कर्कटेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्
श्रीविश्वनाथ उवाच
द्वाविंशतितमं विद्धि कर्कटेश्वरसंज्ञकम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण तिर्यग्योनिर्न दृश्यते
॥१॥आसीत्पुरा बृहत्कल्पे धर्म मूर्तिर्जनाधिपः ॥
सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्याः सहस्रशः
॥२॥सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा निष्प्रभाः कृताः ॥
प्रजाश्च पालिता येन निहत्य समरे द्विषः
॥३॥यथेच्छारूपधारी च संग्रामेष्वपराजितः ॥
तस्य भानुमतीनाम भार्या त्रैलोक्यसुंदरी
॥४॥राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥
दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजिता
॥५॥नृपो नृपसहस्रेण न कदाचित्प्रमुच्यते ॥
कदाचिदेकांतगतः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् ॥
विस्मयेनावृतमना वशिष्ठमृषिसत्तमम्
॥६॥भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा ॥
कस्माच्च विपुलं तेजो दुःसहं मम दृश्यते
॥७॥वशिष्ठ उवाच
पुरा त्वमवनीपाऽऽसीः शूद्रजातिसमुद्भवः ॥
बहुदोषसमाविष्टो दुष्टया भार्ययाऽनया
॥८॥निवसन्दुष्टहृदयो वर्षाणि सुबहून्यपि ॥
महाक्रोधाभिभूतात्मा सदा निष्ठुरजल्पकः
॥९॥सदा ब्रह्मस्वहारी त्वं सदा वेदविनिंदकः ॥
सदा चासूयको राजन्सदा विश्वासघातकः
॥१०॥अथ पंचत्वमापन्नः काले नरकमाप्तवान् ॥
ताम्रभ्राष्ट्रे परं दग्धो दशवर्षाणि पंच च
॥११॥रौरवे कुम्भिपाके च महारौरवसंज्ञके ॥
सूक्ष्माणि तिलमात्राणि कृत्वा खंडान्यनेकशः
॥१२॥मूषायां धीमतो राजन्नसिपत्रे च दारितः ॥
शेषपातकशुद्ध्यर्थं धराया मवतारितः
॥१३॥विधाय कार्कटं रूपं यमेन त्वयि पार्थिव ॥
शिवस्य सरो विख्यातं महाकालवनोत्तमे
॥१४॥दत्तं जप्तं कृतं यच्च हुतं देवार्चनादि यत् ॥
सर्वं तदक्षयं कर्म तस्मिन्सरसि विश्रुतम्
॥१५॥निक्षिप्तस्त्वं तदा तेन भाविपुण्येन कर्मणा ॥
तत्र स्थितस्त्वं भूपाल वर्षाणां पंचकं तथा
॥१६॥कदाचित्तीरभूम्यां त्वं गतः संक्रीडितुं शनैः ॥
समीक्ष्य तत्र काकेन धृत्वा चंचुपुटेन च
॥१७॥आकाशमार्गं चोड्डीनः स त्वया ताडितो भृशम् ॥
त्वत्तीक्ष्णपातैश्चरणैस्ताडितो व्यथितस्तदा
॥१८॥मुक्तस्त्वं चंचुपुटतो वायसेनाकुलेन तु ॥
स्वर्गद्वारस्य पूर्वे तु देव्यगारे सुपुण्यदे
॥१९॥शिवस्य क्षिप्तस्त्वं शीघ्रं चञ्च्वाक्षेपप्रपीडितः ॥
मृतोऽसि संनिधौ तत्र देवस्य परमेष्ठिनः
॥२०॥विमुच्य देहं तज्जीर्णं यावत्तं कार्कटं पुरा ॥
तत्क्षणाद्दिव्य देहश्च दिव्याभरणभूषितः
॥२१॥तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्भूत्वा विद्याधरेश्वरः ॥
कामगेन विमानेन पूज्यमानो गणेश्वरैः
॥२२॥स्वर्गे व्रजंस्त्वं संपृष्टः सुरसंघैश्च सादरम् ॥
कोयं महात्मा मुदितो याति दिव्यपथोंऽबरात्
॥२३॥ततो रुद्रगणैः सर्वं सुराणां कथितं पुरा ॥
वृत्तांतं विस्तरात्सर्वं कार्कटत्वविमोचनूम्
॥२४॥तस्य लिंगस्य देवेशाः प्रभावोऽयमुपस्थितः ॥
देवैः प्रोक्तं च सहसा लिंगस्यास्य प्रभावतः
॥२५॥कार्कटीयोनि मुक्तस्य प्राप्तं स्वर्गसुखं यतः ॥
कर्कटेश्वरनामायमतो लोके भविष्यति
॥२६॥तदाप्रभृति देवोऽयं कर्कटेश्वरसंज्ञकः ॥
त्वया स्वर्गे महाभोगा भुक्ता राजन्यथेच्छया
॥२७॥आगतोऽसि पुनर्भूमौ लब्धं राज्यमकंटकम् ॥
तस्य लिंगस्य माहात्म्याज्जातं सर्वं तवाधुना
॥२८॥तस्मात्पार्थिव भूयस्त्वं लिंगमाराधय द्रुतम् ॥
जातिस्मरत्वमापन्नो वशिष्ठवचनात्तदा
॥२९॥पूर्वं कर्म स्मृतं तेन स्वकीयं पार्थिवेन तु ॥
पुनर्गत्वा च तल्लिंगं पूजयामास यत्नतः
॥३०॥तस्मिँल्लिंगे लयं प्राप्तः स्वशरीरेण पार्वति ॥
येऽर्चयंति सदा भक्त्या कर्कटेश्वरसंज्ञकम् ॥
भुक्त्वा भोगांश्चिरं भूमौ ते यांति परमां गतिम्
॥३१॥नियमेन प्रपश्यंति ये देवं कर्कटेश्वरम् ॥
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां तेषां पुण्यफलं शृणु
॥३२॥सूर्यदीप्तिप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः ॥
मृता मम पुरं यांति त्रिसप्तकुलसंयुताः ॥
तत्र दिव्यैर्महाभोगैः स्त्रीसहस्रैर्मनोरमैः ॥
कल्पकोटिशतैर्देवि सेव्यमाना वसंति हि
॥३४॥तदंते विष्णुभवने तावत्कालं च संति हि ॥
वैष्णवैर्विविधैर्भोगैः स्त्रीसहस्रैस्तु सेविताः
॥३५॥विष्णुलोकाद्ब्रह्मलोकं संप्राप्य मुदिताः पुनः ॥
भोगान्नानाविधान्भुक्त्वा ततो यांति परं पदम्
॥३६॥दशाश्वमैधैर्यत्पुण्यं तत्फलं तीर्थयात्रया ॥
कर्कटेश्वरदेवस्य मेघनादेश्वरं शृणु
॥३७॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखंडे चतुरशीतिलिङ्गमाहात्म्ये कर्कटेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥