bhuvanakośavarṇane hiraṇmayakimpuruṣavarṣavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
hiraṇmaye nāma varṣe bhagavānkūrmarūpadhṛk |
āste yogapatiḥ so'yamaryamṇā pūjya īḍyate
||1||हिरण्मये नाम वर्षे भगवान्कूर्मरूपधृक् ।
आस्ते योगपतिः सोऽयमर्यम्णा पूज्य ईड्यते
aryamovāca
oṃ namo bhagavate akūpārāya sarvasattvaguṇa- viśeṣaṇāya nopalakṣitasthānāya namo varṣmaṇe namo bhūme namo'vasthānāya namaste |
yadrūpametannijamāyayārpita- marthasvarūpaṃ bahurūparūpitam |
saṃkhyā na yasyāstyayathopalambhanā- ttasmai namaste'vyapadeśarūpiṇe
||2||ॐ नमो भगवते अकूपाराय सर्वसत्त्वगुण- विशेषणाय नोपलक्षितस्थानाय नमो वर्ष्मणे नमो भूमे नमोऽवस्थानाय नमस्ते ।
यद्रूपमेतन्निजमाययार्पित- मर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् ।
संख्या न यस्यास्त्ययथोपलम्भना- त्तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे
jarāyujaṃ svedajamaṇḍajodbhidaṃ carācaraṃ devarṣipitṛbhūtamaindriyam |
dyauḥ khaṃ kṣitiḥ śailasaritsamudraṃ dvīpagraharkṣetyabhidheya ekaḥ
||3||जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भिदं चराचरं देवर्षिपितृभूतमैन्द्रियम् ।
द्यौः खं क्षितिः शैलसरित्समुद्रं द्वीपग्रहर्क्षेत्यभिधेय एकः
yasminasaṃkhyeyaviśeṣanāma- rūpākṛtau kavibhiḥ kalpiteyam |
saṃkhyā yayā tattvadṛśāpanīyate tasmai namaḥ sāṃkhyanidarśanāya te
||4||यस्मिनसंख्येयविशेषनाम- रूपाकृतौ कविभिः कल्पितेयम् ।
संख्या यया तत्त्वदृशापनीयते तस्मै नमः सांख्यनिदर्शनाय ते
evaṃ stuvati deveśamaryamā saha varṣapaiḥ |
gīyate cāpi bhajate sarvabhūtabhavaṃ prabhum
||5||एवं स्तुवति देवेशमर्यमा सह वर्षपैः ।
गीयते चापि भजते सर्वभूतभवं प्रभुम्
tathottareṣu kuruṣu bhagavānyajñapūruṣaḥ |
ādivārāharūpo'sau dharaṇyā pūjyate sadā
||6||तथोत्तरेषु कुरुषु भगवान्यज्ञपूरुषः ।
आदिवाराहरूपोऽसौ धरण्या पूज्यते सदा
sampūjya vidhivaddevaṃ tadbhaktyārdrārdrahṛtkajā |
bhūmiḥ stauti hariṃ yajñavārāhaṃ daityamardanam
||7||सम्पूज्य विधिवद्देवं तद्भक्त्यार्द्रार्द्रहृत्कजा ।
भूमिः स्तौति हरिं यज्ञवाराहं दैत्यमर्दनम्
bhūruvāca
oṃ namo bhagavate mantratattvaliṅgāya yajñakratave mahādhvarāvayavāya mahāvarāhāya namaḥ karmaśuklāya triyugāya namaste
||8||ॐ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञक्रतवे महाध्वरावयवाय महावराहाय नमः कर्मशुक्लाय त्रियुगाय नमस्ते
yasya svarūpaṃ kavayo vipaścito guṇeṣu dāruṣviva jātavedasam |
majjanti mathnā manasā didṛkṣavo gūḍhaṃ kriyārthernama īritātmane
||9||यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितो गुणेषु दारुष्विव जातवेदसम् ।
मज्जन्ति मथ्ना मनसा दिदृक्षवो गूढं क्रियार्थेर्नम ईरितात्मने
dravyakriyāhetvayaneśakartṛbhi- rmāyāguṇairvastubhirīkṣitātmane |
anvīkṣayāṅgātiśayātmabuddhibhi- niṃrastamāyākṛtaye namo'stu te
||10||द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि- र्मायागुणैर्वस्तुभिरीक्षितात्मने ।
अन्वीक्षयाङ्गातिशयात्मबुद्धिभि- निंरस्तमायाकृतये नमोऽस्तु ते
karoti viśvasthitisaṃyamodayaṃ yasyepsitaṃ neṣmitumīkṣiturguṇaiḥ |
māyā yathā'yo bhramate tadāśrayaṃ grāvṇo namaste guṇakarmasākṣiṇe
||11||करोति विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेष्मितुमीक्षितुर्गुणैः ।
माया यथाऽयो भ्रमते तदाश्रयं ग्राव्णो नमस्ते गुणकर्मसाक्षिणे
pramathya daityaṃ prativāraṇaṃ mṛdhe yo māṃ rasāyā jagadādisūkaraḥ |
kṛtvāgradaṃṣṭraṃ niragādudanvataḥ krīḍannivebhaḥ praṇatāsmi taṃ vibhum
||12||प्रमथ्य दैत्यं प्रतिवारणं मृधे यो मां रसाया जगदादिसूकरः ।
कृत्वाग्रदंष्ट्रं निरगादुदन्वतः क्रीडन्निवेभः प्रणतास्मि तं विभुम्
kimpuruṣe varṣe'sminbhagavantaṃ dāśarathiṃ ca sarveśam |
sītārāmaṃ devaṃ śrīhanumānādipūruṣaṃ stauti
||13||किम्पुरुषे वर्षेऽस्मिन्भगवन्तं दाशरथिं च सर्वेशम् ।
सीतारामं देवं श्रीहनुमानादिपूरुषं स्तौति
oṃ namo bhagavate uttamaślokāya nama iti |
āryalakṣaṇaśīlavratāya nama upaśikṣitātmane upāsitalokāya namaḥ |
sādhuvādanikaṣaṇāya namo brahmaṇyadevāya mahāpuruṣāya mahābhāgāya nama iti |
yattadviśuddhānubhavātmamekaṃ svatejasā dhvastaguṇavyavastham |
pratyak praśāntaṃ sudhiyopalambhanaṃ hyanāmarūpaṃ nirahaṃ prapadye
||14||ॐ नमो भगवते उत्तमश्लोकाय नम इति ।
आर्यलक्षणशीलव्रताय नम उपशिक्षितात्मने उपासितलोकाय नमः ।
साधुवादनिकषणाय नमो ब्रह्मण्यदेवाय महापुरुषाय महाभागाय नम इति ।
यत्तद्विशुद्धानुभवात्ममेकं स्वतेजसा ध्वस्तगुणव्यवस्थम् ।
प्रत्यक् प्रशान्तं सुधियोपलम्भनं ह्यनामरूपं निरहं प्रपद्ये
martyāvatārastviha martyaśikṣaṇaṃ rakṣovadhāyaiva na kevalaṃ vibho |
kuto'nyathā syād''ramataḥ sva ātmanaḥ sītākṛtāni vyasanānīśvarasya
||15||मर्त्यावतारस्त्विह मर्त्यशिक्षणं रक्षोवधायैव न केवलं विभो ।
कुतोऽन्यथा स्याद्ऽऽरमतः स्व आत्मनः सीताकृतानि व्यसनानीश्वरस्य
na vai sa ātmātmavatāṃ suhṛttamaḥ saktasvilokyāṃ bhagavānvāsudevaḥ |
na strīkṛtaṃ kaśmalamaśnuvīta na lakṣaṇaṃ cāpi vihātumarhati
||16||न वै स आत्मात्मवतां सुहृत्तमः सक्तस्विलोक्यां भगवान्वासुदेवः ।
न स्त्रीकृतं कश्मलमश्नुवीत न लक्षणं चापि विहातुमर्हति
na janma nūnaṃ mahato na saubhagaṃ na vāṅ na cuddhirnākṛtistoṣahetuḥ |
tairyadvisṛṣṭānapi no vanaukasa- ścakāra sakhye bata lakṣmaṇāgrajaḥ
||17||न जन्म नूनं महतो न सौभगं न वाङ् न चुद्धिर्नाकृतिस्तोषहेतुः ।
तैर्यद्विसृष्टानपि नो वनौकस- श्चकार सख्ये बत लक्ष्मणाग्रजः
suro'suro vāpyathavā naro'naraḥ sarvātmanā yaḥ sukṛtajñamuttamam |
bhajeta rāmaṃ manujākṛtiṃ hariṃ ya uttarānanayatkosalān divam
||18||सुरोऽसुरो वाप्यथवा नरोऽनरः सर्वात्मना यः सुकृतज्ञमुत्तमम् ।
भजेत रामं मनुजाकृतिं हरिं य उत्तराननयत्कोसलान् दिवम्
śrīnārāyaṇa uvāca
evaṃ kimpuruṣe varṣe satyasandhaṃ dṛḍhavratam |
rāmaṃ rājīvapatrākṣaṃ hanumān vānarottamaḥ
||19||एवं किम्पुरुषे वर्षे सत्यसन्धं दृढव्रतम् ।
रामं राजीवपत्राक्षं हनुमान् वानरोत्तमः
stauti gāyati bhaktyā ca saṃpūjayati sarvaśaḥ |
ya etacchṛṇuyāccitraṃ rāmacandrakathānakam |
sarvapāpaviśuddhātmā yāti rāmasalokatām
||20||स्तौति गायति भक्त्या च संपूजयति सर्वशः ।
य एतच्छृणुयाच्चित्रं रामचन्द्रकथानकम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा याति रामसलोकताम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavarṇane hiraṇmayakimpuruṣavarṣavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||
adhyāya dahāvā samāpta