rudrākṣamāhātmyavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
evaṃ nārada ṣaḍvaktro giriśena vibodhitaḥ |
rudrākṣamahimānaṃ ca jñātvāsītsa kṛtārthakaḥ
||1||एवं नारद षड्वक्त्रो गिरिशेन विबोधितः ।
रुद्राक्षमहिमानं च ज्ञात्वासीत्स कृतार्थकः
itthaṃ bhūtānubhāvo'yaṃ rudrākṣo varṇito mayā |
sadācāraprasaṅgena śṛṇu cānyatsamāhitaḥ
||2||इत्थं भूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो वर्णितो मया ।
सदाचारप्रसङ्गेन शृणु चान्यत्समाहितः
yathā rudrākṣamahimā varṇito'nantapuṇyadaḥ |
lakṣaṇaṃ mantravinyāsaṃ tathāhaṃ varṇayāmi te
||3||यथा रुद्राक्षमहिमा वर्णितोऽनन्तपुण्यदः ।
लक्षणं मन्त्रविन्यासं तथाहं वर्णयामि ते
lakṣaṃ tu darśanātyuṇyaṃ koṭistatsparśanādbhavet |
tasya koṭiguṇaṃ puṇyaṃ labhate dhāraṇānnaraḥ
||4||लक्षं तु दर्शनात्युण्यं कोटिस्तत्स्पर्शनाद्भवेत् ।
तस्य कोटिगुणं पुण्यं लभते धारणान्नरः
lakṣakoṭisahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca |
tajjapāllabhate puṇyaṃ naro rudrākṣadhāraṇāt
||5||लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च ।
तज्जपाल्लभते पुण्यं नरो रुद्राक्षधारणात्
rudrākṣāṇāṃ tu bhadrākṣadhāraṇātsyānmahāphalam |
dhātrīphalapramāṇaṃ yacchreṣṭhametadudāhṛtam
||6||रुद्राक्षाणां तु भद्राक्षधारणात्स्यान्महाफलम् ।
धात्रीफलप्रमाणं यच्छ्रेष्ठमेतदुदाहृतम्
badarīphalamātraṃ tu procyate madhyamaṃ budhaiḥ |
adhamaṃ caṇamātraṃ syātpratijñaiṣā mayoditā
||7||बदरीफलमात्रं तु प्रोच्यते मध्यमं बुधैः ।
अधमं चणमात्रं स्यात्प्रतिज्ञैषा मयोदिता
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśceti śivājñayā |
vṛkṣā jātāḥ pṛthivyāṃ tu tajjātīyāḥ śubhākṣakāḥ
||8||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चेति शिवाज्ञया ।
वृक्षा जाताः पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः
śvetāstu brāhmaṇā jñeyāḥ kṣatriyā raktavarṇakāḥ |
pītā vaiśyāstu vijñeyāḥ kṛṣṇāḥ śūdrāḥ prakīrtitāḥ
||9||श्वेतास्तु ब्राह्मणा ज्ञेयाः क्षत्रिया रक्तवर्णकाः ।
पीता वैश्यास्तु विज्ञेयाः कृष्णाः शूद्राः प्रकीर्तिताः
brāhmaṇo bibhṛyācchvetān raktān rājā tu dhārayet |
pītānvaiśyastu bibhṛyātkṛṣṇān śūdrastu dhārayet
||10||ब्राह्मणो बिभृयाच्छ्वेतान् रक्तान् राजा तु धारयेत् ।
पीतान्वैश्यस्तु बिभृयात्कृष्णान् शूद्रस्तु धारयेत्
samāḥ snigdhā dṛḍhāstadvatkaṇṭakaiḥ saṃyutāḥ śubhāḥ |
kṛmidaṣṭāñchinnabhinnānkaṇṭakairahitāṃstathā
||11||समाः स्निग्धा दृढास्तद्वत्कण्टकैः संयुताः शुभाः ।
कृमिदष्टाञ्छिन्नभिन्नान्कण्टकैरहितांस्तथा
vraṇayuktānāvṛtāṃśca ṣaḍrudrākṣāṃstu varjayet |
svayameva kṛtadvāro rudrākṣaḥ syādihottamaḥ
||12||व्रणयुक्तानावृतांश्च षड्रुद्राक्षांस्तु वर्जयेत् ।
स्वयमेव कृतद्वारो रुद्राक्षः स्यादिहोत्तमः
yattu pauruṣayatnena kṛtaṃ tanmadhyamaṃ bhavet |
samānsnigdhāndṛḍhānvṛttānkṣaumasūtreṇa dhārayet
||13||यत्तु पौरुषयत्नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत् ।
समान्स्निग्धान्दृढान्वृत्तान्क्षौमसूत्रेण धारयेत्
sarvagātreṣu sāmyena samānātivilakṣaṇā |
nirgharṣe hemalekhābhā yatra lekhā pradṛśyate
||14||सर्वगात्रेषु साम्येन समानातिविलक्षणा ।
निर्घर्षे हेमलेखाभा यत्र लेखा प्रदृश्यते
tadakṣamuttamaṃ vidyātsa dhāryaḥ śivapūjakaiḥ |
śikhāyāmekarudrākṣaṃ triṃśadvai śirasā vahet
||15||तदक्षमुत्तमं विद्यात्स धार्यः शिवपूजकैः ।
शिखायामेकरुद्राक्षं त्रिंशद्वै शिरसा वहेत्
ṣaṭtriṃśacca gale dhāryā bāhvoḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa |
maṇibandhe dvādaśākṣānskandhe pañcāśataṃ bhavet
||16||षट्त्रिंशच्च गले धार्या बाह्वोः षोडश षोडश ।
मणिबन्धे द्वादशाक्षान्स्कन्धे पञ्चाशतं भवेत्
aṣṭottaraśatairmālopavītaṃ ca prakalpayet |
dvisaraṃ trisaraṃ vāpi bibhṛyātkaṇṭhadeśataḥ
||17||अष्टोत्तरशतैर्मालोपवीतं च प्रकल्पयेत् ।
द्विसरं त्रिसरं वापि बिभृयात्कण्ठदेशतः
kuṇḍale mukuṭe caiva karṇikāhārakeṣu ca |
keyūre kaṭake caiva kukṣivaṃśe tathaiva ca
||18||कुण्डले मुकुटे चैव कर्णिकाहारकेषु च ।
केयूरे कटके चैव कुक्षिवंशे तथैव च
supte pīte sarvakālaṃ rudrākṣaṃ dhārayennaraḥ |
triśataṃ tvadhamaṃ pañcaśataṃ madhyamamucyate
||19||सुप्ते पीते सर्वकालं रुद्राक्षं धारयेन्नरः ।
त्रिशतं त्वधमं पञ्चशतं मध्यममुच्यते
sahasramuttamaṃ proktaṃ caivaṃ bhedena dhārayet |
śirasīśānamantreṇa karṇe tatpuruṣeṇa ca
||20||सहस्रमुत्तमं प्रोक्तं चैवं भेदेन धारयेत् ।
शिरसीशानमन्त्रेण कर्णे तत्पुरुषेण च
aghoreṇa lalāṭe tu tenaiva hṛdaye'pi ca |
aghorabījamantreṇa karayordhārayetpunaḥ
||21||अघोरेण ललाटे तु तेनैव हृदयेऽपि च ।
अघोरबीजमन्त्रेण करयोर्धारयेत्पुनः
pañcāśadakṣagrathitāṃ vāmadevena codare |
pañcabrahmabhiraṅgaiścāpyevaṃ rudrākṣadhāraṇam
||22||पञ्चाशदक्षग्रथितां वामदेवेन चोदरे ।
पञ्चब्रह्मभिरङ्गैश्चाप्येवं रुद्राक्षधारणम्
grathitānmūlamantreṇa sarvānakṣāṃstu dhārayet |
ekavaktrastu rudrākṣaḥ paratattvaprakāśakaḥ
||23||ग्रथितान्मूलमन्त्रेण सर्वानक्षांस्तु धारयेत् ।
एकवक्त्रस्तु रुद्राक्षः परतत्त्वप्रकाशकः
paratattvadhāraṇācca jāyate tatprakāśanam |
dvivaktrastu muniśreṣṭha ardhanārīśvaro bhavet
||24||परतत्त्वधारणाच्च जायते तत्प्रकाशनम् ।
द्विवक्त्रस्तु मुनिश्रेष्ठ अर्धनारीश्वरो भवेत्
dhāraṇādardhanārīśaḥ prīyate tasya nityaśaḥ |
trivaktrastvanalaḥ sākṣātstrīhatyāṃ dahati kṣaṇāt
||25||धारणादर्धनारीशः प्रीयते तस्य नित्यशः ।
त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात्
trimukhaścaiva rudrākṣo'pyagnitrayasvarūpakaḥ |
taddhāraṇācca hutabhuk tasya tuṣyati nityaśaḥ
||26||त्रिमुखश्चैव रुद्राक्षोऽप्यग्नित्रयस्वरूपकः ।
तद्धारणाच्च हुतभुक् तस्य तुष्यति नित्यशः
caturmukhastu rudrākṣaḥ pitāmahasvarūpakaḥ |
taddhāraṇānmahāśrīmānmahadārogyamuttamam
||27||चतुर्मुखस्तु रुद्राक्षः पितामहस्वरूपकः ।
तद्धारणान्महाश्रीमान्महदारोग्यमुत्तमम्
mahatī jñānasampattiḥ śuddhaye dhārayennaraḥ |
pañcamukhastu rudrākṣaḥ pañcabrahmasvarūpakaḥ
||28||महती ज्ञानसम्पत्तिः शुद्धये धारयेन्नरः ।
पञ्चमुखस्तु रुद्राक्षः पञ्चब्रह्मस्वरूपकः
tasya dhāraṇamātreṇa santuṣyati maheśvaraḥ |
ṣaḍvaktraścaiva rudrākṣaḥ kārtikeyādhidaivataḥ
||29||तस्य धारणमात्रेण सन्तुष्यति महेश्वरः ।
षड्वक्त्रश्चैव रुद्राक्षः कार्तिकेयाधिदैवतः
vināyakaṃ cāpi devaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ |
saptavaktrastu rudrākṣaḥ saptamātrādhidaivataḥ
||30||विनायकं चापि देवं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
सप्तवक्त्रस्तु रुद्राक्षः सप्तमात्राधिदैवतः
saptāśvadaivataścaiva munisaptakadaivataḥ |
taddhāraṇānmahāśrīḥ syānmahadārogyamuttamam
||31||सप्ताश्वदैवतश्चैव मुनिसप्तकदैवतः ।
तद्धारणान्महाश्रीः स्यान्महदारोग्यमुत्तमम्
mahatī jñānasampattiḥ śucirvai dhārayennaraḥ |
aṣṭavaktrastu rudrākṣo'pyaṣṭamātrādhidaivataḥ
||32||महती ज्ञानसम्पत्तिः शुचिर्वै धारयेन्नरः ।
अष्टवक्त्रस्तु रुद्राक्षोऽप्यष्टमात्राधिदैवतः
vasvaṣṭakaprītikaro gaṅgāprītikaraḥ śubhaḥ |
taddhāraṇādime prītā bhaveyuḥ satyavādinaḥ
||33||वस्वष्टकप्रीतिकरो गङ्गाप्रीतिकरः शुभः ।
तद्धारणादिमे प्रीता भवेयुः सत्यवादिनः
navavaktrastu rudrākṣo yamadeva udāhṛtaḥ |
taddhāraṇādyamabhayaṃ na bhavatyeva sarvathā
||34||नववक्त्रस्तु रुद्राक्षो यमदेव उदाहृतः ।
तद्धारणाद्यमभयं न भवत्येव सर्वथा
daśavaktrastu rudrākṣo daśāśādaivataḥ smṛtaḥ |
daśāśāprītijanako dhāraṇe nātra saṃśayaḥ
||35||दशवक्त्रस्तु रुद्राक्षो दशाशादैवतः स्मृतः ।
दशाशाप्रीतिजनको धारणे नात्र संशयः
ekādaśamukhastvakṣo rudraikādaśadaivataḥ |
tamindradaivataṃ cāhuḥ sadā saukhyavivardhanam
||36||एकादशमुखस्त्वक्षो रुद्रैकादशदैवतः ।
तमिन्द्रदैवतं चाहुः सदा सौख्यविवर्धनम्
rudrākṣo dvādaśamukho mahāviṣṇusvarūpakaḥ |
dvādaśādityadaivaśca bibhartyeva hi tatparaḥ
||37||रुद्राक्षो द्वादशमुखो महाविष्णुस्वरूपकः ।
द्वादशादित्यदैवश्च बिभर्त्येव हि तत्परः
trayodaśamukhaścākṣaḥ kāmadaḥ siddhidaḥ śubhaḥ |
tasya dhāraṇamātreṇa kāmadevaḥ prasīdati
||38||त्रयोदशमुखश्चाक्षः कामदः सिद्धिदः शुभः ।
तस्य धारणमात्रेण कामदेवः प्रसीदति
caturdaśamukhaścākṣo rudranetrasamudbhavaḥ |
sarvavyādhiharaścaiva sarvārogyapradāyakaḥ
||39||चतुर्दशमुखश्चाक्षो रुद्रनेत्रसमुद्भवः ।
सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वारोग्यप्रदायकः
madyaṃ māṃsaṃ ca laśunaṃ palāṇḍuṃ śigrumeva ca |
śleṣmātakaṃ viḍvarāhaṃ bhakṣaṇe varjayettataḥ
||40||मद्यं मांसं च लशुनं पलाण्डुं शिग्रुमेव च ।
श्लेष्मातकं विड्वराहं भक्षणे वर्जयेत्ततः
grahaṇe viṣuve caiva saṅkrame tvayane tathā |
darśe ca paurṇamāse ca puṇyeṣu divaseṣvapi |
rudrākṣadhāraṇātsadyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
||41||ग्रहणे विषुवे चैव सङ्क्रमे त्वयने तथा ।
दर्शे च पौर्णमासे च पुण्येषु दिवसेष्वपि ।
रुद्राक्षधारणात्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe rudrākṣamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||