śivakṛtaviṣabhakṣaṇavṛttāntavarṇanam
munaya ūcuḥ
yattvayā kathitaṃ brahmanbrahmāṃḍaṃ sacarācaram ||
bhasmībhūtaṃ rudrakopātkālakūṭāgninā'tha़khilam
||1||यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् ॥
भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कालकूटाग्निनाऽथ़खिलम्
brahmāṃḍāṃtarataḥ kiṃ tu rudraṃ manyāmahe vayam ||
tadā carācaraṃ naṣṭaṃ brahmaviṣṇupurogamam
||2||ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् ॥
तदा चराचरं नष्टं ब्रह्मविष्णुपुरोगमम्
bhasmībhūtaṃ rudrakopātkathaṃ sṛṣṭiḥ pravartitā ||
kuto brahmā ca viṣṇuśca kutaścaṃdrapurogamāḥ
||3||भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता ॥
कुतो ब्रह्मा च विष्णुश्च कुतश्चंद्रपुरोगमाः
anye surā surāḥ kutra bhasmībhūtā layaṃ gatāḥ ||
ata ūrdhvaṃ kimabhavattatsarvaṃ vaktumarhasi
||4||अन्ये सुरा सुराः कुत्र भस्मीभूता लयं गताः ॥
अत ऊर्ध्वं किमभवत्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि
vyāsaprasādātsakalaṃ vettha tvaṃ nāparo hi tat ||
tasmājjñānamayaṃ śāstraṃ tajjānāsi na cāparaḥ
||5||व्यासप्रसादात्सकलं वेत्थ त्वं नापरो हि तत् ॥
तस्माज्ज्ञानमयं शास्त्रं तज्जानासि न चापरः
iti pṛṣṭastadā sarvairmunibhirbhāvitātmabhiḥ ||
sūto vyāsaṃ namaskṛtya vākyaṃ cedamathābravīt
||6||इति पृष्टस्तदा सर्वैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः ॥
सूतो व्यासं नमस्कृत्य वाक्यं चेदमथाब्रवीत्
lomaśa uvāca
yadā brahmāṃḍamadhyasthā vyāptā devā viṣāgninā ||
haribrahmādayo hyete lokapālāḥ savāsavāḥ ||
tadā vijñāpitaḥ śaṃbhurheraṃbena mahātmanā
||7||यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना ॥
हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः ॥
तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना
heraṃba uvāca
he rudra he mahādeva he sthāṇo ha jagatpate ||
mayā vighnaṃ vinodena kṛtaṃ teṣāṃ sudurjayam
||8||हे रुद्र हे महादेव हे स्थाणो ह जगत्पते ॥
मया विघ्नं विनोदेन कृतं तेषां सुदुर्जयम्
bhayena mati mohāttvāṃ nārccayaṃti ca māmapi ||
udyogaṃ ye prakurvanti teṣāṃ kleśo'dhiko bhavet
||9||भयेन मति मोहात्त्वां नार्च्चयंति च मामपि ॥
उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्
evamabhyarthitastena pinākī vṛṣabhadhvajaḥ ||
vighnāṃdhakārasūryeṇa gaṇādhipatinā tadā
||10||एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः ॥
विघ्नांधकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा
liṃgarūpo'bravīcchaṃbhurnirākāro nirāmayaḥ ||
niraṃjano vyomakeśaḥ kaparddī nīlalohitaḥ
||11||लिंगरूपोऽब्रवीच्छंभुर्निराकारो निरामयः ॥
निरंजनो व्योमकेशः कपर्द्दी नीललोहितः
maheśvara uvāca
heraṃba śrṛṇu me vākyaṃ śraddhayā parayā yutaḥ ||
ahaṃkārātmakaṃ caiva jagadetaccarācaram
||12||हेरंब श्रृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः ॥
अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्
sthitiṃ karotyahaṃkāraḥ pralayotpattimeva ca ||
jagadādaugaṇapate tadā vijñaptimātrataḥ
||13||स्थितिं करोत्यहंकारः प्रलयोत्पत्तिमेव च ॥
जगदादौगणपते तदा विज्ञप्तिमात्रतः
māyāvirahitaṃ śāṃtaṃ dvaitādvaitaparaṃ sadā ||
jñaptimātrasvarūpaṃ tatsadānaṃdaikalakṣaṇam
||14||मायाविरहितं शांतं द्वैताद्वैतपरं सदा ॥
ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तत्सदानंदैकलक्षणम्
gaṇapatiruvāca
yadi tvaṃ kevalo hyātmā paramānandalakṣaṇaḥ ||
tasmāttvadaparaṃ kiṃcinnānyadasti paraṃtapa
||15||यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः ॥
तस्मात्त्वदपरं किंचिन्नान्यदस्ति परंतप
nānārūpaṃ kathaṃ jātaṃ surāsuravilakṣaṇam ||
vicitraṃ mohajananaṃ tribhirddevaiśca lakṣitam
||16||नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम् ॥
विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्द्देवैश्च लक्षितम्
bhūtagrāmaiścaturbhiśca nānābhedaiḥ samanvitaiḥ ||
jātaṃ saṃsāracakraṃ ca nityānityavilakṣaṇam
||17||भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः ॥
जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्
parasparavirodhena jñānavādena mohitāḥ ||
karmavādaratāḥ kecitkecitsvaguṇamāśritāḥ
||18||परस्परविरोधेन ज्ञानवादेन मोहिताः ॥
कर्मवादरताः केचित्केचित्स्वगुणमाश्रिताः
jñānaniṣṭhāśca ye kecitparasparavirodhinaḥ ||
evaṃ saṃśayamāpannaṃ trāhi māṃ vṛṣabhadhvaja
||19||ज्ञाननिष्ठाश्च ये केचित्परस्परविरोधिनः ॥
एवं संशयमापन्नं त्राहि मां वृषभध्वज
ahaṃ gaṇaśca kutratyāḥ kva cāyaṃ vṛṣabhaḥ prabho ||
ete cānye ca bahavaḥ kuto jātāśca kutra vai
||20||अहं गणश्च कुत्रत्याः क्व चायं वृषभः प्रभो ॥
एते चान्ये च बहवः कुतो जाताश्च कुत्र वै
kṛtāḥ sarve mahābhāgāḥ sāttvikā rājasāśca vai ||
prahasya bhagavāñchaṃbhurgaṇeśaṃ vaktumudyataḥ
||21||कृताः सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च वै ॥
प्रहस्य भगवाञ्छंभुर्गणेशं वक्तुमुद्यतः
maheśvara uvāca
kālaśaktyā ca jātāni rajaḥsattvatamāṃsi ca ||
tairāvṛtaṃ jagatsarvaṃ sadevāsumānuṣam
||22||कालशक्त्या च जातानि रजःसत्त्वतमांसि च ॥
तैरावृतं जगत्सर्वं सदेवासुमानुषम्
paridṛśyamānametaccānaśvaraṃ paramārthataḥ ||
viddhyetatsarvasiddhyaiva kṛtakatvācca naśvaram
||23||परिदृश्यमानमेतच्चानश्वरं परमार्थतः ॥
विद्ध्येतत्सर्वसिद्ध्यैव कृतकत्वाच्च नश्वरम्
lomaśa uvāca
yāvadgaṇeśasaṃyukto bhāṣamāṇaḥ sadāśivaḥ ||
liṃgarūpī viśvarūpaḥ prādurbhūtā sadāśivāt
||24||यावद्गणेशसंयुक्तो भाषमाणः सदाशिवः ॥
लिंगरूपी विश्वरूपः प्रादुर्भूता सदाशिवात्
śivarūpā jagadyoniḥ kāryakāraṇarūpiṇī ||
liṃgarūpī sa bhagavānnimagnastatkṣaṇādabhūt
||25||शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी ॥
लिंगरूपी स भगवान्निमग्नस्तत्क्षणादभूत्
ekā sthitā parā śaktirbrahmavidyātmalakṣaṇā ||
gaṇeśo vismayāviṣṭo hyavalokanatatparaḥ
||26||एका स्थिता परा शक्तिर्ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा ॥
गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः
ṛṣaya ūcuḥ
prakṛtyantargataṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram ||
gaṇeśasya pṛthaktvaṃ ca kathaṃ jātaṃ taducyatām
||27||प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् ॥
गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्
lomaśa uvāca
sākṣātprakṛtyāḥ saṃbhūto gaṇeśo bhagavānabhūt ||
yathārūpaḥ śivaḥ sākṣāttadrūpo hi gaṇeśvaraḥ
||28||साक्षात्प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवानभूत् ॥
यथारूपः शिवः साक्षात्तद्रूपो हि गणेश्वरः
śivena saha saṃgrāmo hyabhūttasya mahātmanaḥ ||
ajñānātprakṛto bhūtvā bahukālaṃ nirantaram
||29||शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत्तस्य महात्मनः ॥
अज्ञानात्प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्
tasya dṛṣṭvā hyajeyatvaṃ gajārūḍhasya tattadā ||
triśūlenāhanacchaṃbhuḥ sagajaṃ tamapātayat
||30||तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा ॥
त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्
tadā stuto mahādevaḥ paraśaktyā paraṃtapaḥ ||
paraśaktimuvācedaṃ varaṃ varaya śobhane
||31||तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः ॥
परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने
tadā vṛto mahādevo vareṇa parameṇa hi ||
yo'yaṃ tvayā hato deva mama putro na saṃśayaḥ
||32||तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि ॥
योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः
tvāṃ na jānātyayaṃ mūḍhaḥ prakṛtyaṃśasamudbhavaḥ ||
tasmātputraṃ jīvayemaṃ mama tṛṣṭyarthameva ca
||33||त्वां न जानात्ययं मूढः प्रकृत्यंशसमुद्भवः ॥
तस्मात्पुत्रं जीवयेमं मम तृष्ट्यर्थमेव च
prahasya bhagavānrudro māyāputramajīvayat ||
siṃdhuravadanenaiva mukhe sa samayojayat
||34||प्रहस्य भगवान्रुद्रो मायापुत्रमजीवयत् ॥
सिंधुरवदनेनैव मुखे स समयोजयत्
tadā gajānano jātaḥ prasādācchaṃkarasya ca ||
māyāputropi nirmāyo jñānavānsaṃbabhūva ha
||35||तदा गजाननो जातः प्रसादाच्छंकरस्य च ॥
मायापुत्रोपि निर्मायो ज्ञानवान्संबभूव ह
ātmajñānāmṛtenaiva nityatṛpto nirāmayaḥ ||
samādhisaṃsthito raudraḥ kālakālāṃtako'bhavat
||36||आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः ॥
समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्
yogadaṃḍārthamutpāṭya svakīyaṃ daśanaṃ mahat ||
kare gṛhya gaṇādhyakṣaḥ śabdhabrahmātivarttate ||
ṛddhisiddhidvayenaiva ekatvena virājitaḥ
||37||योगदंडार्थमुत्पाट्य स्वकीयं दशनं महत् ॥
करे गृह्य गणाध्यक्षः शब्धब्रह्मातिवर्त्तते ॥
ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः
ye te gaṇāśca vighnāśca ye cānye'bhyadhikā bhuvi ||
teṣāmapi patirjātaḥ kṛto'sau śaṃbhunā tadā
||38||ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि ॥
तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा
tasmādvi lokayāmāsa prakṛtiṃ viśvarūpiṇīm ||
pṛthaksthitvāgrato jānālliṃgaṃ prakṛtimeva ca ||
dadarśa vimalaṃ liṃgaṃ prakṛtisthaṃ svabhāvataḥ
||39||तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् ॥
पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च ॥
ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः
ātmānaṃ ca gaṇaiḥ sāddhaṃ tathaiva ca jagattrayam ||
līnaṃ liṃge samastaṃ taddherambo jñānavānapi
||40||आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् ॥
लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि
mumoha ca punaḥ saṃjñāṃ pratilabhya prayatnataḥ ||
nanāma śirasā tābhyāmīśābhyāṃ sa gaṇeśvaraḥ
||41||मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः ॥
ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः
tadā dadarśa tatraiva lokasaṃhārakārakam ||
brahmāṇaṃ caiva rudraṃ ca viṣṇuṃ caiva sadāśivam
||42||तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् ॥
ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम्
dadarśa pretatulyāni liṃgaśaktyātmakāni ca ||
brahmāṇḍagolakānyeva koṭiśaḥ paramāṇuvat
||43||ददर्श प्रेततुल्यानि लिंगशक्त्यात्मकानि च ॥
ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत्
līyaṃte ca vilīyaṃte maheśe liṃgarūpiṇi ||
prakṛtyaṃtargataṃ liṃgaṃ liṃgasyāṃtargatā ca sā
||44||लीयंते च विलीयंते महेशे लिंगरूपिणि ॥
प्रकृत्यंतर्गतं लिंगं लिंगस्यांतर्गता च सा
śaktyā liṃgaṃ ca saṃchannaṃ tadā sarvamadṛśyata ||
liṃgena śaktiḥ saṃchannā parasparamavartata
||45||शक्त्या लिंगं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत ॥
लिंगेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत
śivābhyāṃ saṃśritaṃ lokaṃ jagadetaccarācaram ||
gaṇeśo vāpi tajjñānaṃ na pare'pi tathāvidan
||46||शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् ॥
गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन्
tadovāca mahātejā gaṇādhyakṣo gaṇaiḥ saha ||
saśaktikaṃ stūyamānaḥ śaktyā ca parayā tadā
||47||तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह ॥
सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा
gaṇeśa uvāca
namāmi devaṃ śaktyānvitaṃ jñānarūpaṃ prasannaṃ jñānātparaṃ paramaṃjyotirūpam ||
rūpātparaṃ paramaṃ tattvarūpaṃ tattvātparaṃ paramaṃ maṃgalaṃ ca ānaṃdākhyaṃ niṣkalaṃ nirviṣādam
||48||नमामि देवं शक्त्यान्वितं ज्ञानरूपं प्रसन्नं ज्ञानात्परं परमंज्योतिरूपम् ॥
रूपात्परं परमं तत्त्वरूपं तत्त्वात्परं परमं मंगलं च आनंदाख्यं निष्कलं निर्विषादम्
dhūmātparamayovahnirdhūmavatpratibhāsate ||
prakṛtyaṃtargastvaṃ hi lakṣyase jñānisaṃbhavaḥ ||
prakṛtyaṃtargatastvaṃ hi māyāvyaktiritīyase
||49||धूमात्परमयोवह्निर्धूमवत्प्रतिभासते ॥
प्रकृत्यंतर्गस्त्वं हि लक्ष्यसे ज्ञानिसंभवः ॥
प्रकृत्यंतर्गतस्त्वं हि मायाव्यक्तिरितीयसे
evaṃvidhastvaṃ bhagavansvamāyayā sṛjasyatholuṃpasi pāsi viśvam ||
asmādgarātsarvamidaṃ pranaṣṭaṃ sabrahmavipreṃdrayutaṃ carācaram
||50||एवंविधस्त्वं भगवन्स्वमायया सृजस्यथोलुंपसि पासि विश्वम् ॥
अस्माद्गरात्सर्वमिदं प्रनष्टं सब्रह्मविप्रेंद्रयुतं चराचरम्
yathā purāsīrbhagavānmaheśastrailokyanātho'si carācarātmā ||
kuruṣya śīghraṃ sahajīvakośaṃ carācaraṃ tatsakalaṃ pradagdham
||51||यथा पुरासीर्भगवान्महेशस्त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा ॥
कुरुष्य शीघ्रं सहजीवकोशं चराचरं तत्सकलं प्रदग्धम्
lomaśa uvāca
evaṃ stuto gaṇeśena bhagavānbhūtabhāvanaḥ ||
yadutthitaṃ kālakūṭaṃ lokasaṃhārakārakam
||52||एवं स्तुतो गणेशेन भगवान्भूतभावनः ॥
यदुत्थितं कालकूटं लोकसंहारकारकम्
liṃgarūpeṇa tadgrastaṃ vimalaṃ cākarottadā ||
sadevāsuramartyāśca sarvāṇi trijaganti ca ||
tatkṣaṇādrakṣitānyeva kṛpayā parayā yutaḥ
||53||लिंगरूपेण तद्ग्रस्तं विमलं चाकरोत्तदा ॥
सदेवासुरमर्त्याश्च सर्वाणि त्रिजगन्ति च ॥
तत्क्षणाद्रक्षितान्येव कृपया परया युतः
brahmā viṣṇuḥ sureṃdraśca lokapālāḥ saharṣayaḥ ||
yakṣā vidyādharāḥ siddhā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
utthitāścaiva te sarve nidrāparigatā iva
||54||ब्रह्मा विष्णुः सुरेंद्रश्च लोकपालाः सहर्षयः ॥
यक्षा विद्याधराः सिद्धा गंधर्वाप्सरसां गणाः ॥
उत्थिताश्चैव ते सर्वे निद्रापरिगता इव
vismayena samāviṣṭā babhūvurjātasādhvasāḥ ||
sarve devāsurāścaiva ūcurāścaryavattataḥ
||55||विस्मयेन समाविष्टा बभूवुर्जातसाध्वसाः ॥
सर्वे देवासुराश्चैव ऊचुराश्चर्यवत्ततः
kva kālakūṭaṃ sumahadyena vidrāvitā vayam ||
mṛtaprāyāḥ kṛtāḥ sadyaḥ salokapālakā hyamī
||56||क्व कालकूटं सुमहद्येन विद्राविता वयम् ॥
मृतप्रायाः कृताः सद्यः सलोकपालका ह्यमी
ityabruvaṃstadā daityāstūṣṇīṃbhūtāstadā sthitāḥ ||
śakrādayo lokapālā viṣṇuṃ sarveśvareśvaram ||
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya idamūcuḥ samedhitā
||57||इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूतास्तदा स्थिताः ॥
शक्रादयो लोकपाला विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् ॥
ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य इदमूचुः समेधिता
kenedaṃ kāritaṃ viṣṇo na vidāmo'lpamedhasaḥ ||
tadā prahasya bhagavānbrahmaṇā saha taiḥ suraiḥ
||58||केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः ॥
तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः
samādhimagamansarve'pyekāgramanasastadā ||
tattvajñānena nirhṛtya kāmakrodādikāndvijāḥ
||59||समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा ॥
तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः
tadātmani sthitaṃ liṃgamapaśyanvi budhādayaḥ ||
viṣṇuṃ puraskṛtya tadā tuṣṭuvuḥ paramārthataḥ
||60||तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः ॥
विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः
ātmanā paramātmānaṃ yoginaḥ paryupāsate
||61||आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते
liṃgameva paraṃ jñānaṃ liṃgameva paraṃ tapaḥ ||
liṃgameva paro dharmo liṃgameva parā gatiḥ ||
tasmālliṃgātparataraṃ yacca kiṃcinna vidyate
||62||लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः ॥
लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः ॥
तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते
evaṃ bruvaṃto hi tadā surāsurāḥ salokapālā ṛṣibhiśca sākam ||
viṣṇuṃ puraskṛtya tamālavarṇaṃ śaṃbhuṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ
||63||एवं ब्रुवंतो हि तदा सुरासुराः सलोकपाला ऋषिभिश्च साकम् ॥
विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शंभुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः
trāhitrāhi mahādeva kṛpālo parameśvara ||
purā trātā yathā sarve tathātvaṃ trātumarhasi
||64||त्राहित्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर ॥
पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि
taddevadeva bhavataścaraṇāraviṃdaṃ sevānubaṃdhamahimānamanaṃtarūpam ||
tvadāśritaṃ yatparamānukaṃpayā namo'stu te devavara prasīda
||65||तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् ॥
त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद
liṃgasvarūpamadhyastho bhagavānbhūtabhāvanaḥ ||
sarvaiḥ suragaṇaiḥ sākaṃ babhāṣedaṃ ramāpatiḥ
||66||लिंगस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः ॥
सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः
tvaṃ liṃgarūpī bhagavāñjagatāmabhayapradaḥ ||
viṣṇunā saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ
||67||त्वं लिंगरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः ॥
विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः
mṛtāstrātā garātsarve tasmānmṛtyuṃjaya prabho ||
rakṣarakṣa mahākāla tripurāṃta namostu te
||68||मृतास्त्राता गरात्सर्वे तस्मान्मृत्युंजय प्रभो ॥
रक्षरक्ष महाकाल त्रिपुरांत नमोस्तु ते
viṣṇunā saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ ||
prādurbabhūva sāṃbo'tha bodhayanniva tānsurān
||69||विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः ॥
प्रादुर्बभूव सांबोऽथ बोधयन्निव तान्सुरान्
he viṣṇo he surāḥ sarva ṛṣayaḥ śrūyatāmidam ||
manyate'pi hi saṃsāre anitye nityatākulam
||70||हे विष्णो हे सुराः सर्व ऋषयः श्रूयतामिदम् ॥
मन्यतेऽपि हि संसारे अनित्ये नित्यताकुलम्
avilokayatā''tmātmanā vibudhādayaḥ ||
kiṃ yajñaiḥ kiṃ tapobhiśca kimudyogena karmaṇām
||71||अविलोकयताऽऽत्मात्मना विबुधादयः ॥
किं यज्ञैः किं तपोभिश्च किमुद्योगेन कर्मणाम्
ekatvena pṛthaktvena kiṃcinnaiva prayojanam ||
yasmādbhavadbhirmilitaiḥ kṛtaṃ yatkarma duṣkaram
||72||एकत्वेन पृथक्त्वेन किंचिन्नैव प्रयोजनम् ॥
यस्माद्भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्
kṣīrābdhermathanaṃ tattu amṛtārthaṃ kathaṃ kṛtam ||
mṛtyuṃ jayaṃ nirākṛtya avajñāya ca māṃ sadā
||73||क्षीराब्धेर्मथनं तत्तु अमृतार्थं कथं कृतम् ॥
मृत्युं जयं निराकृत्य अवज्ञाय च मां सदा
tasmātsarve mṛtyumukhaṃ patitā vai na saṃśayaḥ ||
asmābhirnirmito devo gaṇeśaḥ kāryasiddhaye
||74||तस्मात्सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः ॥
अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये
na namaṃti gaṇeśaṃ ca durgāṃ caiva tathāvidhām ||
kleśabhājo bhaviṣyati nātra kāryā vicāraṇā
||75||न नमंति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम् ॥
क्लेशभाजो भविष्यति नात्र कार्या विचारणा
yūyaṃ sarve tvadharmiṣṭhāḥ stabdhāḥ paṃḍitamāninaḥ ||
kāryākāryamavijñāya kevalaṃ mānamohitāḥ
||76||यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पंडितमानिनः ॥
कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः
tasmātkālamukhe sarve patitā nātra saṃśayaḥ ||
sarve śrutiparā yūyamiṃdrādyā devatāgaṇāḥ
||77||तस्मात्कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः ॥
सर्वे श्रुतिपरा यूयमिंद्राद्या देवतागणाः
prarocanaparāḥ sarve kṣudrāśceṃdrādayo vṛthā ||
nātmānaṃ ca prapaṃcena vetsi tvaṃ hi śacīpate
||78||प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा ॥
नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते
kṛtaḥ prayatno hi mahānamṛtārthaṃ tvayā śaṭha ||
aśvamedhaśatenaiva yadrājyaṃ prāptavānasi ||
api tacca parādhīna tanna jānāsi durmate
||79||कृतः प्रयत्नो हि महानमृतार्थं त्वया शठ ॥
अश्वमेधशतेनैव यद्राज्यं प्राप्तवानसि ॥
अपि तच्च पराधीन तन्न जानासि दुर्मते
yairvadavākyaistvaṃ mūḍha saṃstuto'si tapasvibhiḥ ||
te mūḍhāsto ṣayaṃti tvāṃ tattadrāgaparāyaṇāḥ
||80||यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः ॥
ते मूढास्तो षयंति त्वां तत्तद्रागपरायणाः
viṣṇo tvaṃ ca pakṣapātānna jānāsi hitāhitam ||
kecidadhatāstvayā viṣṇo rakṣitāścaiva kecana
||81||विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम् ॥
केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन
icchāyuktastvamatraiva sadā bālakaceṣṭitaḥ ||
ye'nye ca lokapāḥ sarve teṣāṃ vārtā kutastviha
||82||इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः ॥
येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह
anyathā hi kṛte hyarthe anyathātvaṃ bhaviṣyati ||
kāryasiddhirbhavedyena bhavadbhirvismṛtaṃ ca tat
||83||अन्यथा हि कृते ह्यर्थे अन्यथात्वं भविष्यति ॥
कार्यसिद्धिर्भवेद्येन भवद्भिर्विस्मृतं च तत्
yenādya rakṣitāḥ sarve kālakūṭamahābhayāt ||
yena nīlīkṛto viṣṇuryena sarve parājitāḥ
||84||येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् ॥
येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः
lokā bhasmīkṛtā yena tasmādyenāpi rakṣitāḥ ||
tasyārccanāvidhiḥ kāryo gaṇeśasya mahātmanaḥ
||85||लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः ॥
तस्यार्च्चनाविधिः कार्यो गणेशस्य महात्मनः
karmāraṃbhe tu vighneśaṃ ye nārcaṃti gaṇādhipam ||
kāryasiddhirna teṣāṃ vai bhavettu bhavatāṃ yathā
||86||कर्मारंभे तु विघ्नेशं ये नार्चंति गणाधिपम् ॥
कार्यसिद्धिर्न तेषां वै भवेत्तु भवतां यथा
etanmaheśasya vaco niśamya surāsurāḥ kiṃnaracāraṇāśca ||
pūjāvidhānaṃ paramārthato'pi papracchurenaṃ ca tadā girīśam
||87||एतन्महेशस्य वचो निशम्य सुरासुराः किंनरचारणाश्च ॥
पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं च तदा गिरीशम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe samudramaṃthanākhyāne śivakṛtaviṣabhakṣaṇavṛttāntavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||