एकोनत्रिंशतं विद्धि देवं रामेश्वरं प्रिये
श्रीहर उवाच
एकोनत्रिंशतं विद्धि देवं रामेश्वरं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया
॥१॥पुरा त्रेतायुगे देवि रामः शस्त्रभृतां वरः ॥
शूरः सर्वगुणोपेतः पितृभक्तो बभूव ह
॥२॥रेणुकागर्भसंभूतः स्वयं रामो बभूव ह ॥
विष्णुरेवावतीर्णोऽसौ भृगोः शापात्सुदुस्तरात्
॥३॥स कदाचिन्नियुक्तोऽसौ मुनिना जमदग्निना ॥
शिरश्छिन्धीत्युवाचेदं मातुस्ते विपुलं सुत
॥४॥स पितुर्वचनं श्रुत्वा भ्रातॄणां मातुरेव च ॥
शिरांसि चिच्छिदे रामो जमदग्निर्वरं ददौ
॥५॥सर्वेषां पृथिवीशानां त्वमजेयो भविष्यसि ॥
सर्वक्षयकरो भावी न चिरादेव भार्गव
॥६॥गृहाण परशुं पुत्र वह्निज्वालोद्भवं दृढम् ॥
अनेन शितशस्त्रेण ततः ख्यातो भवि ष्यति
॥७॥अथ केनापि कालेन कार्त्तवीर्यार्जुनो नृपः ॥
हैहयानां कुले जातः सहस्रबाहुविश्रुतः
॥८॥जघान जमदग्निं तु कामधेनुकृते कुधीः ॥
पितरं निहतं दृष्ट्वा रामः कुद्धोऽब्रवीदिदम्
॥९॥अथ पश्यंतु मे वीर्यं त्रयो लोकाः सनातनम् ॥
स च पश्यतु दुर्बुद्धिर्ब्रह्महा कृतवीर्यजः
॥१०॥मत्पिता निहतो येन सत्कर्मनिरतः सदा ॥
तस्य बाहुसहस्रं तु छेत्स्यामीह न संशयः
॥११॥इत्युक्त्वा क्रोधरक्ताक्षः कार्त्तवी र्यार्जुनं भुवि ॥
धर्षयित्वा यथाकामं क्रोशमानं पुनःपुनः
॥१२॥कृत्स्नं बाहुसहस्रं च चिच्छेद भृगुनंदनः ॥
परश्वधेन तीक्ष्णेन ज्ञातिभिः सहितं तदा
॥१३॥रथस्थं पातयामास जघान नृपतिं प्रिये ॥
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता
॥१४॥कृत्वा निःक्षत्रियां चैव भार्गवः स महाबलः ॥
सर्वपापविनाशाय वाजिमेधेन चेष्टवान्
॥१५॥तस्मिन्यज्ञे महादाने दक्षिणां भृगुनंदनः ॥
मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुन्धराम्
॥१६॥वारुणांस्तुरगाञ्छुभ्रान्रथं च रथिनां वरः ॥
हिरण्यमक्षयं धेनूर्गजेंद्राश्च महामतिः
॥१७॥तदा तस्मिन्महायज्ञे वाजिमेधे महायशाः ॥
तथापि न गता हत्या ह्यनेकप्राणिसंभवा
॥१८॥एवं किल पुराणेषु सर्वागमभिदादिषु ॥
विश्वस्तघातिनां चैव निष्कृतिः श्रूयते यथा
॥१९॥अश्वमेधेन यज्ञेन ब्रह्महत्या विनश्यति ॥
अथवा द्वादशाब्देन यद्येकाऽऽस्या कृता भुवि
॥२०॥मया पुनर्नृशंसेन बहवः प्राणिनो हताः ॥
विश्वस्ताश्च प्रमत्ताश्च गर्भस्थाश्च पुनःपुनः
॥२१॥स्त्रियो वृद्धाश्च बालाश्च माता चैव विशेषतः ॥
इति दुःखान्वितो रामो विषादं परमं गतः
॥२२॥चिंतयित्वा मुहूर्तं तु गतो रैवतकं गिरिम् ॥
तथा तपो ऽतपद्धोरं बहून्वर्षगणान्प्रिये
॥२३॥तथापि न गता हत्या ह्यनेकप्राणिसंभवा ॥
अथ रामो जगामाथ महेन्द्रे मलये तथा
॥२४॥सह्ये हिमालये रम्ये पुण्ये बदरिकाश्रमे ॥
चरित्वा पर्वतान्सर्वान्स्नानार्थं नर्मदां ययौ
॥२५॥यमुनां चंद्रभागां च गंगां त्रिपथगामिनीम् ॥
इरावतीं वितस्तां च परां चर्मण्वतीं शुभाम्
॥२६॥विशालां कपिलां दुर्गां गंभीरां गोमतीं शिवाम् ॥
गोदावरीं दशार्णां च पुण्यां भीमरथीं तथा
॥२७॥गयां चैव कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्करं तथा ॥
अट्टहासं प्रभासं च केदारममरेश्वरम्
॥२८॥कृतयात्रोऽपि दुःखार्त्तश्चिंतयामास भार्गवः ॥
न नूनं तीर्थमाहात्म्यं दृश्यते भुवि सांप्रतम्
॥२९॥न गता ब्रह्महत्या मे कृतो धर्मो निरर्थकः ॥
मिथ्या तत्कथ्यते शास्त्रे तीर्थदानादिभिः शुभैः ॥
यदि स्यात्सत्यमेतच्च नष्टं जातं कथं मम
॥३०॥एतस्मिन्नेव काले तु नारदो मुनिपुंगवः ॥
आजगाम तमुद्देशं यत्र रामो व्यवस्थितः
॥३१॥विषण्णवदनो दीनश्चिंतयानः पुनःपुनः ॥
दृष्ट्वा तथाविधो रामः प्रत्युवाचाथ नारदम्
॥३२॥भोभो नारद देवर्षे शृणु मे परमं वचः ॥
जननी निहता पूर्वं पितुर्वाक्याहिजोत्तम
॥३३॥पितुः पराभवाद्भूमौ भृमिपाला मया हताः ॥
गर्भा विदारिताः स्त्रीणां बाला वृद्धाश्च योषितः
॥३४॥निरंतरा हता लोका विशोकेनादयालुना ॥
पश्चाद्धृणा समुत्पन्ना परलोकं ममेक्षतः
॥३५॥यज्ञः कृतोऽश्वमेधश्च दत्तं दानमनेकधा ॥
स्नातोहं सर्वतीर्थेषु सर्वप्रस्रवणेषु च
॥३६॥पर्वतेषु तपस्तप्तं हुतं जप्तं निरंतरम् ॥
ब्रह्महत्याविनाशार्थंं किं किं नात्र मया कृतम्
॥३७॥परं नैव गता हत्या तस्मात्सर्वं निरर्थकम्
॥३८॥इति तस्य वचः श्रुत्वा नारदो भगवानृषिः ॥
प्रत्युवाच हितं सत्यं चिरं ध्यात्वा वचस्तदा ॥
भोभो राम किमात्मानं न स्मरस्यधुना हरिम्
॥३९॥त्वयैव कथितं पूर्वं ब्रह्महत्याविनाशनम् ॥
महाकालवने क्षेत्रे क्षेत्राणामुत्तमं परम् ॥
तस्मिन्क्षेत्रे महालिंगं ब्रह्महत्याविनाशनम्
॥४०॥जटेश्वरो महाभाग विद्यते सर्वसिद्धिदम् ॥
कृतावतार राम त्वं तत्र गच्छाविलंबितम ॥
नारदस्य वचः श्रुत्वा स्मृत्वा क्षेत्रमनुत्तमम्
॥४१॥जगाम त्वरितं देवि महाकालवने ततः ॥
लिंगमाराधयामास ततो हत्या गता क्षयम् ॥
लिंगमध्यादहं देवि प्रसन्नो निर्गतस्तदा
॥४२॥जामदग्न्यो मया प्रोक्तः कांतकामं ददाम्यहम् ॥
स प्रोवाच ततो रामो भक्तिनम्रात्मकंधरः
॥४३॥त्वत्पादपंकजे भूयाद्भक्तिर्मे विपुला सदा ॥
वरमेतं प्रयच्छाद्य यदि तुष्टो महेश्वर
॥४४॥इत्युक्तोऽहं तदा तेन यथा तुष्टेन पार्वति ॥
तस्मै दत्ता मयाभीष्टा वरा कीर्त्तिकरा स्थितिः
॥४५॥अद्यप्रभृति ते नाम्ना देवः ख्यातो भविष्यति ॥
तदा रामेश्वर इति त्रिषु लोकेषु गीयते
॥४६॥भक्त्या ये पूजयिष्यंति देवं रामेश्वरं परम् ॥
आजन्मप्रभवं पापं तेषां न३यति तत्क्षणात्
॥४७॥स एव पुण्यवान्पूज्य इह लोके परत्र च ॥
यः पश्यति नरो भक्त्या देवं रामेश्वरं शिवम्
॥४८॥येऽनुमोदंति देवस्य दर्शनं यजनं तथा ॥
तेऽपि पापविनिर्मुक्ताः प्रयांति मम मंदिरम्
॥४९॥यच्चापि पातकं घोरं ब्रह्महत्यासहस्रकम् ॥
तत्पापं विलयं याति रामेश्वरसमर्चनात्
॥५०॥दुष्प्राप्यं यत्फलं विप्रैर्वाजपेयादिभिर्मखैः ॥
प्राप्यते तत्सुखेनैव श्रीरामेश्वरदर्शनात्
॥५१॥ये हताभिमुखाः शूरा गोविप्रार्थे रणाजिरे ॥
गतिरभ्यधिका तेभ्यो दृष्ट्वा रामेश्वरं शिवम्
॥५२॥जितास्तेन सदा लोका रामेणेव जगत्त्रयम् ॥
दृष्टं येन सदा भक्त्या लिंगं रामेश्वरं शिवम्
॥५३॥एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
रामेश्वरस्य देवस्य शृणु त्वं च्यवनेश्वरम्
॥५४॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्य खण्डे चतुरशीतिलिंगमाहात्म्ये रामेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनत्रिंशोध्यायः ॥ २९ ॥