kumāraṃ svāṃkamāropya uvāca jagadīśvaraḥ
lomaśa uvāca
kumāraṃ svāṃkamāropya uvāca jagadīśvaraḥ ||
devānprati tadā rudraḥ seṃdrānbhargaḥ pratāpavān
||1||कुमारं स्वांकमारोप्य उवाच जगदीश्वरः ॥
देवान्प्रति तदा रुद्रः सेंद्रान्भर्गः प्रतापवान्
kiṃ kāryaṃ kathyatāṃ devāḥ kumāreṇādhunā mama ||
tadocuḥ sahitāḥ sarve devaṃ paśupatiṃ prati
||2||किं कार्यं कथ्यतां देवाः कुमारेणाधुना मम ॥
तदोचुः सहिताः सर्वे देवं पशुपतिं प्रति
tārakādbhayamutpannaṃ sarveṣāṃ jagatāṃ vibho ||
trātā tvaṃ jagatāṃ svāmī tasmāttrāṇaṃ vidhīyatām
||3||तारकाद्भयमुत्पन्नं सर्वेषां जगतां विभो ॥
त्राता त्वं जगतां स्वामी तस्मात्त्राणं विधीयताम्
kumāreṇa hato'dyaiva tārako bhavitā prabho ||
tasmādadyaiva yāsyāmastārakaṃ haṃtumudyatāḥ
||4||कुमारेण हतोऽद्यैव तारको भविता प्रभो ॥
तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हंतुमुद्यताः
tatheti matvā sahasā nirjagmuste tadā surāḥ ||
kārttikeyaṃ puraskṛtya śaṃkarātamajameva hi
||5||तथेति मत्वा सहसा निर्जग्मुस्ते तदा सुराः ॥
कार्त्तिकेयं पुरस्कृत्य शंकरातमजमेव हि
sarve militvā sahasā brahmaviṣṇupurogamāḥ ||
devānāmudyamaṃ śrutvā tārako'pi mahābalaḥ
||6||सर्वे मिलित्वा सहसा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥
देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः
sainyena mahatā caiva yayau yoddhuṃ surānprati ||
devairdṛṣṭaṃ samāyātaṃ tārakasya mahadbalam
||7||सैन्येन महता चैव ययौ योद्धुं सुरान्प्रति ॥
देवैर्दृष्टं समायातं तारकस्य महद्बलम्
tadā nabhogatā vāṇī hyuvāca parisāṃtvya tān ||
śāṃkariṃ ca puraskṛtya sarve yūya pratiṣṭhitāḥ
||8||तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य तान् ॥
शांकरिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूय प्रतिष्ठिताः
daityānvijitya saṃgrāme jayino hi bhaviṣyatha
||9||दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनो हि भविष्यथ
vācaṃ tu khecarīṃ śrutvā devāḥ sarve samutsukāḥ ||
kumāraṃ ca puraskṛtya sarve te gatasādhvasāḥ
||10||वाचं तु खेचरीं श्रुत्वा देवाः सर्वे समुत्सुकाः ॥
कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते गतसाध्वसाः
yuddhakāmāḥ surā yāvattāvatsarve samāgatāḥ ||
varaṇārthaṃ kumārasya sutā mṛtyorduratyayā
||11||युद्धकामाः सुरा यावत्तावत्सर्वे समागताः ॥
वरणार्थं कुमारस्य सुता मृत्योर्दुरत्यया
brahmaṇā noditā pūrvaṃ tapaḥ paramamāśritā ||
tapasā tena mahatā kumāraṃ prati vai tadā ||
āgatā duhitā mṛtyoḥ senā nāmaikasuṃdarī
||12||ब्रह्मणा नोदिता पूर्वं तपः परममाश्रिता ॥
तपसा तेन महता कुमारं प्रति वै तदा ॥
आगता दुहिता मृत्योः सेना नामैकसुंदरी
tāṃ dṛṣṭvā te'bruvansarve devaṃ paśupatiṃ prati ||
enaṃ kumāramuddiśya āgatā hyatisuṃdarī
||13||तां दृष्ट्वा तेऽब्रुवन्सर्वे देवं पशुपतिं प्रति ॥
एनं कुमारमुद्दिश्य आगता ह्यतिसुंदरी
brahmaṇo vacanāccaiva kumāreṇa tadā vṛtā ||
atha senāpatirjātaḥ kumāraḥ śāṃkaristadā
||14||ब्रह्मणो वचनाच्चैव कुमारेण तदा वृता ॥
अथ सेनापतिर्जातः कुमारः शांकरिस्तदा
tadā śaṃkhāśca bheryaśca paṭahānakagomukhāḥ ||
tathā duṃdubhayo nedurmṛdaṃgāśca mahāsvanāḥ
||15||तदा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः ॥
तथा दुंदुभयो नेदुर्मृदंगाश्च महास्वनाः
tena nādena mahatā pūritaṃ ca nabhastalam ||
tadā gaurī ca gaṃgā ca kṛttikā mātarastathā ||
parasparamathocustāḥ suto mama mameti ca
||16||तेन नादेन महता पूरितं च नभस्तलम् ॥
तदा गौरी च गंगा च कृत्तिका मातरस्तथा ॥
परस्परमथोचुस्ताः सुतो मम ममेति च
evaṃ vivādamāpannāḥ sarvāstā mātṛkādayaḥ ||
nivāritā nāradena mauḍhyaṃ mā kuruteti ca
||17||एवं विवादमापन्नाः सर्वास्ता मातृकादयः ॥
निवारिता नारदेन मौढ्यं मा कुरुतेति च
pārvatyāṃ śaṃkarājjāto devakāryārthasiddhaye ||
tūṣṇīṃbhūtāstadā sarvāḥ kṛttikā mātṛbhiḥ saha
||18||पार्वत्यां शंकराज्जातो देवकार्यार्थसिद्धये ॥
तूष्णींभूतास्तदा सर्वाः कृत्तिका मातृभिः सह
guhenoktāstadā sarvā ṛṣipatnyaśca kṛttikāḥ ||
nakṣatrāṇi samāśritya bhavadbhiḥ sthīyatāṃ ciram
||19||गुहेनोक्तास्तदा सर्वा ऋषिपत्न्यश्च कृत्तिकाः ॥
नक्षत्राणि समाश्रित्य भवद्भिः स्थीयतां चिरम्
tathā mātṛgaṇastena svāminā sthāpito divi ||
mṛtyoḥ kanyāṃ ca saṃgṛhya kārttikeyastvarānvitaḥ
||20||तथा मातृगणस्तेन स्वामिना स्थापितो दिवि ॥
मृत्योः कन्यां च संगृह्य कार्त्तिकेयस्त्वरान्वितः
iṃdraṃ provāca bhagavānkumāraḥ śaṃkarātmajaḥ ||
divaṃ yāhi suraiḥ sārddhaṃ rājyaṃ kuru nirantaram
||21||इंद्रं प्रोवाच भगवान्कुमारः शंकरात्मजः ॥
दिवं याहि सुरैः सार्द्धं राज्यं कुरु निरन्तरम्
iṃdreṇoktaḥ kumāro hi tārakeṇa prapīḍitāḥ ||
svargādvidrāvitāḥ sarve vayaṃ yātā diśo daśa
||22||इंद्रेणोक्तः कुमारो हि तारकेण प्रपीडिताः ॥
स्वर्गाद्विद्राविताः सर्वे वयं याता दिशो दश
kiṃ pṛcchasi mahābhāga asmānpadaparicyutān ||
evamuktastadā tena vajriṇāśaṃkarātmajaḥ ||
prahasyeṃdraṃ prati tadā mā bhaiṣītyabhayaṃ dadau
||23||किं पृच्छसि महाभाग अस्मान्पदपरिच्युतान् ॥
एवमुक्तस्तदा तेन वज्रिणाशंकरात्मजः ॥
प्रहस्येंद्रं प्रति तदा मा भैषीत्यभयं ददौ
yāvatkathayatastasya śāṃkareśca mahātnaḥ ||
kailāsaṃ tu gate rudre pārvatyā pramathaiḥ saha
||24||यावत्कथयतस्तस्य शांकरेश्च महात्नः ॥
कैलासं तु गते रुद्रे पार्वत्या प्रमथैः सह
ājagāma mahādaityo daityasenābhirāvṛtaḥ ||
raṇaduṃdubhayo nedustatā pralayabhīṣaṇāḥ
||25||आजगाम महादैत्यो दैत्यसेनाभिरावृतः ॥
रणदुंदुभयो नेदुस्तता प्रलयभीषणाः
raṇakarkaśatūryāṇi ḍiṃḍimānyadbhutāni ca ||
gomukhāḥ kharaśrṛṃgāṇi kāhalānyeva bhūriśaḥ
||26||रणकर्कशतूर्याणि डिंडिमान्यद्भुतानि च ॥
गोमुखाः खरश्रृंगाणि काहलान्येव भूरिशः
vādyabhedā āvādyaṃta tasmindaityasamāgame ||
garjamānāstadā vīrastārakeṇa sahaiva tu
||27||वाद्यभेदा आवाद्यंत तस्मिन्दैत्यसमागमे ॥
गर्जमानास्तदा वीरस्तारकेण सहैव तु
uvāca nārado vākyaṃ tārakaṃ devakaṇṭakam
||28||उवाच नारदो वाक्यं तारकं देवकण्टकम्
nārada uvāca
purā devaiḥ kṛto yatno vadhārthaṃ nātra saṃśayaḥ ||
tavaiva cāsuraśreṣṭha mayoktaṃ nānyathā bhavet
||29||पुरा देवैः कृतो यत्नो वधार्थं नात्र संशयः ॥
तवैव चासुरश्रेष्ठ मयोक्तं नान्यथा भवेत्
kumāro'yaṃ ca śarvasya tavārthaṃ copapāditaḥ ||
evaṃ jñātvā mahābāho kuru yatnaṃ samāhitaḥ
||30||कुमारोऽयं च शर्वस्य तवार्थं चोपपादितः ॥
एवं ज्ञात्वा महाबाहो कुरु यत्नं समाहितः
nāradoktaṃ niśamyātha tārakaḥ prahasanniva ||
uvāca vākyaṃ medhāvī gaccha tvaṃ ca puraṃdaram
||31||नारदोक्तं निशम्याथ तारकः प्रहसन्निव ॥
उवाच वाक्यं मेधावी गच्छ त्वं च पुरंदरम्
mama vākyaṃ maharṣe tvaṃ vada śīghraṃ yathātatham ||
kumāraṃ ca puraskṛtya mayā yoddhuṃ tvamicchasi
||32||मम वाक्यं महर्षे त्वं वद शीघ्रं यथातथम् ॥
कुमारं च पुरस्कृत्य मया योद्धुं त्वमिच्छसि
mūḍhabhāvaṃ samāśritya kartumicchasi nānyathā ||
manuṣyamekamāśritya mucukundākhyameva ca
||33||मूढभावं समाश्रित्य कर्तुमिच्छसि नान्यथा ॥
मनुष्यमेकमाश्रित्य मुचुकुन्दाख्यमेव च
tatprabhāve'marāvatyāṃ sthito'si tvaṃ na cānyathā ||
kaumāraṃ balamāśritya tiṣṭhase tvaṃ mamāgrataḥ
||34||तत्प्रभावेऽमरावत्यां स्थितोऽसि त्वं न चान्यथा ॥
कौमारं बलमाश्रित्य तिष्ठसे त्वं ममाग्रतः
tvāṃ haniṣyāmyahaṃ mandalokapālaiḥ sahaiva hi ||
evaṃ kathaya devendraṃ devarṣe nānyathā vada
||35||त्वां हनिष्याम्यहं मन्दलोकपालैः सहैव हि ॥
एवं कथय देवेन्द्रं देवर्षे नान्यथा वद
tatheti matvā bhagavānsa nārado yayau surāñchakrapurogamāṃśca ||
ācaṣṭa sarvaṃ hyasurendrabhāṣitaṃ sahopahāsaṃ matimāṃstathaiva
||36||तथेति मत्वा भगवान्स नारदो ययौ सुराञ्छक्रपुरोगमांश्च ॥
आचष्ट सर्वं ह्यसुरेन्द्रभाषितं सहोपहासं मतिमांस्तथैव
nārada uvāca
bhavadbhiḥ śrūyatāṃ devā vacanaṃ mama nānyathā ||
tārakeṇa yaduktaṃ ca sānuge nāvadhāryatām
||37||भवद्भिः श्रूयतां देवा वचनं मम नान्यथा ॥
तारकेण यदुक्तं च सानुगे नावधार्यताम्
tāraka uvāca
tvāṃ haniṣyāmi re mūḍha nānyathā mama bhāṣitam
||38||त्वां हनिष्यामि रे मूढ नान्यथा मम भाषितम्
mucukundaṃ samāsādya lokapālaiśca pūjitaḥ ||
na tvayā bhīruṇā yotsye devo bhūtvā narāśritaḥ
||39||मुचुकुन्दं समासाद्य लोकपालैश्च पूजितः ॥
न त्वया भीरुणा योत्स्ये देवो भूत्वा नराश्रितः
tasya vākyaṃ niśamyocuḥ sarve devāḥ savāsavāḥ ||
kumāraṃ ca puraskṛtya nāradaṃ carṣisattamam
||40||तस्य वाक्यं निशम्योचुः सर्वे देवाः सवासवाः ॥
कुमारं च पुरस्कृत्य नारदं चर्षिसत्तमम्
jānāsi tvaṃ hi devarṣe kumārasya balābalam ||
ajño bhūtvā kathaṃ vākyamuktaṃ tasya mamāgrataḥ
||41||जानासि त्वं हि देवर्षे कुमारस्य बलाबलम् ॥
अज्ञो भूत्वा कथं वाक्यमुक्तं तस्य ममाग्रतः
prahasya nārado vākyamuvāca tasya sannidhau ||
ahamapyupahāsaṃ ca vākyaṃ tārakamuktavān
||42||प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच तस्य सन्निधौ ॥
अहमप्युपहासं च वाक्यं तारकमुक्तवान्
jānīdhvamamarāḥ sarve kumāraṃ jayinaṃ surāḥ ||
bhaviṣyatyatra me vākyaṃ nātra kāryāvicāraṇā
||43||जानीध्वममराः सर्वे कुमारं जयिनं सुराः ॥
भविष्यत्यत्र मे वाक्यं नात्र कार्याविचारणा
nāradasya vacaḥ śrutvā sarve devā mudānvitāḥ ||
aikapadyena cottasthuryoddhukāmāśca tārakam
||44||नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवा मुदान्विताः ॥
ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्
kumāraṃ gajamāropya devendro hyagrago'bhavat ||
surasainyena mahatā lokapālaiḥ samāvṛtaḥ
||45||कुमारं गजमारोप्य देवेन्द्रो ह्यग्रगोऽभवत् ॥
सुरसैन्येन महता लोकपालैः समावृतः
tadā dundubhayo nedurbherītūryāṇyanekaśaḥ ||
vīṇāveṇumṛdaṃgāni tathā gandharvani svanāḥ
||46||तदा दुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः ॥
वीणावेणुमृदंगानि तथा गन्धर्वनि स्वनाः
gajaṃ dattvā maheṃdrāya kumāro yānamāruhat ||
anekaratnasaṃvītaṃ nānāścaryasamanvitam ||
vicitracitraṃ sumahattathāścaryasamanvitam
||47||गजं दत्त्वा महेंद्राय कुमारो यानमारुहत् ॥
अनेकरत्नसंवीतं नानाश्चर्यसमन्वितम् ॥
विचित्रचित्रं सुमहत्तथाश्चर्यसमन्वितम्
vimānamāruhya tadā mahāyaśāḥ sa śāṃkariḥ sarvagaṇairupetaḥ ||
śriyā sametaḥ parayā babhau mahānsa vījyamānaścamarairmahāprabhaiḥ
||48||विमानमारुह्य तदा महायशाः स शांकरिः सर्वगणैरुपेतः ॥
श्रिया समेतः परया बभौ महान्स वीज्यमानश्चमरैर्महाप्रभैः
prāce tasaṃ chatra mahāmaṇiprabhaṃ ratnairupetaṃ bahubhirvirājitam ||
dhṛtaṃ tadā tena kumāramūrddhani candraiḥ kiraṇaiḥ suśobhitam
||49||प्राचे तसं छत्र महामणिप्रभं रत्नैरुपेतं बहुभिर्विराजितम् ॥
धृतं तदा तेन कुमारमूर्द्धनि चन्द्रैः किरणैः सुशोभितम्
saṃmīlitāstadā sava devā indrapurogamāḥ ||
balaiḥ svaiḥ svaiḥ parikrāṃtā yoddhukāmā mahābalāḥ
||50||संमीलितास्तदा सव देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥
बलैः स्वैः स्वैः परिक्रांता योद्धुकामा महाबलाः
yame'pi svagaṇaiḥ sārddhaṃ marudbhiśca sadāgatiḥ ||
pāthobhirvaruṇastatra kubero guhyakaiḥ saha ||
īśo'pi pramathaiḥ sārddhaṃ nairṛto vyādhibhiḥ saha
||51||यमेऽपि स्वगणैः सार्द्धं मरुद्भिश्च सदागतिः ॥
पाथोभिर्वरुणस्तत्र कुबेरो गुह्यकैः सह ॥
ईशोऽपि प्रमथैः सार्द्धं नैर्ऋतो व्याधिभिः सह
evaṃ te'ṣṭau lokapā yoddhukāmāḥ sarve militvā tārakaṃ haṃtumeva ||
puraskṛtvā śāṃkariṃ viśvavaṃdyaṃ senāpatiṃ cātmavidāṃ variṣṭham
||52||एवं तेऽष्टौ लोकपा योद्धुकामाः सर्वे मिलित्वा तारकं हंतुमेव ॥
पुरस्कृत्वा शांकरिं विश्ववंद्यं सेनापतिं चात्मविदां वरिष्ठम्
evaṃ te yoddhukāmā hi avateruśca bhūtalam ||
aṃtarvedyāṃ sthitāḥ sarve gaṃgā yamunamadhyagāḥ
||53||एवं ते योद्धुकामा हि अवतेरुश्च भूतलम् ॥
अंतर्वेद्यां स्थिताः सर्वे गंगा यमुनमध्यगाः
pātālācca samāyātāstārakasyopajīvinaḥ ||
ceruraṃgabalopetā hantukāmāḥ surānraṇe
||54||पातालाच्च समायातास्तारकस्योपजीविनः ॥
चेरुरंगबलोपेता हन्तुकामाः सुरान्रणे
tārako hi samāyāto vimānena virājitaḥ ||
chatreṇa ca mahātejā dhriyamāṇena mūrddhani
||55||तारको हि समायातो विमानेन विराजितः ॥
छत्रेण च महातेजा ध्रियमाणेन मूर्द्धनि
cāmarairvijyamāno hi śuśubhe daityarāṭ svayam
||56||चामरैर्विज्यमानो हि शुशुभे दैत्यराट् स्वयम्
evaṃ devāśca daityāśca aṃtarvedyāṃ sthitāstadā ||
sainyena mahatā tatra vyūhānkṛtvā pṛthakpṛthak
||57||एवं देवाश्च दैत्याश्च अंतर्वेद्यां स्थितास्तदा ॥
सैन्येन महता तत्र व्यूहान्कृत्वा पृथक्पृथक्
gajānkṛtvā hyekataśca hayāṃśca vividhāṃstathā ||
syaṃdanānivicitrāṇi nānāratnayutāni ca
||58||गजान्कृत्वा ह्येकतश्च हयांश्च विविधांस्तथा ॥
स्यंदनानिविचित्राणि नानारत्नयुतानि च
padātā bahavastatra śaktiśūlaparaśvadhaiḥ ||
khaḍgatomaranārācaiḥ pāśamudgaraśobhitāḥ
||59||पदाता बहवस्तत्र शक्तिशूलपरश्वधैः ॥
खड्गतोमरनाराचैः पाशमुद्गरशोभिताः
te sene suradaityānāṃ śuśubhāte parasparam ||
haṃtukāmāstadā te vai stūyamānāśca bandhubhiḥ
||60||ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् ॥
हंतुकामास्तदा ते वै स्तूयमानाश्च बन्धुभिः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivaśāstre devaiḥ saha tārakāsurasya saṃgrāme devadaityasenāhavarṇanaṃnāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 ||