rudrākṣamāhātmyavarṇanam
nārada uvāca
evaṃbhūtānubhāvo'yaṃ rudrākṣo bhavatānagha |
varṇito mahatāṃ pūjyaḥ kāraṇaṃ tatra kiṃ vada
||1||एवंभूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो भवतानघ ।
वर्णितो महतां पूज्यः कारणं तत्र किं वद
śrīnārāyaṇa uvāca
evameva purā pṛṣṭo bhagavān giriśaḥ prabhuḥ |
ṣaṇmukhena ca rudrastaṃ yaduvāca śṛṇuṣva tat
||2||एवमेव पुरा पृष्टो भगवान् गिरिशः प्रभुः ।
षण्मुखेन च रुद्रस्तं यदुवाच शृणुष्व तत्
īśvara uvāca
śṛṇu ṣaṇmukha tattvena kathayāmi samāsataḥ |
tripuro nāma daityastu purā''sītsarvadurjayaḥ
||3||शृणु षण्मुख तत्त्वेन कथयामि समासतः ।
त्रिपुरो नाम दैत्यस्तु पुराऽऽसीत्सर्वदुर्जयः
jitāstena surāḥ sarve bahmaviṣṇvādidevatāḥ |
sarvaistu kathite tasmiṃstadāhaṃ tripuraṃ prati
||4||जितास्तेन सुराः सर्वे बह्मविष्ण्वादिदेवताः ।
सर्वैस्तु कथिते तस्मिंस्तदाहं त्रिपुरं प्रति
acintayaṃ mahāśastramaghorākhyaṃ manoharam |
sarvadevamayaṃ divyaṃ jvalantaṃ ghorarūpi yat
||5||अचिन्तयं महाशस्त्रमघोराख्यं मनोहरम् ।
सर्वदेवमयं दिव्यं ज्वलन्तं घोररूपि यत्
tripurasya vadhārthāya devānāṃ tāraṇāya ca |
sarvavighnopaśamanamaghorāstramacintayam
||6||त्रिपुरस्य वधार्थाय देवानां तारणाय च ।
सर्वविघ्नोपशमनमघोरास्त्रमचिन्तयम्
divyavarṣasahasraṃ tu cakṣurunmīlitaṃ mayā |
paścānmamākulākṣibhyaḥ patitā jalabindavaḥ
||7||दिव्यवर्षसहस्रं तु चक्षुरुन्मीलितं मया ।
पश्चान्ममाकुलाक्षिभ्यः पतिता जलबिन्दवः
tatrāśrubinduto jātā mahārudrākṣavṛkṣakāḥ |
mamājñayā mahāsena sarveṣāṃ hitakāmyayā
||8||तत्राश्रुबिन्दुतो जाता महारुद्राक्षवृक्षकाः ।
ममाज्ञया महासेन सर्वेषां हितकाम्यया
babhūvuste ca rudrākṣā aṣṭatriṃśatprabhedataḥ |
sūryanetrasamudbhūtāḥ kapilā dvādaśa smṛtāḥ
||9||बभूवुस्ते च रुद्राक्षा अष्टत्रिंशत्प्रभेदतः ।
सूर्यनेत्रसमुद्भूताः कपिला द्वादश स्मृताः
somanetrotthitāḥ śvetāste ṣoḍaśavidhāḥ kramāt |
vahninetrodbhavāḥ kṛṣṇā daśa bhedā bhavanti hi
||10||सोमनेत्रोत्थिताः श्वेतास्ते षोडशविधाः क्रमात् ।
वह्निनेत्रोद्भवाः कृष्णा दश भेदा भवन्ति हि
śvetavarṇaśca rudrākṣo jātito brāhma ucyate |
kṣātro raktastathā miśro vaiśyaḥ kṛṣṇastu śūdrakaḥ
||11||श्वेतवर्णश्च रुद्राक्षो जातितो ब्राह्म उच्यते ।
क्षात्रो रक्तस्तथा मिश्रो वैश्यः कृष्णस्तु शूद्रकः
ekavaktraḥ śivaḥ sākṣādbrahmahatyāṃ vyapohati |
dvivaktro devadevyo syādvividhaṃ nāśayedagham
||12||एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।
द्विवक्त्रो देवदेव्यो स्याद्विविधं नाशयेदघम्
trivaktrastvanalaḥ sākṣātstrīhatyāṃ dahati kṣaṇāt |
caturvaktraḥ svayaṃ brahmā narahatyāṃ vyapohati
||13||त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात् ।
चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा नरहत्यां व्यपोहति
pañcavaktraḥ svayaṃ rudraḥ kālāgnirnāma nāmataḥ |
abhakṣyabhakṣaṇodbhūtairagamyāgamanodbhavaiḥ
||14||पञ्चवक्त्रः स्वयं रुद्रः कालाग्निर्नाम नामतः ।
अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरगम्यागमनोद्भवैः
mucyate sarvapāpaistu pañcavaktrasya dhāraṇāt |
ṣaḍvaktraḥ kārtikeyastu sa dhāryo dakṣiṇe kare
||15||मुच्यते सर्वपापैस्तु पञ्चवक्त्रस्य धारणात् ।
षड्वक्त्रः कार्तिकेयस्तु स धार्यो दक्षिणे करे
brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ |
saptavaktro mahābhāgo hyanaṅgo nāma nāmataḥ
||16||ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ।
सप्तवक्त्रो महाभागो ह्यनङ्गो नाम नामतः
taddhāraṇānmucyate hi svarṇasteyādipātakaiḥ |
aṣṭavaktro mahāsena sākṣāddevo vināyakaḥ
||17||तद्धारणान्मुच्यते हि स्वर्णस्तेयादिपातकैः ।
अष्टवक्त्रो महासेन साक्षाद्देवो विनायकः
antakūṭaṃ tūlakūṭaṃ svarṇakūṭaṃ tathaiva ca |
duṣṭānvayastriyaṃ vātha saṃspṛśaṃśca gurustriyam
||18||अन्तकूटं तूलकूटं स्वर्णकूटं तथैव च ।
दुष्टान्वयस्त्रियं वाथ संस्पृशंश्च गुरुस्त्रियम्
evamādīni pāpāni hanti sarvāṇi dhāraṇāt |
vighnāstasya praṇaśyanti yāti cānte paraṃ padam
||19||एवमादीनि पापानि हन्ति सर्वाणि धारणात् ।
विघ्नास्तस्य प्रणश्यन्ति याति चान्ते परं पदम्
bhavantyete guṇāḥ sarve hyaṣṭavaktrasya dhāraṇāt |
navavaktro bhairavastu dhārayedvāmabāhuke
||20||भवन्त्येते गुणाः सर्वे ह्यष्टवक्त्रस्य धारणात् ।
नववक्त्रो भैरवस्तु धारयेद्वामबाहुके
bhuktimuktipradaḥ prokto mama tulyabalo bhavet |
bhrūṇahatyāsahasrāṇi brahmahatyāśatāni ca
||21||भुक्तिमुक्तिप्रदः प्रोक्तो मम तुल्यबलो भवेत् ।
भ्रूणहत्यासहस्राणि ब्रह्महत्याशतानि च
sadyaḥ pralayamāyānti navavaktrasya dhāraṇāt |
daśavaktrastu deveśaḥ sākṣāddevo janārdanaḥ
||22||सद्यः प्रलयमायान्ति नववक्त्रस्य धारणात् ।
दशवक्त्रस्तु देवेशः साक्षाद्देवो जनार्दनः
grahāścaiva piśācāśca vetālā brahmarākṣasāḥ |
pannagāścopaśāmyanti daśavaktrasya dhāraṇāt
||23||ग्रहाश्चैव पिशाचाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः ।
पन्नगाश्चोपशाम्यन्ति दशवक्त्रस्य धारणात्
vaktraikādaśarudrākṣo rudraikādaśakaṃ smṛtam |
śikhāyāṃ dhārayedyo vai tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||24||वक्त्रैकादशरुद्राक्षो रुद्रैकादशकं स्मृतम् ।
शिखायां धारयेद्यो वै तस्य पुण्यफलं शृणु
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca |
gavāṃ śatasahasrasya samyagdattasya yatphalam
||25||अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ।
गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
tatphalaṃ labhate śīghraṃ vaktraikādaśadhāraṇāt |
dvādaśāsyasya rudrākṣasyaiva karṇe tu dhāraṇāt
||26||तत्फलं लभते शीघ्रं वक्त्रैकादशधारणात् ।
द्वादशास्यस्य रुद्राक्षस्यैव कर्णे तु धारणात्
ādityāstoṣitā nityaṃ dvādaśāsye vyavasthitāḥ |
gobhedhe cāśvamedhe ca yatphalaṃ tadavāpnuyāt
||27||आदित्यास्तोषिता नित्यं द्वादशास्ये व्यवस्थिताः ।
गोभेधे चाश्वमेधे च यत्फलं तदवाप्नुयात्
śṛṅgiṇāṃ śastriṇāṃ caiva vyāghrādīnāṃ bhayaṃ na hi |
na ca vyādhibhayaṃ tasya naiva cādhiḥ prakīrtitaḥ
||28||शृङ्गिणां शस्त्रिणां चैव व्याघ्रादीनां भयं न हि ।
न च व्याधिभयं तस्य नैव चाधिः प्रकीर्तितः
na ca kiñcidbhayaṃ tasya na ca vyādhiḥ pravartate |
na kutaścidbhayaṃ tasya sukhī caiveśvaro bhavet
||29||न च किञ्चिद्भयं तस्य न च व्याधिः प्रवर्तते ।
न कुतश्चिद्भयं तस्य सुखी चैवेश्वरो भवेत्
hastyaśvamṛgamārjārasarpamūṣakadardurān |
kharāṃśca śvaśṛgālāṃśca hatvā bahuvidhānapi
||30||हस्त्यश्वमृगमार्जारसर्पमूषकदर्दुरान् ।
खरांश्च श्वशृगालांश्च हत्वा बहुविधानपि
mucyate nātra sandeho vaktradvādaśadhāraṇāt |
vaktratrayodaśo vatsa rudrākṣo yadi labhyate
||31||मुच्यते नात्र सन्देहो वक्त्रद्वादशधारणात् ।
वक्त्रत्रयोदशो वत्स रुद्राक्षो यदि लभ्यते
kārtikeyasamo jñeyaḥ sarvakāmārthasiddhidaḥ |
raso rasāyanaṃ caiva tasya sarvaṃ prasiddhyati
||32||कार्तिकेयसमो ज्ञेयः सर्वकामार्थसिद्धिदः ।
रसो रसायनं चैव तस्य सर्वं प्रसिद्ध्यति
tasyaiva sarvabhogyāni nātra kāryā vicāraṇā |
mātaraṃ pitaraṃ caiva bhrātaraṃ vā nihanti yaḥ
||33||तस्यैव सर्वभोग्यानि नात्र कार्या विचारणा ।
मातरं पितरं चैव भ्रातरं वा निहन्ति यः
mucyate sarvapāpebhyo dhāraṇāttasya ṣaṇmukha |
caturdaśāsyo rudrākṣo yadi labhyeta putraka
||34||मुच्यते सर्वपापेभ्यो धारणात्तस्य षण्मुख ।
चतुर्दशास्यो रुद्राक्षो यदि लभ्येत पुत्रक
dhārayetsatataṃ mūrdhni tasya piṇḍaḥ śivasya tu |
kiṃ mune bahunoktena varṇanena punaḥ punaḥ
||35||धारयेत्सततं मूर्ध्नि तस्य पिण्डः शिवस्य तु ।
किं मुने बहुनोक्तेन वर्णनेन पुनः पुनः
pūjyate santataṃ devaiḥ prāpyate ca parā gatiḥ |
rudrākṣa ekaḥ śirasā dhāryo bhaktyā dvijottamaiḥ
||36||पूज्यते सन्ततं देवैः प्राप्यते च परा गतिः ।
रुद्राक्ष एकः शिरसा धार्यो भक्त्या द्विजोत्तमैः
ṣaḍviṃśadbhiḥ śiromālā pañcāśaddhṛdayena tu |
kalākṣairbāhuvalaye arkākṣairmaṇibandhanam
||37||षड्विंशद्भिः शिरोमाला पञ्चाशद्धृदयेन तु ।
कलाक्षैर्बाहुवलये अर्काक्षैर्मणिबन्धनम्
aṣṭottaraśatairmālā pañcāśadbhiḥ ṣaḍānana |
athavā saptaviṃśatyā kṛtvā rudrākṣamālikām
||38||अष्टोत्तरशतैर्माला पञ्चाशद्भिः षडानन ।
अथवा सप्तविंशत्या कृत्वा रुद्राक्षमालिकाम्
dhāraṇādvā japādvāpi hyanantaṃ phalamaśnute |
aṣṭottaraśatairmālā rudrākṣairdhāryate yadi
||39||धारणाद्वा जपाद्वापि ह्यनन्तं फलमश्नुते ।
अष्टोत्तरशतैर्माला रुद्राक्षैर्धार्यते यदि
kṣaṇe kṣaṇe'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti ṣaṇmukha |
triḥsaptakulamuddhṛtya śivaloke mahīyate
||40||क्षणे क्षणेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति षण्मुख ।
त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोके महीयते
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe rudrākṣamāhāmyavarṇanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||