rudrākṣamāhātmye guṇanidhimokṣavarṇanam
īśvara uvāca
mahāsena kuśagranthiputrājīvādayaḥ pare |
rudrākṣasya tu naiko'pi kalāmarhati ṣoḍaśīm
||1||महासेन कुशग्रन्थिपुत्राजीवादयः परे ।
रुद्राक्षस्य तु नैकोऽपि कलामर्हति षोडशीम्
puruṣāṇāṃ yathā viṣṇurgrahāṇāṃ ca yathā raviḥ |
nadīnāṃ tu yathā gaṅgā munīnāṃ kaśyapo yathā
||2||पुरुषाणां यथा विष्णुर्ग्रहाणां च यथा रविः ।
नदीनां तु यथा गङ्गा मुनीनां कश्यपो यथा
uccaiḥśravā yathāśvānāṃ devānāmīśvaro yathā |
devīnāṃ tu yathā gaurī tadvacchreṣṭhamidaṃ bhavet
||3||उच्चैःश्रवा यथाश्वानां देवानामीश्वरो यथा ।
देवीनां तु यथा गौरी तद्वच्छ्रेष्ठमिदं भवेत्
nātaḥ parataraṃ stotraṃ nātaḥ parataraṃ vratam |
akṣayyeṣu ca dāneṣu rudrākṣastu viśiṣyate
||4||नातः परतरं स्तोत्रं नातः परतरं व्रतम् ।
अक्षय्येषु च दानेषु रुद्राक्षस्तु विशिष्यते
śivabhaktāya śāntāya dadyādrudrākṣamuttamam |
tasya puṇyaphalasyāntaṃ na cāhaṃ vaktumutsahe
||5||शिवभक्ताय शान्ताय दद्याद्रुद्राक्षमुत्तमम् ।
तस्य पुण्यफलस्यान्तं न चाहं वक्तुमुत्सहे
dhṛtarudrākṣakaṇṭhāya yastvannaṃ samprayacchati |
trisaptakulamuddhṛtya rudralokaṃ sa gacchati
||6||धृतरुद्राक्षकण्ठाय यस्त्वन्नं सम्प्रयच्छति ।
त्रिसप्तकुलमुद्धृत्य रुद्रलोकं स गच्छति
yasya bhāle vibhūtirna nāṅge rudrākṣadhāraṇam |
na śambhorbhavane pūjā sa vipraḥ śvapacādhamaḥ
||7||यस्य भाले विभूतिर्न नाङ्गे रुद्राक्षधारणम् ।
न शम्भोर्भवने पूजा स विप्रः श्वपचाधमः
khādanmāṃsaṃ pibanmadyaṃ saṅgacchannantyajānapi |
pātakebhyo vimucyeta rudrākṣaṃ śirasi sthite
||8||खादन्मांसं पिबन्मद्यं सङ्गच्छन्नन्त्यजानपि ।
पातकेभ्यो विमुच्येत रुद्राक्षं शिरसि स्थिते
sarvayajñatapodānavedābhyāsaiśca yatphalam |
tatphalaṃ labhate sadyo rudrākṣasya tu dhāraṇāt
||9||सर्वयज्ञतपोदानवेदाभ्यासैश्च यत्फलम् ।
तत्फलं लभते सद्यो रुद्राक्षस्य तु धारणात्
vedaiścaturbhiryatpuṇyaṃ purāṇapaṭhanena ca |
yattīrthasevanenaiva sarvavidyādibhistathā
||10||वेदैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं पुराणपठनेन च ।
यत्तीर्थसेवनेनैव सर्वविद्यादिभिस्तथा
tatpuṇyaṃ labhate sadyo rudrākṣasya tu dhāraṇāt |
prayāṇakāle rudrākṣaṃ bandhayitvā mriyedyadi
||11||तत्पुण्यं लभते सद्यो रुद्राक्षस्य तु धारणात् ।
प्रयाणकाले रुद्राक्षं बन्धयित्वा म्रियेद्यदि
sa rudratvamavāpnoti punarjanma na vidyate |
rudrākṣaṃ dhārayetkaṇṭhe bāhvorvā mriyate yadi
||12||स रुद्रत्वमवाप्नोति पुनर्जन्म न विद्यते ।
रुद्राक्षं धारयेत्कण्ठे बाह्वोर्वा म्रियते यदि
kulaikaviṃśamuttārya rudraloke vasennaraḥ |
brāhmaṇo vāpi cāṇḍālo nirguṇaḥ saguṇo'pi ca
||13||कुलैकविंशमुत्तार्य रुद्रलोके वसेन्नरः ।
ब्राह्मणो वापि चाण्डालो निर्गुणः सगुणोऽपि च
bhasmarudrākṣadhārī yaḥ sa devatvaṃ śivaṃ vrajet |
śucirvāpyaśucirvāpi tathābhakṣyasya bhakṣakaḥ
||14||भस्मरुद्राक्षधारी यः स देवत्वं शिवं व्रजेत् ।
शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि तथाभक्ष्यस्य भक्षकः
mleccho vāpyatha cāṇḍālo yuto vā sarvapātakaiḥ |
rudrākṣadhāraṇādeva sa rudro nātra saṃśayaḥ
||15||म्लेच्छो वाप्यथ चाण्डालो युतो वा सर्वपातकैः ।
रुद्राक्षधारणादेव स रुद्रो नात्र संशयः
śirasā dhārite koṭiḥ karṇayordaśakoṭayaḥ |
śatakoṭirgale baddho mūrdhni koṭisahasrakam
||16||शिरसा धारिते कोटिः कर्णयोर्दशकोटयः ।
शतकोटिर्गले बद्धो मूर्ध्नि कोटिसहस्रकम्
ayutaṃ copavīte tu lakṣakoṭirbhuje sthite |
maṇibandhe tu rudrākṣo mokṣasādhanakaḥ paraḥ
||17||अयुतं चोपवीते तु लक्षकोटिर्भुजे स्थिते ।
मणिबन्धे तु रुद्राक्षो मोक्षसाधनकः परः
rudrākṣadhārako bhūtvā yatkiñcitkarma vaidikam |
kurvanvipraḥ sadā bhaktyā mahadāpnoti tatphalam
||18||रुद्राक्षधारको भूत्वा यत्किञ्चित्कर्म वैदिकम् ।
कुर्वन्विप्रः सदा भक्त्या महदाप्नोति तत्फलम्
rudrākṣamālikāṃ kaṇṭhe dhārayedbhaktivarjitaḥ |
pāpakarmā tu yo nityaṃ sa muktaḥ sarvabandhanāt
||19||रुद्राक्षमालिकां कण्ठे धारयेद्भक्तिवर्जितः ।
पापकर्मा तु यो नित्यं स मुक्तः सर्वबन्धनात्
rudrākṣārpitacetā yo rudrākṣastu na vai dhṛtaḥ |
asau māheśvaro loke namasyaḥ sa tu liṅgavat
||20||रुद्राक्षार्पितचेता यो रुद्राक्षस्तु न वै धृतः ।
असौ माहेश्वरो लोके नमस्यः स तु लिङ्गवत्
avidyo vā savidyo vā rudrākṣasya tu dhāraṇāt |
śivalokaṃ prapadyeta kīkaṭe gardabho yathā
||21||अविद्यो वा सविद्यो वा रुद्राक्षस्य तु धारणात् ।
शिवलोकं प्रपद्येत कीकटे गर्दभो यथा
skanda uvāca
rudrākṣānsandadhe deva gardabhaḥ kena hetunā |
kīkaṭe kena vā dattastadbrūhi parameśvara
||22||रुद्राक्षान्सन्दधे देव गर्दभः केन हेतुना ।
कीकटे केन वा दत्तस्तद्ब्रूहि परमेश्वर
śrībhagavānuvāca
śṛṇu putra purāvṛttaṃ gardabho vindhyaparvate |
dhatte rudrākṣabhāraṃ tu vāhitaḥ pathikena tu
||23||शृणु पुत्र पुरावृत्तं गर्दभो विन्ध्यपर्वते ।
धत्ते रुद्राक्षभारं तु वाहितः पथिकेन तु
śrānto'samarthastadbhāraṃ voḍhuṃ patitavānbhuvi |
prāṇaistvaktastrinetrastu śūlapāṇirmaheśvaraḥ
||24||श्रान्तोऽसमर्थस्तद्भारं वोढुं पतितवान्भुवि ।
प्राणैस्त्वक्तस्त्रिनेत्रस्तु शूलपाणिर्महेश्वरः
matprasādānmahāsena madantikamupāgataḥ |
yāvadvaktrasya saṃkhyānaṃ rudrākṣāṇāṃ sudurlabham
||25||मत्प्रसादान्महासेन मदन्तिकमुपागतः ।
यावद्वक्त्रस्य संख्यानं रुद्राक्षाणां सुदुर्लभम्
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate |
svaśiṣyebhyastu vaktavyaṃ nāśiṣyebhyaḥ kadācana
||26||तावद्युगसहस्राणि शिवलोके महीयते ।
स्वशिष्येभ्यस्तु वक्तव्यं नाशिष्येभ्यः कदाचन
abhaktebhyo'pi mūrkhebhyaḥ kadācinna prakāśayet |
abhakto vāstu bhakto vā nīco nīcataro'pi vā
||27||अभक्तेभ्योऽपि मूर्खेभ्यः कदाचिन्न प्रकाशयेत् ।
अभक्तो वास्तु भक्तो वा नीचो नीचतरोऽपि वा
rudrākṣāndhārayedyastu mucyate sarvapātakaiḥ |
rudrākṣadhāraṇaṃ puṇyaṃ kena vā sadṛśaṃ bhavet
||28||रुद्राक्षान्धारयेद्यस्तु मुच्यते सर्वपातकैः ।
रुद्राक्षधारणं पुण्यं केन वा सदृशं भवेत्
mahāvratamidaṃ prāhurmunayastattvadarśinaḥ |
sahasraṃ dhārayedyastu rudrākṣāṇāṃ dhṛtavrataḥ
||29||महाव्रतमिदं प्राहुर्मुनयस्तत्त्वदर्शिनः ।
सहस्रं धारयेद्यस्तु रुद्राक्षाणां धृतव्रतः
taṃ namanti surāḥ sarve yathā rudrastathaiva saḥ |
abhāve tu sahasrasya bāhvoḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa
||30||तं नमन्ति सुराः सर्वे यथा रुद्रस्तथैव सः ।
अभावे तु सहस्रस्य बाह्वोः षोडश षोडश
ekaṃ śikhāyāṃ karayordvādaśa dvādaśaiva tu |
dvātriṃśatkaṇṭhadeśe tu catvāriṃśacca mastake
||31||एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव तु ।
द्वात्रिंशत्कण्ठदेशे तु चत्वारिंशच्च मस्तके
ekaikaṃ karṇayoḥ ṣaṭ ṣaṭ vakṣasyaṣṭottaraṃ śatam |
yo dhārayati rudrākṣān rudravatsa tu pūjyate
||32||एकैकं कर्णयोः षट् षट् वक्षस्यष्टोत्तरं शतम् ।
यो धारयति रुद्राक्षान् रुद्रवत्स तु पूज्यते
muktāpravālaskaṭikaraupyavaidūryakāñcanaiḥ |
sametāndhārayedyastu rudrākṣānsa śivo bhavet
||33||मुक्ताप्रवालस्कटिकरौप्यवैदूर्यकाञ्चनैः ।
समेतान्धारयेद्यस्तु रुद्राक्षान्स शिवो भवेत्
kevalānapi rudrākṣānyadyālasyādbibharti yaḥ |
taṃ na spṛśanti pāpāni tamāṃsīva vibhāvasum
||34||केवलानपि रुद्राक्षान्यद्यालस्याद्बिभर्ति यः ।
तं न स्पृशन्ति पापानि तमांसीव विभावसुम्
rudrākṣamālayā mantro japto'nantaphalapradaḥ |
yasyāṅge nāsti rudrākṣa eko'pi bahupuṇyadaḥ
||35||रुद्राक्षमालया मन्त्रो जप्तोऽनन्तफलप्रदः ।
यस्याङ्गे नास्ति रुद्राक्ष एकोऽपि बहुपुण्यदः
tasya janma nirarthaṃ syāttripuṇḍrarahitaṃ yathā |
rudrākṣaṃ mastake dhṛtvā śiraḥsnānaṃ karoti yaḥ
||36||तस्य जन्म निरर्थं स्यात्त्रिपुण्ड्ररहितं यथा ।
रुद्राक्षं मस्तके धृत्वा शिरःस्नानं करोति यः
gaṅgāsnānaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ |
ekavaktraḥ pañcavaktra ekādaśamukhāḥ pare
||37||गङ्गास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः ।
एकवक्त्रः पञ्चवक्त्र एकादशमुखाः परे
caturdaśamukhāḥ kecidrudrākṣā lokapūjitāḥ |
bhaktyā saṃpūjyate nityaṃ rudrākṣaḥ śaṅkarātmakaḥ
||38||चतुर्दशमुखाः केचिद्रुद्राक्षा लोकपूजिताः ।
भक्त्या संपूज्यते नित्यं रुद्राक्षः शङ्करात्मकः
daridraṃ vāpi puruṣaṃ rājānaṃ kurute bhuvi |
atra te kathayiṣyāmi purāṇaṃ matamuttamam
||39||दरिद्रं वापि पुरुषं राजानं कुरुते भुवि ।
अत्र ते कथयिष्यामि पुराणं मतमुत्तमम्
kosaleṣu dvijaḥ kaścidgirinātha iti śrutaḥ |
mahādhanī ca dharmātmā vedavedāṅgapāragaḥ
||40||कोसलेषु द्विजः कश्चिद्गिरिनाथ इति श्रुतः ।
महाधनी च धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः
yajñakṛddīkṣitastasya tanayaḥ sundarākṛtiḥ |
nāmnā guṇanidhiḥ khyātastaruṇaḥ kāmasundaraḥ
||41||यज्ञकृद्दीक्षितस्तस्य तनयः सुन्दराकृतिः ।
नाम्ना गुणनिधिः ख्यातस्तरुणः कामसुन्दरः
guroḥ sudhiṣaṇasyātha patnīṃ muktāvalīmatha |
mohayāmāsa rūpeṇa yauvanena madena ca
||42||गुरोः सुधिषणस्याथ पत्नीं मुक्तावलीमथ ।
मोहयामास रूपेण यौवनेन मदेन च
saṅgatastu tayā sārdhaṃ kañcitkālaṃ tato bhiyā |
viṣaṃ dadau ca gurave yebhe paścāttu nirbhayaḥ
||43||सङ्गतस्तु तया सार्धं कञ्चित्कालं ततो भिया ।
विषं ददौ च गुरवे येभे पश्चात्तु निर्भयः
yadā mātā pitā karma kiñcijjānāti yatkṣaṇe |
mātaraṃ pitaraṃ cāpi mārayāmāsa tadviṣāt
||44||यदा माता पिता कर्म किञ्चिज्जानाति यत्क्षणे ।
मातरं पितरं चापि मारयामास तद्विषात्
nānāvilāsabhogaiśca jāte dravyavyaye tataḥ |
brāhmaṇānāṃ gṛhe cauryaṃ cakāra sa tadā khalaḥ
||45||नानाविलासभोगैश्च जाते द्रव्यव्यये ततः ।
ब्राह्मणानां गृहे चौर्यं चकार स तदा खलः
surāpānamadonmattastadā jñātibahiṣkṛtaḥ |
grāmānniṣkāsitaḥ sarvaistadā so'bhūdvanecaraḥ
||46||सुरापानमदोन्मत्तस्तदा ज्ञातिबहिष्कृतः ।
ग्रामान्निष्कासितः सर्वैस्तदा सोऽभूद्वनेचरः
muktāvalyā tayā sārdhaṃ jagāma gahanaṃ vanam |
mārge sthito dravyalobhājjaghāna brāhmaṇānbahūn
||47||मुक्तावल्या तया सार्धं जगाम गहनं वनम् ।
मार्गे स्थितो द्रव्यलोभाज्जघान ब्राह्मणान्बहून्
evaṃ bahugate kāle mamāra sa tadādhamaḥ |
netuṃ taṃ yamadūtāśca samājagmuḥ sahasraśaḥ
||48||एवं बहुगते काले ममार स तदाधमः ।
नेतुं तं यमदूताश्च समाजग्मुः सहस्रशः
śivalokācchivagaṇāstathaiva ca samāgatāḥ |
tayoḥ parasparaṃ vādo babhūva girijāsuta
||49||शिवलोकाच्छिवगणास्तथैव च समागताः ।
तयोः परस्परं वादो बभूव गिरिजासुत
yamadūtāstadā procuḥ puṇyamasya kimasti hi |
bruvantu sevakāḥ śambhoryadyenaṃ netumicchatha
||50||यमदूतास्तदा प्रोचुः पुण्यमस्य किमस्ति हि ।
ब्रुवन्तु सेवकाः शम्भोर्यद्येनं नेतुमिच्छथ
śivadūtāstadā procurayaṃ yasminsthale mṛtaḥ |
daśahastādadho bhūme rudrākṣastatra cāsti hi
||51||शिवदूतास्तदा प्रोचुरयं यस्मिन्स्थले मृतः ।
दशहस्तादधो भूमे रुद्राक्षस्तत्र चास्ति हि
tatprabhāveṇa he dūtā neṣyāmaḥ śivasannidhim |
tato vimānamāruhya divyarūpadharo dvijaḥ
||52||तत्प्रभावेण हे दूता नेष्यामः शिवसन्निधिम् ।
ततो विमानमारुह्य दिव्यरूपधरो द्विजः
gato guṇanidhirdūtaiḥ sahitaḥ śaṅkarālayam |
iti rudrākṣamāhātmyaṃ kathitaṃ tava suvrata
||53||गतो गुणनिधिर्दूतैः सहितः शङ्करालयम् ।
इति रुद्राक्षमाहात्म्यं कथितं तव सुव्रत
evaṃ rudrākṣamahimā samāsātkathito mayā |
sarvapāpakṣayakaro mahāpuṇyaphalapradaḥ
||54||एवं रुद्राक्षमहिमा समासात्कथितो मया ।
सर्वपापक्षयकरो महापुण्यफलप्रदः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe rudrākṣamāhātmye guṇanidhimokṣavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||