शिवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्
श्रीहर उवाच
सप्तत्रिंशत्तमं विद्धि शिवेश्वरमनंतकम् ॥
यस्य दर्शनमात्रेण जायंते सर्वसंपदः
॥१॥राजा रिपुंजयोनाम ब्रह्मकल्पे पुराभवत् ॥
महाकालवने रम्ये प्रजापालनतत्परः
॥२॥देवपूजां व्रतं दानं ध्यानं स्वाध्यायसत्क्रियाम् ॥
प्रजापालनकं कृत्वा न स जानाति किंचन
॥३॥स प्रजाः पालयामास पुत्रवत्परिपालिताः ॥
प्रजास्ताः सुखसंवृद्धा जरामृत्युविवर्जिताः
॥४॥पुत्रिणो धनधान्याढ्याः सर्वकामसमन्विताः ॥
तस्यैव तेजसा व्याप्तं महाकालपुरं प्रिये
॥५॥एतस्मिन्नंतरे पृथ्वीं तस्मिञ्छासति पार्वति ॥
महाकालवनं देवि स्वपुरं चिह्नितं मया ॥
विना चोज्जयिनीं गंतुं न रतिं प्राप कुत्रचित्
॥६॥तदा मया गणेशस्तु शिवसंज्ञो गणाग्रणीः ॥
चिंतितस्तत्क्षणात्प्राप्तः किं करोमीत्युवाच ह
॥७॥मयाप्युक्तो गणेशो हि गच्छ पुत्र मम प्रियम् ॥
महाकालपुरं व्याप्तं राजा रिपुञ्जयेन हि
॥८॥इत्युक्तः स मया देवि तथेत्युक्ता कृतांजलिः ॥
गतोऽसौ मानुषे लोके ममाज्ञाहर्षिताननः
॥९॥गते शिवगणे देवि संतुष्टोऽहं शुचिस्मिते ॥
युक्तिज्ञानवृतो दक्षः प्रभोर्भृत्यो हि दुर्लभः
॥१०॥ततः स भिक्षु रूपेण बह्वोषधिपरिग्रहः ॥
गृहीत्वा दुंदुभिं स्कंधे वचनं चेदमब्रवीत्
॥११॥कश्च भूतविषग्रस्तो नानादोषैः समाश्रितः ॥
कस्य को व्याधिरत्युग्रो यमहं प्रशमं नये
॥१२॥कोऽपुत्रः पुत्रवानस्तु मन्मंत्रबलमाश्रितः ॥
वैद्योऽस्मि सर्वयुक्तिज्ञः सर्वकामप्रदायकः
॥१३॥तस्य वाक्यं समाकर्ण्य कौतूहलसमन्वितः ॥
सवृद्धबालनारीको जनस्तमभिजग्मिवान्
॥१४॥तेषां स नाशयामास व्याधिं दुर्जयमप्यति ॥
ते च तस्मै सुमहतीं पूजां चक्रुः सुहर्षिताः ॥
हेमरत्नांबरधनैर्धान्यग्रामपुरादिभिः
॥१५॥एवं स न्यवसत्तत्र वर्षाणि च चतुर्द्दश ॥
नृपतेरंतरप्रेक्षी न चांतर मवाप सः
॥१६॥अहोऽतिदुष्करो राजा अहो लोकपरायणः ॥
अहो तेजोनिधिर्वीरो दुर्जयोऽसौ महामतिः
॥१७॥एवं स चिंतयंस्तत्र भिक्षु रूपी शिवो गणः ॥
जीर्णोद्यानलताजालगहने संवृतः स्थितः
॥१८॥अत्रांतरे तु नृपतेस्तस्य लोकव्रतस्य तु ॥
महिषी निर्जरा राज्ञः प्राणेभ्योपि गरीयसी
॥१९॥रूपेणाप्रतिमा लोके सा चापुत्रा सुतार्थिनी ॥
सपत्नीबहुला देवी श्रुत्वा भिक्षुं समाश्रिता
॥२०॥सर्वकामप्रदं ज्ञात्वा नाग राणां सकौतुकम् ॥
स्वां सखीं प्रेषयामास सुनंदांनाम भामिनी
॥२१॥भिक्षोरायतने गुप्तमंतःपुरमतंद्रिता ॥
तया चासादितो भिक्षुर्विचिंत्य नगरं तदा ॥
उवाच चिंतापरमं भिक्षुं भिक्षासमन्वितम्
॥२२॥प्रणम्य प्रांजलिर्भूत्वा कार्यार्थं विगतव्यथा ॥
भगवन्महिषी राज्ञः प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥
वंध्या पुत्रार्थिनी देवी गुप्तं त्वां द्रष्टुमिच्छति
॥२३॥भवान्कृपाकरः प्रायः प्रजानामीहितप्रदः ॥
एवं श्रुत्वा शिवगणो लब्ध्वा रन्ध्र मुवाच ह
॥२४॥भिक्षुरुवाच
भद्रे केयं तव मतिर्विपरीतप्रलापिनी ॥
अविज्ञातो नरपतेर्गृहमेहीति भाषसे ॥
अविज्ञातः पुरे दृष्टः साहसी पुरुषो भवेत्
॥२५॥एवं मत्वा व्रज क्षिप्रं स्वमेवांतःपुरं शुभे ॥
नाहं तत्रागमिष्यामि यावन्न नृपतेर्वचः
॥२६॥सा तु तस्य वचः श्रुत्वा भिक्षोः क्षुभितमानसा ॥
जगामान्तःपुरं तूर्णं देव्यै तच्च न्यवेदयत्
॥२७॥सखीवचस्तु सा श्रुत्वा देवी दीना उवाच ताम् ॥
सुनन्दे क उपायोस्ति राजा येन प्रवर्त्तते ॥
भिक्षोरानयने क्षिप्रं यावन्नासौ व्रजेत्क्वचित्
॥२८॥उवाच सा तां युक्त्यैव सुनंदा युक्तभाषिणी ॥
त्वं तस्य वल्लभा राज्ञः प्राणेभ्योपि गरीयसी
॥२९॥तस्मादस्वस्थचित्तत्वं राज्ञः स्वं संप्रदर्शय ॥
हेतुना तेन राजा च वाक्यं तव करिष्यति
॥३०॥एतस्मिन्नेव काले तु देव्या दर्शनलालसः ॥
जगामांतःपुरं राजा प्रियां दीनां ददर्श ह ॥
तामपृच्छत्ततो राजा स्नेहार्द्रीकृतमानसः
॥३१॥राजोवाच
किमिदं देवि ते रूपं विमनस्केव भाषसे ॥
भग्नासि केन दुःखेन कस्यापकृतमीदृशम्
॥३२॥नृपस्य वचनं श्रुत्वा राज्ञी वचनमब्रवीत् ॥
न पुत्रा नृप मे संति तेन मे नास्ति निर्वृतिः
॥३३॥क्रीडनं पीडनायैव तेषां ये पुत्रवर्जिताः ॥
अपुत्रा जगतो दीना दुःखिताः पुत्रवर्जिताः ॥
अपुत्रे च गतिर्नास्ति सुतापुत्रविवर्जिते
॥३४॥सुखिनस्ते जना लोके ये बालं पांसुभूषितम् ॥
परिष्वजंति स्वसुतमस्फुटाक्षरभाषकम्
॥३५॥अनेन कारणेनास्मि निर्वेदं परमं गता ॥
उपायो हि मया दृष्टः पुत्रार्थे मम सांप्रतम्
॥३६॥इह भिक्षुः समायातो देवरूपी सनातनः ॥
तस्य चाव्याहता शक्तिः श्रूयते सर्ववस्तुषु
॥३७॥सस्त्रीबालो जनश्चात्र शरणं यस्य गच्छति ॥
तस्य भिक्षोः प्रसादेन सुतवत्यो वयं नृप ॥
भविष्यामोऽत्र संदेहो न मे मनसि वर्त्तते
॥३८॥तस्याः स वचनं श्रुत्वा जीर्णोद्यानं जगाम ह ॥
प्रियया सहितो राजा तं च भिक्षुं ददर्श ह
॥३९॥दृष्टमात्रो नृपतिना भिक्षुर्लिगत्वमागतः ॥
दृष्ट्वा सुमहदाश्चर्यं भक्तिनम्रो महीपतिः ॥
पूजयामास विधिवत्तल्लिंगं भिक्षु रूपकम्
॥४०॥अपुत्रोऽस्मीत्युवाचेदं धन्येयं महिषी मम ॥
देहि मे तनयं देव शिवो भवान्महेश्वरः
॥४१॥इत्युक्तो राजसिंहेन भिक्षुर्लिंगा कृतिस्तदा ॥
प्रत्युवाच महीपालं पुत्रस्ते भविता नृप
॥४२॥ततःप्रभृति राजासौ सकलत्रो महामतिः ॥
सर्वभावेन तं देवं जगाम शरणं मुदा
॥४३॥देवदेवस्य माहात्म्यात्पुत्रो जातो महाबलः ॥
धर्मात्मा च यशस्वी च सार्वभौमो गुणाधिकः
॥४४॥अथाहं मन्दराद्देवि कौतु- कात्तु समागतः ॥
लिंगाकारं गणं दृष्ट्वा राजानं सेवकं तथा
॥४५॥योगैश्वर्येण च मया कृतं वै पुरमात्मनः ॥
नानारत्नप्रभोद्द्योतं नानासिद्धिनि षेवितम् ॥
तच्छिवं शाश्वतं स्थानं दत्तं देवि तदा मया
॥४६॥मार्कंडेयेश्वराद्देवादुत्तरे वरवर्णिनि ॥
तदाप्रभृति देवोऽसौ शिवेश्वर इति स्मृतः
॥४७॥येऽर्चयिष्यन्ति सततं शिवेश्वरमनुत्तमम् ॥
निर्धूतसर्वपापास्ते भविष्यंति गणोत्तमाः
॥४८॥विदित्वार्भगुरुं लोकं ये द्रक्ष्यंति शिवेश्व रम् ॥
अन्तकाले प्रदास्यामि तेषां ज्ञानमनुत्तमम्
॥४९॥मोक्षं सुदुर्लभं मत्वा संसारं चातिभीषणम् ॥
अपुनर्भवहेतुत्वात्संसेव्योऽसौ शिवेश्वरः
॥५०॥सर्वावस्थोऽपि यो मर्त्यः संश्रयेत्तं शिवेश्वरम् ॥
स तां गतिमवाप्नोति यज्ञैर्दानैर्हि या गतिः
॥५१॥आख्यानं प्रयतो मर्त्त्यो य इदं श्रावयेच्छुचिः ॥
पठेद्वा वाचयेद्वापि स मुच्येत्सर्वकिल्विषैः
॥५२॥एष ते कथिता देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
शिवेश्वरस्य देवस्य कुसुमेश मतः शृणु
॥५३॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे चतुरशीतिलिङ्गमाहात्म्ये शिवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥