktyarthaṃ snāpayennaraḥ ||
śivaṃ sudheśvaraṃ dṛṣṭvā tato mokṣagatirbhavet
||54||सुधोदके चतुर्दश्यां मुक्त्यर्थं स्नापयेन्नरः ॥
शिवं सुधेश्वरं दृष्ट्वा ततो मोक्षगतिर्भवेत्
tathānya tsaṃpravakṣyāmi tīrthaṃ trailokyaviśrutam ||
kiṃ puneti ca vikhyātaṃ brahmahatyāvimocanam
||55||तथान्य त्संप्रवक्ष्यामि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
किं पुनेति च विख्यातं ब्रह्महत्याविमोचनम्
pūrvaṃ tretāyuge vyāsa sunetro nāma vai dvijaḥ ||
tasya putraḥ samu tpanno viśvāvasuriti smṛtaḥ
||56||पूर्वं त्रेतायुगे व्यास सुनेत्रो नाम वै द्विजः ॥
तस्य पुत्रः समु त्पन्नो विश्वावसुरिति स्मृतः
yavakrītasya śāpena svapitā tena ghātitaḥ ||
brahmahatyānvito vyāsa tīrthāttīrthaṃ paribhraman
||57||यवक्रीतस्य शापेन स्वपिता तेन घातितः ॥
ब्रह्महत्यान्वितो व्यास तीर्थात्तीर्थं परिभ्रमन्
tīrthe kiṃpunake snātvā dhārātīrthe gato dvijaḥ ||
tataḥ kapiladhārāyāṃ ciṃtayatyātmanā svayam
||58||तीर्थे किंपुनके स्नात्वा धारातीर्थे गतो द्विजः ॥
ततः कपिलधारायां चिंतयत्यात्मना स्वयम्
kathaṃ me patitā dhārā anṛtā vā śrutistathā ||
evaṃ hyaciṃta yatso'tha punarāyādavaṃtikām
||59||कथं मे पतिता धारा अनृता वा श्रुतिस्तथा ॥
एवं ह्यचिंत यत्सोऽथ पुनरायादवंतिकाम्
atra tīrthe punaḥ snāti yāvadvāṇīṃ tato'śṛṇot ||
kiṃ punardhyāyasi brahmanyena jāto dvijottamaḥ
||60||अत्र तीर्थे पुनः स्नाति यावद्वाणीं ततोऽशृणोत् ॥
किं पुनर्ध्यायसि ब्रह्मन्येन जातो द्विजोत्तमः
na te'sti brahmahatyā vai tīrthasnānena nāśitā ||
gaccha śīghraṃ gṛhaṃ vipra pāpahīno yathāsukham
||61||न तेऽस्ति ब्रह्महत्या वै तीर्थस्नानेन नाशिता ॥
गच्छ शीघ्रं गृहं विप्र पापहीनो यथासुखम्
iti kiṃpunāmāhātmyam ||
sanatkumāra uvāca ||
punaranyatpravakṣyāmi pattaneśvaramuttamam ||
tatra sthitvā maheśena punaḥ pattanamīkṣitam
||62||इति किंपुनामाहात्म्यम् ॥
सनत्कुमार उवाच ॥
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पत्तनेश्वरमुत्तमम् ॥
तत्र स्थित्वा महेशेन पुनः पत्तनमीक्षितम्
pattaneśvara ityākhyo devadevo maheśvaraḥ ||
yastu gaṃdhaiśca puṣpaiśca dhūpairdīpairmanoramaiḥ
||63||पत्तनेश्वर इत्याख्यो देवदेवो महेश्वरः ॥
यस्तु गंधैश्च पुष्पैश्च धूपैर्दीपैर्मनोरमैः
bhāvayukto naro vyāsa pūjayedvidhivatsadā ||
yathāvattiṣṭhate liṃgaṃ vaṃśacchedo na jāyate
||64||भावयुक्तो नरो व्यास पूजयेद्विधिवत्सदा ॥
यथावत्तिष्ठते लिंगं वंशच्छेदो न जायते
haṃsayuktena yānena śivalokaṃ sa gacchati ||
tathānyatsaṃpravakṣyāmi tīrthaṃ trailokyaviśrutam
||65||हंसयुक्तेन यानेन शिवलोकं स गच्छति ॥
तथान्यत्संप्रवक्ष्यामि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
durdharṣamiti vikhyātaṃ brahmahatyāvimocanam ||
purā divākaro vyāsa cakre durdharṣanāmataḥ
||66||दुर्धर्षमिति विख्यातं ब्रह्महत्याविमोचनम् ॥
पुरा दिवाकरो व्यास चक्रे दुर्धर्षनामतः
tīrthamāsīnnadītīre vikhyātaṃ sūryasaṃskṛtam ||
tejaḥpuṃjaṃ bhavelliṃgaṃ gaṇagaṃ dharvapūjitam
||67||तीर्थमासीन्नदीतीरे विख्यातं सूर्यसंस्कृतम् ॥
तेजःपुंजं भवेल्लिंगं गणगं धर्वपूजितम्
saptamyāmathavāṣṭamyāṃ saṃkrātau ravivāsare ||
tatra snātvā śucirbhūtvā dinamekamupoṣitaḥ
||68||सप्तम्यामथवाष्टम्यां संक्रातौ रविवासरे ॥
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा दिनमेकमुपोषितः
dṛṣṭvā maheśvaraṃ tatra śiprākūle vyavasthitam ||
pūjayitvā tu bhāvena yatphalaṃ tacchraṇuṣva me
||69||दृष्ट्वा महेश्वरं तत्र शिप्राकूले व्यवस्थितम् ॥
पूजयित्वा तु भावेन यत्फलं तच्छ्रणुष्व मे
pitṛmātṛkulaṃ sarvaṃ samuddhṛtya śivaṃ vrajet ||
tatra yacchati yo dānaṃ gohemādi viśeṣataḥ
||70||पितृमातृकुलं सर्वं समुद्धृत्य शिवं व्रजेत् ॥
तत्र यच्छति यो दानं गोहेमादि विशेषतः
tāvattadakṣayaṃ loke yāvaccaṃdradivākarau ||
tathānyatsaṃpravakṣyāmi gopīṃdraṃ tīrthamuttamam
||71||तावत्तदक्षयं लोके यावच्चंद्रदिवाकरौ ॥
तथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गोपींद्रं तीर्थमुत्तमम्
gautamena purā yatra indraḥ śāpādbha gīkṛtaḥ ||
bhagavrīḍāyutaḥ śakraḥ praviśya vanamuttamam
||72||गौतमेन पुरा यत्र इन्द्रः शापाद्भ गीकृतः ॥
भगव्रीडायुतः शक्रः प्रविश्य वनमुत्तमम्
atoṣayattadogreṇa tapasā śaṃkaraṃ purā ||
tuṣṭena śaṃbhunā vipra ye bhagāstaccharīragāḥ
||73||अतोषयत्तदोग्रेण तपसा शंकरं पुरा ॥
तुष्टेन शंभुना विप्र ये भगास्तच्छरीरगाः
gosahasrīkṛtāstena gopīṃdrastena kathyate ||
tatra snātvā divaṃ yāti śakratulyaparākramaḥ
||74||गोसहस्रीकृतास्तेन गोपींद्रस्तेन कथ्यते ॥
तत्र स्नात्वा दिवं याति शक्रतुल्यपराक्रमः
ye mṛtāste punarjanma nāpnuvaṃti mahītale ||
gaṃgātīrthe naraḥ snātvā puṇyamāpnoti puṣkalam
||75||ये मृतास्ते पुनर्जन्म नाप्नुवंति महीतले ॥
गंगातीर्थे नरः स्नात्वा पुण्यमाप्नोति पुष्कलम्
jyeṣṭhaśukladaśamyāṃ tu gaṃgāyāṃ phalamādiśet ||
snātvā puṣpakaraṃḍe ca dṛṣṭvā puṣpakaraṇḍakam
||76||ज्येष्ठशुक्लदशम्यां तु गंगायां फलमादिशेत् ॥
स्नात्वा पुष्पकरंडे च दृष्ट्वा पुष्पकरण्डकम्
puṣpakena vimānena prayāto divi modate ||
narakāduddharatyāśu naraḥ snātvottareśvare
||77||पुष्पकेन विमानेन प्रयातो दिवि मोदते ॥
नरकादुद्धरत्याशु नरः स्नात्वोत्तरेश्वरे
iṣṭabhogasamāpanno yāti svargaṃ na saṃśayaḥ ||
bhūteśvare naraḥ snātvā bhūteśvaramathārcayet
||78||इष्टभोगसमापन्नो याति स्वर्गं न संशयः ॥
भूतेश्वरे नरः स्नात्वा भूतेश्वरमथार्चयेत्
gaṃdhapuṣpādinaivedyairmṛto rudrapuraṃ vrajet ||
śiprāyāṃ tu naraḥ snātvā kailāsaṃ tu namasyati
||79||गंधपुष्पादिनैवेद्यैर्मृतो रुद्रपुरं व्रजेत् ॥
शिप्रायां तु नरः स्नात्वा कैलासं तु नमस्यति
sūryā''hataṃ tamo yadvattadvatpāpaṃ praṇaśyati ||
aṃbālikāṃ ca yaḥ paśyetsamādhiniyamena ca
||80||सूर्याऽऽहतं तमो यद्वत्तद्वत्पापं प्रणश्यति ॥
अंबालिकां च यः पश्येत्समाधिनियमेन च
sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ kaṃcukena phaṇī yathā ||
ghaṇṭeśvaraṃ pravakṣyāmi yatsurairapi pūjitam
||81||स मुक्तः सर्वपापेभ्यः कंचुकेन फणी यथा ॥
घण्टेश्वरं प्रवक्ष्यामि यत्सुरैरपि पूजितम्
yatra kūpodakaṃ pītvā saubhāgyamatulaṃ labhet ||
arcayedyastu deveśaṃ gaṃdhapuṣpairanukramāt
||82||यत्र कूपोदकं पीत्वा सौभाग्यमतुलं लभेत् ॥
अर्चयेद्यस्तु देवेशं गंधपुष्पैरनुक्रमात्
śivaloke vasettāvadyāvadiṃdrāścaturdaśa ||
puṇyeśvaraṃ tu yaḥ paśyecchuciḥ snāto jiteṃndriyaḥ
||83||शिवलोके वसेत्तावद्यावदिंद्राश्चतुर्दश ॥
पुण्येश्वरं तु यः पश्येच्छुचिः स्नातो जितेंन्द्रियः
sa gāṇapatyamāpnoti yatsurairapi durlabham ||
laṃpeśvare naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram
||84||स गाणपत्यमाप्नोति यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥
लंपेश्वरे नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्
na yāti narakaṃ martyaḥ svargaloke mahīyate ||
tathānyatsaṃpravakṣyāmi yatsurairapi durlabham
||85||न याति नरकं मर्त्यः स्वर्गलोके महीयते ॥
तथान्यत्संप्रवक्ष्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम्
pūjitaṃ brahmaṇā pūrvaṃ sthavirākhyaṃ vināyakam ||
tatra snātvā śucirbhūtvā pūjayedyo vināyakam
||86||पूजितं ब्रह्मणा पूर्वं स्थविराख्यं विनायकम् ॥
तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा पूजयेद्यो विनायकम्
gaṃdhairdhūpaiśca naivedyairbhakṣyairbhojyaiḥ phalaṃ śṛṇu ||
samīhitā bhavetsiddhirmṛtaḥ śivapuraṃ vrajet
||87||गंधैर्धूपैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः फलं शृणु ॥
समीहिता भवेत्सिद्धिर्मृतः शिवपुरं व्रजेत्
navanadyāḥ samīpe tu pārvatīṃ pūjayedbudhaḥ ||
gaṃdhapuṣpaiśca dhūpaiśca saubhāgyamatulaṃ labhet
||88||नवनद्याः समीपे तु पार्वतीं पूजयेद्बुधः ॥
गंधपुष्पैश्च धूपैश्च सौभाग्यमतुलं लभेत्
kāmodake naraḥ snātvā dṛṣṭvā kāmaṃ ratipriyam ||
svarge ca devagaṃdharvaspṛhaṇīyavapurbhavet
||89||कामोदके नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कामं रतिप्रियम् ॥
स्वर्गे च देवगंधर्वस्पृहणीयवपुर्भवेत्
prayāge tu naraḥ snātvā prayāgeśaṃ tu paśyati ||
sarvalokānatikramya śivaloke mahī yate
||90||प्रयागे तु नरः स्नात्वा प्रयागेशं तु पश्यति ॥
सर्वलोकानतिक्रम्य शिवलोके मही यते
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye saubhāgyeśvarādinānātīrthamāhātmya varṇanaṃnāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||