bhuvanakośavarṇane ilāvṛtabhadrāśvavarṣavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
teṣu varṣeṣu deveśāḥ pūrvoktaiḥ stavanaiḥ sadā |
pūjayanti mahādevīṃ japadhyānasamādhibhiḥ
||1||तेषु वर्षेषु देवेशाः पूर्वोक्तैः स्तवनैः सदा ।
पूजयन्ति महादेवीं जपध्यानसमाधिभिः
sarvartukusumaśreṇī śobhitā vanarājayaḥ |
phalānāṃ pallavānāṃ ca yatra śobhā nirantaram
||2||सर्वर्तुकुसुमश्रेणी शोभिता वनराजयः ।
फलानां पल्लवानां च यत्र शोभा निरन्तरम्
teṣu kānanavarṣeṣu varṣaparvatasānuṣu |
giridroṇīṣu sarvāsu nirmalodakarāśiṣu
||3||तेषु काननवर्षेषु वर्षपर्वतसानुषु ।
गिरिद्रोणीषु सर्वासु निर्मलोदकराशिषु
vikacotpalamālāsu haṃsasārasasañcayaiḥ |
vimiśriteṣu teṣveva pakṣibhiḥ kūjiteṣu ca
||4||विकचोत्पलमालासु हंससारससञ्चयैः ।
विमिश्रितेषु तेष्वेव पक्षिभिः कूजितेषु च
jalakrīḍādibhiścitravinodaiḥ krīḍayanti ca |
sundarīlalitabhrūṇāṃ vilāsāyataneṣu ca
||5||जलक्रीडादिभिश्चित्रविनोदैः क्रीडयन्ति च ।
सुन्दरीललितभ्रूणां विलासायतनेषु च
tatratyā viharantyatra svairaṃ yuvatibhiḥ saha |
navasvapi ca varṣeṣu bhagavānādipūruṣaḥ
||6||तत्रत्या विहरन्त्यत्र स्वैरं युवतिभिः सह ।
नवस्वपि च वर्षेषु भगवानादिपूरुषः
(nārāyaṇākhyo lokānāmanugraharasaikadṛk |
) devīmārādhayantāste sa ca sarvaiśca pūjyate |
ātmavyūhenejyayāsau sannidhatte samāhitaḥ
||7||(नारायणाख्यो लोकानामनुग्रहरसैकदृक् ।
) देवीमाराधयन्तास्ते स च सर्वैश्च पूज्यते ।
आत्मव्यूहेनेज्ययासौ सन्निधत्ते समाहितः
ilāvṛte tu bhagavān padmajākṣisamudbhavaḥ |
eka eva bhavo devo nityaṃ vasati sāṅganaḥ
||8||इलावृते तु भगवान् पद्मजाक्षिसमुद्भवः ।
एक एव भवो देवो नित्यं वसति साङ्गनः
tatkṣetre nāparaḥ kaścitpraveśaṃ vitanoti ca |
bhavānyāḥ śāpatastatra pumāntastrī bhavati sphuṭam
||9||तत्क्षेत्रे नापरः कश्चित्प्रवेशं वितनोति च ।
भवान्याः शापतस्तत्र पुमान्तस्त्री भवति स्फुटम्
bhavānīnāthakaiḥ svīṇāmasaṃkhyairgaṇakoṭibhiḥ |
saṃrudhyamāno deveśo devaṃ saṅkarṣaṇaṃ bhajan
||10||भवानीनाथकैः स्वीणामसंख्यैर्गणकोटिभिः ।
संरुध्यमानो देवेशो देवं सङ्कर्षणं भजन्
ātmanā dhyānayogena sarvabhūtahitecchayā |
tāṃ tāmasīṃ turīyāṃ ca mūrtiṃ prakṛtimātmanaḥ
||11||आत्मना ध्यानयोगेन सर्वभूतहितेच्छया ।
तां तामसीं तुरीयां च मूर्तिं प्रकृतिमात्मनः
upadhāvate caikāgramanasā bhagavānajaḥ |
śrībhagavānuvāca |
oṃnamo bhagavate mahāpuruṣāya sarvaguṇasaṃkhyānāyānantāyāvyaktāya nama iti
||12||उपधावते चैकाग्रमनसा भगवानजः ।
श्रीभगवानुवाच ।
ॐनमो भगवते महापुरुषाय सर्वगुणसंख्यानायानन्तायाव्यक्ताय नम इति
bhaje bhajanyāraṇapādapaṅkajaṃ bhagasya kṛtsnasya paraṃ parāyaṇam |
bhakteṣvalaṃ bhāvitabhūtabhāvanaṃ bhavāpahaṃ tvā bhava bhāvamīśvaram
||13||भजे भजन्यारणपादपङ्कजं भगस्य कृत्स्नस्य परं परायणम् ।
भक्तेष्वलं भावितभूतभावनं भवापहं त्वा भव भावमीश्वरम्
na yasya māyāguṇakarmavṛttibhi- rnirīkṣito hyaṇvapi dṛṣṭirajyate |
īśe yathā no stratamanyuraṃhasā kastaṃ na manyeta jigīṣurātmanaḥ
||14||न यस्य मायागुणकर्मवृत्तिभि- र्निरीक्षितो ह्यण्वपि दृष्टिरज्यते ।
ईशे यथा नो स्त्रतमन्युरंहसा कस्तं न मन्येत जिगीषुरात्मनः
asaddṛśo yaḥ pratibhāti māyayā kṣībeva madhvāsavatāgralocanaḥ |
na nāgavadhvo'rhaṇa īśire hriyā yatpādayoḥ sparśanadharṣitendriyāḥ
||15||असद्दृशो यः प्रतिभाति मायया क्षीबेव मध्वासवताग्रलोचनः ।
न नागवध्वोऽर्हण ईशिरे ह्रिया यत्पादयोः स्पर्शनधर्षितेन्द्रियाः
yamāhurasya sthitijanmasaṃyamaṃ tribhirvihīnaṃ yamanantamṝṣayaḥ |
na veda siddhārthamiva kyacitsthitaṃ bhūmaṇḍalaṃ mūrdhasahasradhāmasu
||16||यमाहुरस्य स्थितिजन्मसंयमं त्रिभिर्विहीनं यमनन्तमॄषयः ।
न वेद सिद्धार्थमिव क्यचित्स्थितं भूमण्डलं मूर्धसहस्रधामसु
yasyādya āsīd guṇavigraho mahān vijñānadhiṣṇyo bhagavānajaḥ kila |
yatsavato'haṃ trivṛtā svatejasā vaikārikaṃ tāmasamaindriyaṃ sṛje
||17||यस्याद्य आसीद् गुणविग्रहो महान् विज्ञानधिष्ण्यो भगवानजः किल ।
यत्सवतोऽहं त्रिवृता स्वतेजसा वैकारिकं तामसमैन्द्रियं सृजे
ete vayaṃ yasya vaśe mahātmanaḥ sthitāḥ śakuntā iva sūtrayantritāḥ |
mahānahaṃvaikṛtatāmasendriyāḥ sṛjāma sarve yadanugrahādidam
||18||एते वयं यस्य वशे महात्मनः स्थिताः शकुन्ता इव सूत्रयन्त्रिताः ।
महानहंवैकृततामसेन्द्रियाः सृजाम सर्वे यदनुग्रहादिदम्
yannirmitāṃ karhyapi karmaparvaṇīṃ māyāṃ jano'yaṃ gurusargamohitaḥ |
na veda nistāraṇayogamañjasā tasmai namaste vilayodayātmane
||19||यन्निर्मितां कर्ह्यपि कर्मपर्वणीं मायां जनोऽयं गुरुसर्गमोहितः ।
न वेद निस्तारणयोगमञ्जसा तस्मै नमस्ते विलयोदयात्मने
śrīnārāyaṇa uvāca
evaṃ sa bhagavān rudro devaṃ saṅkarṣaṇaṃ prabhum |
ilāvṛtamupāsīta devīgaṇasamāhitaḥ
||20||एवं स भगवान् रुद्रो देवं सङ्कर्षणं प्रभुम् ।
इलावृतमुपासीत देवीगणसमाहितः
tathaiva dharmaputro'sau nāmnā bhadraśravā iti |
tatkulasyāpi patayaḥ puruṣā bhadrasevakāḥ
||21||तथैव धर्मपुत्रोऽसौ नाम्ना भद्रश्रवा इति ।
तत्कुलस्यापि पतयः पुरुषा भद्रसेवकाः
bhadrāśvavarṣe tāṃ mūrtiṃ vāsudevasya viśrutām |
hayamūrtibhidā tāṃ tu hayagrīvapadāṅkitām
||22||भद्राश्ववर्षे तां मूर्तिं वासुदेवस्य विश्रुताम् ।
हयमूर्तिभिदा तां तु हयग्रीवपदाङ्किताम्
parameṇa samādhyanyavārakeṇa niyantritām |
evameva ca tāṃ mūrtiṃ gṛṇanta upayānti ca
||23||परमेण समाध्यन्यवारकेण नियन्त्रिताम् ।
एवमेव च तां मूर्तिं गृणन्त उपयान्ति च
bhadraśravasa ūcuḥ
oṃ namo bhagavate dharmāyātmaviśodhanāya nama iti |
aho vicitraṃ bhagavadviceṣṭitaṃ ghnantaṃ jano'yaṃ hi miṣanna paśyati |
dhyāyanna sadyarhi vikarma sevituṃ nirhṛtya putraṃ pitaraṃ jijīvuṣuḥ
||24||ॐ नमो भगवते धर्मायात्मविशोधनाय नम इति ।
अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितं घ्नन्तं जनोऽयं हि मिषन्न पश्यति ।
ध्यायन्न सद्यर्हि विकर्म सेवितुं निर्हृत्य पुत्रं पितरं जिजीवुषुः
vadanti viśvaṃ kavayaḥ sma naśvaraṃ paśyanti cādhyātmavido vipaścitaḥ |
tathāpi muhyanti tavāja māyayā suvismitaṃ kṛtyamajaṃ nato'smi tam
||25||वदन्ति विश्वं कवयः स्म नश्वरं पश्यन्ति चाध्यात्मविदो विपश्चितः ।
तथापि मुह्यन्ति तवाज मायया सुविस्मितं कृत्यमजं नतोऽस्मि तम्
viśvodbhavasthānanirodhakarma te hyakarturaṅgīkṛtamapyapāvṛtaḥ |
yuktaṃ na citraṃ tvayi kāryakāraṇe sarvātmani vyatirikte ca vastutaḥ
||26||विश्वोद्भवस्थाननिरोधकर्म ते ह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृतः ।
युक्तं न चित्रं त्वयि कार्यकारणे सर्वात्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुतः
vedān yugānte tamasā tiraskṛtān rasātalādyo nṛturaṅgavigrahaḥ |
pratyādade vai kavaye'bhiyācate tasmai namaste vitathehitāya te
||27||वेदान् युगान्ते तमसा तिरस्कृतान् रसातलाद्यो नृतुरङ्गविग्रहः ।
प्रत्याददे वै कवयेऽभियाचते तस्मै नमस्ते वितथेहिताय ते
evaṃ stuvanti deveśaṃ hayaśīrṣaṃ hariṃ ca te |
bhadraśravasanāmāno varṇayanti ca tadguṇān
||28||एवं स्तुवन्ति देवेशं हयशीर्षं हरिं च ते ।
भद्रश्रवसनामानो वर्णयन्ति च तद्गुणान्
eṣāṃ caritametaddhi yaḥ paṭhecchrāvayecca yaḥ |
pāpakaṃcukamutsṛjya devīlokaṃ vrajecca saḥ
||29||एषां चरितमेतद्धि यः पठेच्छ्रावयेच्च यः ।
पापकंचुकमुत्सृज्य देवीलोकं व्रजेच्च सः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavarṇane ilāvṛtabhadrāśvavarṣavarṇanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||