madhyāhnasaṃdhyāvarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
athātaḥ śrūyatāṃ brahman sandhyāṃ mādhyāhnikīṃ śubhām |
yadanuṣṭhānato'pūrvaṃ jāyate'tyuttamaṃ phalam
||1||अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् सन्ध्यां माध्याह्निकीं शुभाम् ।
यदनुष्ठानतोऽपूर्वं जायतेऽत्युत्तमं फलम्
sāvitrīṃ yuvatīṃ śvetavarṇāṃ caiva trilocanām |
varadāṃ cākṣamālāḍhyāṃ triśūlābhayahastakām
||2||सावित्रीं युवतीं श्वेतवर्णां चैव त्रिलोचनाम् ।
वरदां चाक्षमालाढ्यां त्रिशूलाभयहस्तकाम्
vṛṣārūḍhāṃ yajurvedasaṃhitāṃ rudradevatām |
tamoguṇayutāṃ caiva bhuvarlokavyavasthitām
||3||वृषारूढां यजुर्वेदसंहितां रुद्रदेवताम् ।
तमोगुणयुतां चैव भुवर्लोकव्यवस्थिताम्
ādityamārgasaṃcārakartrīṃ māyāṃ namāmyaham |
ādidevīmatha dhyātvā''camanādi ca pūrvavat
||4||आदित्यमार्गसंचारकर्त्रीं मायां नमाम्यहम् ।
आदिदेवीमथ ध्यात्वाऽऽचमनादि च पूर्ववत्
atha cārghyaprakaraṇaṃ puṣpāṇi cinuyāttataḥ |
tadalābhe bilvapatraṃ toyena miśrayettataḥ
||5||अथ चार्घ्यप्रकरणं पुष्पाणि चिनुयात्ततः ।
तदलाभे बिल्वपत्रं तोयेन मिश्रयेत्ततः
ūrdhvaṃ ca sūryābhimukhaṃ kṣiptvārghyaṃ pratipādayet |
prātaḥsandhyādivatsarvamupasaṃhārapūrvakam
||6||ऊर्ध्वं च सूर्याभिमुखं क्षिप्त्वार्घ्यं प्रतिपादयेत् ।
प्रातःसन्ध्यादिवत्सर्वमुपसंहारपूर्वकम्
madhyāhne kecidicchanti sāvitrīṃ tu tadityṛcam |
asampradāyaṃ tatkarma kāryahānistu jāyate
||7||मध्याह्ने केचिदिच्छन्ति सावित्रीं तु तदित्यृचम् ।
असम्प्रदायं तत्कर्म कार्यहानिस्तु जायते
kāraṇaṃ sandhyayoścātra mandehā nāma rākṣasāḥ |
bhakṣituṃ sūryamicchanti kāraṇaṃ śruticoditam
||8||कारणं सन्ध्ययोश्चात्र मन्देहा नाम राक्षसाः ।
भक्षितुं सूर्यमिच्छन्ति कारणं श्रुतिचोदितम्
atastu kāraṇādvipraḥ sandhyāṃ kuryātprayatnataḥ |
sandhyayorubhayornityaṃ gāyatryā praṇavena ca
||9||अतस्तु कारणाद्विप्रः सन्ध्यां कुर्यात्प्रयत्नतः ।
सन्ध्ययोरुभयोर्नित्यं गायत्र्या प्रणवेन च
ambhastu prakṣipettena nānyathā śrutighātakaḥ |
ākṛṣṇeneti mantreṇa puṣpairvāmbuvimiśritam
||10||अम्भस्तु प्रक्षिपेत्तेन नान्यथा श्रुतिघातकः ।
आकृष्णेनेति मन्त्रेण पुष्पैर्वाम्बुविमिश्रितम्
alābhe bilvadūrvādipatreṇoktena pūrvakam |
ardhyaṃ dadyātprayatnena sāṅgaṃ sandhyāphalaṃ labhet
||11||अलाभे बिल्वदूर्वादिपत्रेणोक्तेन पूर्वकम् ।
अर्ध्यं दद्यात्प्रयत्नेन साङ्गं सन्ध्याफलं लभेत्
atraiva tarpaṇaṃ vakṣye śṛṇu devarṣisattama |
bhuvaḥ punaḥ pūruṣaṃ tu tarpayāmi namo namaḥ
||12||अत्रैव तर्पणं वक्ष्ये शृणु देवर्षिसत्तम ।
भुवः पुनः पूरुषं तु तर्पयामि नमो नमः
yajurvedaṃ tarpayāmi maṇḍalaṃ tarpayāmi ca |
hiraṇyagarbhaṃ ca tathāntarātmānaṃ tathaiva ca
||13||यजुर्वेदं तर्पयामि मण्डलं तर्पयामि च ।
हिरण्यगर्भं च तथान्तरात्मानं तथैव च
sāvitrīṃ ca tato devamātaraṃ sāṅkṛtiṃ tathā |
sandhyāṃ tathaiva yuvatīṃ rudrāṇīṃ nīmṛjāṃ tathā
||14||सावित्रीं च ततो देवमातरं साङ्कृतिं तथा ।
सन्ध्यां तथैव युवतीं रुद्राणीं नीमृजां तथा
sarvārthānāṃ siddhikarīṃ sarvamantrārthasiddhidām |
bhūrbhuvaḥ svaḥ pūruṣaṃ tu iti madhyāhnatarpaṇam
||15||सर्वार्थानां सिद्धिकरीं सर्वमन्त्रार्थसिद्धिदाम् ।
भूर्भुवः स्वः पूरुषं तु इति मध्याह्नतर्पणम्
udutyamiti sūktena sūryopasthānameva ca |
citraṃ devānāmiti ca sūryopasthānamācaret
||16||उदुत्यमिति सूक्तेन सूर्योपस्थानमेव च ।
चित्रं देवानामिति च सूर्योपस्थानमाचरेत्
tato japaṃ prakurvīta mantrasādhanatatparaḥ |
japasyāpi prakāraṃ tu vakṣyāmi śṛṇu nārada
||17||ततो जपं प्रकुर्वीत मन्त्रसाधनतत्परः ।
जपस्यापि प्रकारं तु वक्ष्यामि शृणु नारद
kṛtvottānau karau prātaḥ sāyaṃ cādhaḥ karau tathā |
madhyāhne hṛdayasthau tu kṛtvā japamudīrayet
||18||कृत्वोत्तानौ करौ प्रातः सायं चाधः करौ तथा ।
मध्याह्ने हृदयस्थौ तु कृत्वा जपमुदीरयेत्
parvadvayamanāmikyāḥ kaniṣṭhādikrameṇa tu |
tarjanīmūlaparyantaṃ karamālā prakīrtitā
||19||पर्वद्वयमनामिक्याः कनिष्ठादिक्रमेण तु ।
तर्जनीमूलपर्यन्तं करमाला प्रकीर्तिता
goghnaḥ pitṛghno mātṛghno bhrūṇahā gurutalpagaḥ |
brahmasvakṣetrahārī ca yaśca vipraḥ surāṃ pibet
||20||गोघ्नः पितृघ्नो मातृघ्नो भ्रूणहा गुरुतल्पगः ।
ब्रह्मस्वक्षेत्रहारी च यश्च विप्रः सुरां पिबेत्
sa gāyatryā sahasreṇa pūto bhavati mānavaḥ |
mānasaṃ vācikaṃ pāpaṃ viṣayendriyasaṅgajam
||21||स गायत्र्या सहस्रेण पूतो भवति मानवः ।
मानसं वाचिकं पापं विषयेन्द्रियसङ्गजम्
tatkilbiṣaṃ nāśayati trīṇi janmāni mānavaḥ |
gāyatrīṃ yo na jānāti vṛthā tasya pariśramaḥ
||22||तत्किल्बिषं नाशयति त्रीणि जन्मानि मानवः ।
गायत्रीं यो न जानाति वृथा तस्य परिश्रमः
paṭhecca caturo vedān gāyatrīṃ caikato japet |
vedānāṃ cāvṛtestadvadgāyatrījapa uttamaḥ
||23||पठेच्च चतुरो वेदान् गायत्रीं चैकतो जपेत् ।
वेदानां चावृतेस्तद्वद्गायत्रीजप उत्तमः
iti madhyāhnasandhyāyāḥ prakāraḥ kīrtito mayā |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi brahmayajñavidhikramam
||24||इति मध्याह्नसन्ध्यायाः प्रकारः कीर्तितो मया ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मयज्ञविधिक्रमम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe madhyāhnasaṃdhyāvarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ || 19 ||