अष्टसप्ततिकं विद्धि अविमुक्तेश्वरं प्रिये
ईश्वर उवाच
अष्टसप्ततिकं विद्धि अविमुक्तेश्वरं प्रिये ॥
यस्य दर्शनमात्रेण तीर्थयात्राफलं लभेत्
॥१॥शाकले नगरे देवि चित्रसेनो महीपतिः ॥
बभूव भुवि विख्यातो रूपवान्मन्मथाधिकः
॥२॥तस्य चन्द्रप्रभा भार्या प्राणे भ्योऽपि गरीगसी ॥
पतिव्रता धर्मशीला रूपयौवनशालिनी
॥३॥अपुत्रस्यापि नृपतेः पुत्री जाता मनोरमा ॥
तस्या नाम तदा चक्रे पिता पार्थिवसत्तमः
॥४॥सर्वलक्षणसंपन्ना कन्या लावण्यवत्यपि ॥
सापि जातिस्मरा देवी सस्मार च पुरातनम्
॥५॥वैराग्याद्ब्रह्मचर्यं च चचार तनुमध्यमा ॥
कदाचिद्यौवनं प्राप्ता सा च पृष्टा नृपेण वै
॥६॥उत्संगे च निजे कृत्वा मूर्ध्नि चाघ्राय हर्षितः ॥
पुत्रि प्रदानकालस्ते कस्मै देया वराय च
॥७॥नृपाय नृपपुत्राय संमताय द्विजाय वा ॥
वृद्धाय बहुभार्याय ग्रामीणाय च पुत्रिणे ॥
हर्षेण चावृतो राजा पुनः पप्रच्छ तां सुताम्
॥८॥पृष्टा च सा यदा देवी न चोवाच नृपं प्रति ॥
अधोमुखी च संजाता पुनः प्रोक्ता नृपेण तु
॥९॥यदि मद्वचनं पुत्रि प्रतिभाति न सांप्रतम् ॥
वरणं स्वेच्छया पुत्रि कुरु तर्हि स्वयंवरम्
॥१०॥इत्युक्ता सा नृपतिना पित्रा प्रोक्ता पुनःपुनः ॥
रुरोद सा वै करुणं श्रुत्वा तां कुत्सितां गतिम्
॥११॥जहास चातिहासेन पुनः श्वासांश्च मुंचति ॥
प्रहर्षं च पुनः क्षिप्रं प्राप्य वाष्पं च मुंचति
॥१२॥तामवस्थां गतां दृष्ट्वा पुत्री मुन्मत्ततां गताम् ॥
किमेतदिति भूपालो ग्रसिता किं ग्रहेण वै
॥१३॥भूतेन वा पिशाचेन मत्सुता लक्षणैर्युता ॥
इति चिन्तापरो राजा यदा जातो यशस्विनि
॥१४॥तदा प्रोक्तस्तया पुत्र्या मा तात विमना भव ॥
नाहं ग्रस्ता ग्रहेणेह न भूतेन न रक्षसा
॥१५॥न पिशाचेन यक्षेण तव कन्या महीपते ॥
जातिस्मराहमुत्पन्ना श्रूयतां मम जन्म च
॥१६॥प्राग्ज्योतिषे पुरे विप्रो हरस्वामी बभूव ह ॥
भार्याहं दुर्भगा जाता तस्य विप्रस्य पार्थिव
॥१७॥रूपयौवनसंपन्ना तस्य नाहं प्रिया विभो ॥
सदा विद्वेषसंयुक्तो मयि निष्ठुरजल्पकः
॥१८॥नान्यस्य कस्यचिद्द्वेष्टा मुक्त्वा मां पृथिवीपते ॥
पाणिग्रहणकाले तु ग्रहैः पापैर्विलोकिता
॥१९॥अहमूढां कुलीनेन द्विजेनातिगुणेन च ॥
स चावलोकितो विप्रो ग्रहैः पुण्यैर्नराधिप
॥२०॥तेन मे वल्लभो राजन्न चाहं तस्य वल्लभा ॥
स सदाचारसंयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः
॥२१॥नान्यत्र कुरुते भावं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः ॥
ततोऽहं क्रोधसंयुक्ता वशीकरणलंपटा ॥
अपृच्छं प्रमदास्तात यास्त्यक्ताः पतिभिः किल
॥२२॥ताभिरुक्ता ह्यहं भूप वश्यो भर्त्ता भविष्यति ॥
अस्माकं प्रत्ययो जातस्तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि
॥२३॥भेषजैर्विविधैश्चूर्णैर्मंत्रैर्मोहकरैः परैः ॥
तैस्तैस्तु कृतलेपोऽपि भविता दासवत्पतिः
॥२४॥ततोऽहं त्वरिता गत्वा तासां वाक्येन भूपते ॥
चूर्णं मन्त्रं गृहीत्वा च प्राप्ता भर्तृगृहं पुनः
॥२५॥प्रदोषे पयसा युक्तश्चूर्णो भर्त्तरि योजितः ॥
ग्रीवायां च मया मन्त्रो न्यस्तः सर्वांगसंधिषु
॥२६॥यदा पीतश्च चूर्णस्तु मन्त्रेणातीव गुंठितः ॥
वशगस्तत्क्षणाज्जातो मंत्रचूर्णप्रभावतः
॥२७॥द्वारदेशे स्थितः क्रंदन्दासोऽस्मि तव शोभने ॥
त्राहि मां शरणं प्राप्तं त्वद्वशोहं च शोभने
॥२८॥तत्तस्य रुदितं ज्ञात्वा मंत्रमाहात्म्यतो नृप ॥
स्वस्थीकरणयोगेन तदा स्वस्थः कृतः पतिः
॥२९॥ततः प्रभृति कांतो मे वश्योऽभूद्भवने स्थितः ॥
पंचत्वं च गता काले तथा नारकयातनाम्
॥३०॥ताम्रभ्राष्ट्रे च दग्धाहं युगानि दश पंच च ॥
सूक्ष्माणि तिलमात्राणि कृत्वा खंडान्यनेकशः ॥
छेदिता कालसूत्रेण पीडिता घ्राणयंत्रके
॥३१॥क्वाथीभूता तप्ततैलैर्घटे दर्व्याथ लोडिता ॥
पिष्टा चैव शिलापृष्ठे कुट्टिता लोहमुद्गरैः
॥३२॥दलिता दंतदलने दग्धाहं रौरवे भृशम् ॥
अधोमुखी विनिक्षिप्ता त्वमेध्ये पूयशोणिते
॥३३॥यान्यापि युवती तात भर्तुर्वश्यं समाचरेत् ॥
वृथा धर्मादुराचारा पच्यते नरके भृशम्
॥३४॥भर्त्ता नाथो गुरुर्भर्ता भर्त्ता वै दैवतं परम् ॥
भर्त्ता स्वमी सुहृद्भर्त्ता भर्ता च परमं पदम्
॥३५॥तुष्टे भर्त्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः ॥
विमुखे विमुखाः सर्वे तस्मात्सेव्यः सदा पतिः ॥
भस्मीभवति सा नारी यया भर्त्ता न तोषितः
॥३६॥यस्य प्रसादात्प्राप्यंते भोगाश्च विविधाः सदा ॥
तं वश्यं कुरुते या च सा कथं सुखमाप्नुयात्
॥३७॥तिर्यग्योनिशतं याति कृमिपक्षिशतानि च ॥
तस्मात्तत्तत्सदा कार्यं स्त्रीभिर्भर्तृवचः किल
॥३८॥एवं पुनर्मया भुक्ता नरका भृशदारुणाः ॥
तिर्यग्योनिसहस्रं तु कर्मणा कुत्सितेन च
॥३९॥किंचित्पातकशुद्ध्यर्थं चंडालस्य च वेश्मनि ॥
जाताहमतिरूपेण पीडिता विविधैर्व्रणैः
॥४०॥सारमेयैर्वृता दीना भक्ष्यमाणा पुनःपुनः ॥
दुष्टाहं भक्ष्यमाणापि मार्गे रुद्धा वृकैरहम् ॥
तैरहं तुद्यमानापि महाकालवनं गता
॥४१॥दृष्टो मया महादेवो दैवतो मृगमाणया ॥
समीपे देवदेवस्य पिप्पलादेश्वरस्य च
॥४२॥तस्य दर्शनमात्रेण गता शक्रपुरं प्रति ॥
विमानेन सुदीप्तेन किंकिणीजालमालिना ॥
दिव्यांबरधरा दिव्या दिव्यमालाविभूषणा
॥४३॥तत्राहं पूजिता देवैः स्तुताहं चारणैस्तथा ॥
दर्शनात्तस्य लिंगस्य जाताहं तव वेश्मनि
॥४४॥वल्लभा रूपसंपन्ना शाकले नगरे शुभे ॥
स्मृत्वा तु कुत्सितां योनिं विलापश्च कृतो मया
॥४५॥स्मृत्वा लिंगस्य माहात्म्यं हर्षो जातस्तु तत्क्षणात् ॥
तन्मे नैव च वातूल्यं गृहीता न ग्रहेण च
॥४६॥जाता जातिस्मरा तात ब्रह्मचर्यव्रते स्थिता ॥
अतो यास्यामि तं देवं दर्शनार्थं पुनः प्रभो ॥
यथा न भूयो मे जन्म स्याच्च संसारसागरे
॥४७॥इति पुत्रीवचः श्रुत्वा चित्रसेनो महीपतिः ॥
सभृत्यमंत्रिसहितो महाकालवनं गतः
॥४८॥ददर्श तत्र तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः ॥
सापि दृष्ट्वैव तल्लिंगं तस्मिंल्लिंगे लयं गता
॥४९॥राजा च पुत्रवाञ्जातो लिंगदर्शनतः प्रिये ॥
बभूव चक्रवर्ती स यथा स्वायंभुवो मनुः
॥५०॥एतस्मिन्नंतरे देवि दृष्ट्वा देवे लयं गताम् ॥
राजपुत्रीं महादेवि कृतं नाम मुदान्वितैः
॥५१॥अविमुक्तस्य लिंगस्य दर्शनादेव तत्क्षणात् ॥
अविमुक्तेश्वरो देव इति ख्यातो भवत्विति
॥५२॥योऽसौ काश्यां प्रसिद्धोऽस्ति देवो विश्वेश्वरः शिवः ॥
स चैवात्र सुविख्यातोऽविमुक्तेश्वरसंज्ञया
॥५३॥वाराणसी यथा पुण्या तथावंती च मुक्तिदा ॥
तस्या दशगुणं पुण्यं श्रूयतेऽत्र विशेषतः
॥५४॥तस्माद्विश्वेश्वरो देवः समायातः कुशस्थलीम् ॥
यत्रागत्य सुविद्वांसो मानवाः शंसितव्रताः
॥५५॥पश्यंति परया भक्त्या ह्यविमुक्तेश्वरं शिवम् ॥
तेषां मुक्तिर्न संदेहो भविष्यति सुनिश्चला
॥५६॥अमुक्ता नैव पश्यंति मुक्ताः पश्यंति सर्वदा ॥
ब्रह्मचर्यव्रतैः सम्यगिष्टैः सर्वमखैर्भवेत्
॥५७॥तत्फलं प्राप्यते सम्यगविमुक्तेशदर्शनात् ॥
नैःश्रेयसी गतिः पुण्या दर्शनादेव जायते
॥५८॥या गतिः प्राप्यते सांख्यैयोगैर्वा या गतिर्भवेत् ॥
सा गतिः नाप्यते सम्यगविमुक्तेशदर्शनात्
॥५९॥जन्ममृत्युभयं हित्वा स याति परमां गतिम् ॥
यः पूजयति भावेन ह्यविमुक्तेश्वरं शिवम्
॥६०॥ब्रह्महापि च यो गच्छेदविमुक्तेश्वरं यजेत् ॥
तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सर्व्वपापान्निवर्त्तते
॥६१॥शाठ्येनापि च यः पश्येदविमुक्ते श्वरं शिवम् ॥
स मुंचति जरां मृत्युं जन्म चैतदशाश्वतम्
॥६२॥स्मृतः संपूजितो भक्त्या स्तुतो वा विविधैः स्तवैः ॥
मुक्तिं ददाति देवेशो ह्यवि मुक्तेश्वरः शिवः
॥६३॥एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
अविमुक्तेश्वरेशस्य हनुमत्केश्वरं शृणु
॥६४॥इति श्रीस्कांदे महापुराण