mahālayeśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
mahālayaṃ mahābhāge caturviṃśatikaṃ śubham ||
brahmādistaṃbaparyaṃtaṃ trailokyaṃ sacarā caram
||1||महालयं महाभागे चतुर्विंशतिकं शुभम् ॥
ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं त्रैलोक्यं सचरा चरम्
utpāditaṃ dhṛtaṃ vyāptaṃ tvayā deva mayā śrutam ||
tvayaikena viśuddhena sarvagena mahātmanā
||2||उत्पादितं धृतं व्याप्तं त्वया देव मया श्रुतम् ॥
त्वयैकेन विशुद्धेन सर्वगेन महात्मना
atyarthaṃ munayaḥ sarve muditā maunino 'vyayāḥ ||
vadaṃti kāraṇaṃ cāsya trailokyasya maheśvara
||3||अत्यर्थं मुनयः सर्वे मुदिता मौनिनो ऽव्ययाः ॥
वदंति कारणं चास्य त्रैलोक्यस्य महेश्वर
tvayā sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ trailokyaṃ bhūrbhuvādikam ||
utpādyamānamutpannaṃ pralīyacca sahasraśaḥ
||4||त्वया सर्वमिदं सृष्टं त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम् ॥
उत्पाद्यमानमुत्पन्नं प्रलीयच्च सहस्रशः
devadānavagaṃdharvamunicāraṇabhoginām ||
utpattisthitisaṃhārāstvayā dṛṣṭā muhurmuhuḥ
||5||देवदानवगंधर्वमुनिचारणभोगिनाम् ॥
उत्पत्तिस्थितिसंहारास्त्वया दृष्टा मुहुर्मुहुः
jagaccarācaraṃ deva kutra sthitvāsṛjasya lam ||
līlayā saṃharasyetatprasādādvaktumarhasi
||6||जगच्चराचरं देव कुत्र स्थित्वासृजस्य लम् ॥
लीलया संहरस्येतत्प्रसादाद्वक्तुमर्हसि
ko'sau mahālayo raudragraharūpī vyavasthitaḥ ||
yasmindhṛtaṃ tvayā sarvaṃ trailokyaṃ bhūrbhuvādikam
||7||कोऽसौ महालयो रौद्रग्रहरूपी व्यवस्थितः ॥
यस्मिन्धृतं त्वया सर्वं त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम्
iti pṛṣṭastvayā devi mayā te kathitaṃ purā ||
idānīṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasā
||8||इति पृष्टस्त्वया देवि मया ते कथितं पुरा ॥
इदानीं कथयिष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसा
pṛthivyādīni bhūtāni mahākālavane priye ||
dhṛtāni pralayasyāṃte ekoddeśe mahālaye
||9||पृथिव्यादीनि भूतानि महाकालवने प्रिये ॥
धृतानि प्रलयस्यांते एकोद्देशे महालये
brahmalokādibhirlokairanaupamyaguṇaṃ śubham ||
sthānaṃ mahālayaṃ tatra mamānaṃdakaraṃ param
||10||ब्रह्मलोकादिभिर्लोकैरनौपम्यगुणं शुभम् ॥
स्थानं महालयं तत्र ममानंदकरं परम्
paraṃ brahmamayaṃ liṃgaṃ tatra tiṣṭhati sarvadā ||
tasya liṃgasya madhye tu dhṛtaṃ kṛtsnaṃ carācaram
||11||परं ब्रह्ममयं लिंगं तत्र तिष्ठति सर्वदा ॥
तस्य लिंगस्य मध्ये तु धृतं कृत्स्नं चराचरम्
tatra brahmādayo devā viṣṇustatraiva saṃsthitaḥ ||
liṃgasyābhyaṃtare devi sarvamevādhitiṣṭhati ||
tasmālliṃgātsamutpanno mahānātmā mahāmatiḥ
||12||तत्र ब्रह्मादयो देवा विष्णुस्तत्रैव संस्थितः ॥
लिंगस्याभ्यंतरे देवि सर्वमेवाधितिष्ठति ॥
तस्माल्लिंगात्समुत्पन्नो महानात्मा महामतिः
bhūtādiścāpyahaṃkāro viṣṇuḥ śaṃbhuśca pārvati ||
buddhiḥ prajñā dhṛtiḥ khyātiḥ smṛtirlajjā sarasvatī
||13||भूतादिश्चाप्यहंकारो विष्णुः शंभुश्च पार्वति ॥
बुद्धिः प्रज्ञा धृतिः ख्यातिः स्मृतिर्लज्जा सरस्वती
sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham ||
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
||14||सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ॥
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
asmādbhūtāni liṃgāni mahābhūtāni pañca vai ||
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiḥ pralīyate
||15||अस्माद्भूतानि लिंगानि महाभूतानि पञ्च वै ॥
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिः प्रलीयते
sthalamāpastathākāśaṃ janma cāpi caturvidham ||
aṇḍajodbhijjaṃ ca sasvedaṃ jarāyujamathāpi vā
||16||स्थलमापस्तथाकाशं जन्म चापि चतुर्विधम् ॥
अण्डजोद्भिज्जं च सस्वेदं जरायुजमथापि वा
caturddhā janmacihnaṃ yalliṃgesminneva lakṣyate ||
tapaḥ karma ca puṇyaṃ ca vrataṃ dānaṃ tathaiva ca
||17||चतुर्द्धा जन्मचिह्नं यल्लिंगेस्मिन्नेव लक्ष्यते ॥
तपः कर्म च पुण्यं च व्रतं दानं तथैव च
rajaḥsattvaṃ tamobhāvastasmālliṃgācca jāyate ||
tasmiṃstacchrūyate satyaṃ jyotirbrahma sanātanam
||18||रजःसत्त्वं तमोभावस्तस्माल्लिंगाच्च जायते ॥
तस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यं ज्योतिर्ब्रह्म सनातनम्
avyaktakāraṇaṃ sūkṣmaṃ yattatsadasadātmakam ||
yasmātpitāmaho jajñe prabhurekaḥ prajāpatiḥ
||19||अव्यक्तकारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम् ॥
यस्मात्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः
viśvedevāstathādityā vasavo'thāśvināvapi ||
yakṣāḥ sādhyāḥ piśācāśca guhyakāḥ pitara stathā
||20||विश्वेदेवास्तथादित्या वसवोऽथाश्विनावपि ॥
यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितर स्तथा
āpo dyauḥ pṛthivī vāyuraṃtarikṣaṃ diśastathā ||
saṃvatsarartavo māsāḥ pakṣāhorātrayastathā
||21||आपो द्यौः पृथिवी वायुरंतरिक्षं दिशस्तथा ॥
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयस्तथा
yaccānyadapi tatsarvaṃ saṃbhūtaṃ loka sākṣikam ||
yadidaṃ dṛśyate kiṃcittasyāṃte ca pralīyate
||22||यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोक साक्षिकम् ॥
यदिदं दृश्यते किंचित्तस्यांते च प्रलीयते
ato mahālayonāma vikhyāto bhuvanatraye ||
muktīśvarasya devasya dakṣiṇe saṃvyava sthitaḥ
||23||अतो महालयोनाम विख्यातो भुवनत्रये ॥
मुक्तीश्वरस्य देवस्य दक्षिणे संव्यव स्थितः
yaḥ pūjayati talliṃgaṃ rudramūrtyā mahālayam ||
trailokyavijayī nityaṃ kīrttimānsa naro bhavet
||24||यः पूजयति तल्लिंगं रुद्रमूर्त्या महालयम् ॥
त्रैलोक्यविजयी नित्यं कीर्त्तिमान्स नरो भवेत्
mahālayeśvare puṇye pūjite parameśvare ||
bhaktyā paramayā caiva sarve devāḥ supūjitāḥ ||
bhavaṃtīha mahābhāge yatastairapi pūjyate
||25||महालयेश्वरे पुण्ये पूजिते परमेश्वरे ॥
भक्त्या परमया चैव सर्वे देवाः सुपूजिताः ॥
भवंतीह महाभागे यतस्तैरपि पूज्यते
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye mahālayeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24 ||