śivapārvatīvivāhavarṇanam
lomaśa uvāca
tatropaviviśuḥ sarve satkṛtāśca himādriṇā ||
te devāḥ saparivārāḥ saharṣāśca savāhanāḥ
||1||तत्रोपविविशुः सर्वे सत्कृताश्च हिमाद्रिणा ॥
ते देवाः सपरिवाराः सहर्षाश्च सवाहनाः
tatraiva ca mahāmātraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā ||
dīptyā paramayā yuktaṃ nivāsārthaṃ svayambhuvaḥ
||2||तत्रैव च महामात्रं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥
दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः
tathaiva viṣṇostvaparaṃ bhavanaṃ svayameva hi ||
bhāsvaraṃ suvicitra ca kṛtaṃ tvaṣṭrā manoramam ||
vaṇḍīgṛhaṃ manojñaṃ ca tathaiva kṛtavānsvayam
||3||तथैव विष्णोस्त्वपरं भवनं स्वयमेव हि ॥
भास्वरं सुविचित्र च कृतं त्वष्ट्रा मनोरमम् ॥
वण्डीगृहं मनोज्ञं च तथैव कृतवान्स्वयम्
tathaiva śvetaṃ paramaṃ manojñaṃ mahāprabhaṃ devavaraiḥ supūjitam ||
kailāsalakṣmīprabhayā mahatyā suśobhitaṃ tadbhavanaṃ cakāra
||4||तथैव श्वेतं परमं मनोज्ञं महाप्रभं देववरैः सुपूजितम् ॥
कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं तद्भवनं चकार
tatraiva śaṃbhuḥ parayā vibhūtyā sa sthāpitastena himādriṇā vai
||5||तत्रैव शंभुः परया विभूत्या स स्थापितस्तेन हिमाद्रिणा वै
etasminnaṃtare menā samāyātā sakhīgaṇaiḥ ||
nīrājanārthaṃ śaṃbhuṃ ca ṛṣibhiḥ parivāritā
||6||एतस्मिन्नंतरे मेना समायाता सखीगणैः ॥
नीराजनार्थं शंभुं च ऋषिभिः परिवारिता
tadā vāditradirghopairnāditaṃ bhuvanatrayam ||
nīrājanaṃ kṛtaṃ tasya menayā ca tapasvinaḥ
||7||तदा वादित्रदिर्घोपैर्नादितं भुवनत्रयम् ॥
नीराजनं कृतं तस्य मेनया च तपस्विनः
avalokya parā sādhvī menā'jānāddharaṃ tadā ||
girijoktamanusmṛtya menā vismayamāgatā
||8||अवलोक्य परा साध्वी मेनाऽजानाद्धरं तदा ॥
गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता
yadvai puroktaṃ ca tayā pārvatyā mama sannidhau ||
tato'dhikaṃ prapaśyāmi sauṃdaryaṃ parameṣṭhinaḥ ||
maheśasya mayā dṛṣṭamanirvācyaṃ ca saṃprati
||9||यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम सन्निधौ ॥
ततोऽधिकं प्रपश्यामि सौंदर्यं परमेष्ठिनः ॥
महेशस्य मया दृष्टमनिर्वाच्यं च संप्रति
evaṃ vismayamāpannā viprapatnībhirāvṛtā ||
ahatāṃ barayugmena śobhitā varavarṇinī
||10||एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता ॥
अहतां बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी
kaṃcukī paramā divyā nānāratnaiśca śobhitā ||
aṃgīkṛtā tadā devyā rarāja parayā śriyā
||11||कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नैश्च शोभिता ॥
अंगीकृता तदा देव्या रराज परया श्रिया
bibhratī ca tadā hāraṃ divyaratnavibhūṣitam ||
valayāni mahārhāṇi śuddhacāmīkarāṇi ca
||12||बिभ्रती च तदा हारं दिव्यरत्नविभूषितम् ॥
वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च
tatropaviṣṭā subhagā dhyāyaṃtī parameśvaram ||
sakhībhiḥ sevyamānā sā viprapatnībhireva ca
||13||तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायंती परमेश्वरम् ॥
सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च
etasminnaṃtare tatra gargo vākyamabhāṣata ||
pāṇigrahārthaṃ śaṃbhuṃ ca ānayadhvaṃ svamaṃdiram ||
tvaritenaiva velāyāmasyāmeva vicakṣaṇāḥ
||14||एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गो वाक्यमभाषत ॥
पाणिग्रहार्थं शंभुं च आनयध्वं स्वमंदिरम् ॥
त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः
tacchrutvā vacanaṃ tasya gargasya ca mahātmanaḥ ||
abhyutthānaparāḥ sarve parvatāḥ sakalatrakāḥ
||15||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥
अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः
mahāvibhūtyā saṃyuktāḥ sarve maṃgalapāṇayaḥ ||
sālaṃkṛtāstadā teṣāṃ patnyolaṃkāramaṃḍitāḥ
||16||महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मंगलपाणयः ॥
सालंकृतास्तदा तेषां पत्न्योलंकारमंडिताः
upāyanānyanekāni jagṛhuḥ snigdhalocanāḥ ||
tadā vāditraghoṣeṇa brahmaghoṣeṇa bhūyasā
||17||उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः ॥
तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा
ājagmuḥ sakalātrāste yatra devo maheśvaraḥ ||
pramathairāvṛtastatra caṃḍyā caivābhisevitaḥ
||18||आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः ॥
प्रमथैरावृतस्तत्र चंड्या चैवाभिसेवितः
tathā maharṣibhistatra tathā devagaṇaiḥ saha ||
ebhiḥ parivṛtaḥ śrīmāñchaṃkaro lokaśaṃkaraḥ
||19||तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह ॥
एभिः परिवृतः श्रीमाञ्छंकरो लोकशंकरः
śrutvā vāditranirghoṣaṃ sarve śaṃkarasevakāḥ ||
utthitā aikāpadyena devairṛṣibhirāvṛtāḥ
||20||श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः ॥
उत्थिता ऐकापद्येन देवैर्ऋषिभिरावृताः
tathodyato yoginācakrayuktā gaṇā gaṇānāṃ gaṇānāṃ patirekavarcasām ||
śivaṃpuraskṛtya tadānubhāvāstathaiva sarve gaṇanāyakāśca
||21||तथोद्यतो योगिनाचक्रयुक्ता गणा गणानां गणानां पतिरेकवर्चसाम् ॥
शिवंपुरस्कृत्य तदानुभावास्तथैव सर्वे गणनायकाश्च
tadyoginī cakramatipracaṃḍaṃ ṭaṃkārabherīravanisvanena ||
caṃḍīṃ puraskṛtya bhayānakāṃ tadā mahāvibhūtyā samalaṃkṛtāṃ tadā
||22||तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन ॥
चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा
kaṃṭhe karkoṭakaṃ nāgaṃ hārabhūtaṃ ca kāra sā ||
padakaṃ vṛścikānāṃ ca daṃdaśūkāṃśca bibhratī
||23||कंठे कर्कोटकं नागं हारभूतं च कार सा ॥
पदकं वृश्चिकानां च दंदशूकांश्च बिभ्रती
karṇāvataṃsānsā dadhre pāṇipādamayāṃstathā ||
raṇe hatānāṃ vīrāṇāṃ śirāṃsyurasicāparān
||24||कर्णावतंसान्सा दध्रे पाणिपादमयांस्तथा ॥
रणे हतानां वीराणां शिरांस्युरसिचापरान्
dvīpicarmaparīdhānā yoginīcakrasaṃyutā ||
kṣetrapālāvṛtā tadvadbhairavaiḥ parivāritā
||25||द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता ॥
क्षेत्रपालावृता तद्वद्भैरवैः परिवारिता
tathā pretaiśca bhūtaiśca kapaṭaiḥ parivāritā ||
vīrabhadrādayaścaiva gaṇāḥ paramadāruṇāḥ ||
ye dakṣayajñanāśārthe śivenājñāpitāstadā
||26||तथा प्रेतैश्च भूतैश्च कपटैः परिवारिता ॥
वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः ॥
ये दक्षयज्ञनाशार्थे शिवेनाज्ञापितास्तदा
tathā kālī bhairavī ca māyā caiva bhayāvahā ||
tripurā ca jayā caiva tathā kṣemakarī śubhā
||27||तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा ॥
त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा
anyāścaiva tathā sarvāḥ puraskṛtya sadāśivam ||
gaṃtukāmāścogratarā bhūtaiḥ pretaiḥ samāvṛtāḥ
||28||अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम् ॥
गंतुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः
etāḥ sarvā vilokyātha śivabhakto janārddanaḥ ||
maharṣīśca puraskṛtya hyamarāṃśca tathaiva ca ||
anasūyāṃ puraskṛtya tathaiva ca hyaruṃdhatīm
||29||एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्द्दनः ॥
महर्षीश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च ॥
अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुंधतीम्
viṣṇuruvāca
caṇḍīṃ kuru samīpasthāṃ lokapālanatāṃ prabho
||30||चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो
taduktaṃ viṣṇunā vākyaṃ niśamya jagadīśvaraḥ ||
uvāca prahasanneva caṃḍīṃ prati sadāśivaḥ
||31||तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः ॥
उवाच प्रहसन्नेव चंडीं प्रति सदाशिवः
atraiva sthīyatāṃ caṃḍīṃ yāvadudvahanaṃ bhavet ||
mama bhāvānvijānāsi kāryākārye suśobhane
||32||अत्रैव स्थीयतां चंडीं यावदुद्वहनं भवेत् ॥
मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने
evamākarṇya vacanaṃ śaṃbhoramitatejasaḥ ||
uvāca kupitā caṃḍī viṣṇumuddiśya sādaram
||33||एवमाकर्ण्य वचनं शंभोरमिततेजसः ॥
उवाच कुपिता चंडी विष्णुमुद्दिश्य सादरम्
tathānye pramathāḥ sarve viṣṇumūcuḥ prakopitāḥ ||
yatrayatra śivo bhāti tatratatra vayaṃ prabho
||34||तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः ॥
यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो
tvayā nivāritāḥ kasmādvayamābhyudaye pare ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā keśavovākyamabravīt
||35||त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे ॥
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवोवाक्यमब्रवीत्
caṇḍīmuddiśya pramathānanyāṃścaiva tathāvidhān ||
yūyaṃ caiva mayā proktā mā kopaṃ karttumarhatha
||36||चण्डीमुद्दिश्य प्रमथानन्यांश्चैव तथाविधान् ॥
यूयं चैव मया प्रोक्ता मा कोपं कर्त्तुमर्हथ
evamuktāstadā tena caṃḍīmukhyā gaṇāstadā ||
ekāṃtamāśritāḥ sarve viṣṇuvākyājjvaladdhṛdaḥ
||37||एवमुक्तास्तदा तेन चंडीमुख्या गणास्तदा ॥
एकांतमाश्रिताः सर्वे विष्णुवाक्याज्ज्वलद्धृदः
tāvatsarve samāyātāḥ parvateṃdrasya maṃtriṇaḥ ||
sakalatrāḥ saṃbhrameṇa maheśaṃ prati satvaram
||38||तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः ॥
सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरम्
paṃcavādyapraghoṣeṇa brahmaghoṣeṇa bhūyasā ||
yoṣidbhiḥ saṃvṛtāstatra gītaśabdena bhūyasā
||39||पंचवाद्यप्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा ॥
योषिद्भिः संवृतास्तत्र गीतशब्देन भूयसा
evaṃ prāptā yatra śaṃbhuḥ sakalaiḥ parivāritaḥ ||
āgatya kalaśaiḥ sākaṃ snāpito hi sadāśivaḥ ||
strībhirmaṃgalagītena sarvābharaṇabhūṣitaḥ
||40||एवं प्राप्ता यत्र शंभुः सकलैः परिवारितः ॥
आगत्य कलशैः साकं स्नापितो हि सदाशिवः ॥
स्त्रीभिर्मंगलगीतेन सर्वाभरणभूषितः
ṛṣayo devagaṃdharvāstathānye parvatottamāḥ ||
śaṃbhyagragāstadā jagmuḥ striyaścaiva supūjitāḥ ||
babhau chatreṇa mahatā dhrimāṇena mūrddhani
||41||ऋषयो देवगंधर्वास्तथान्ये पर्वतोत्तमाः ॥
शंभ्यग्रगास्तदा जग्मुः स्त्रियश्चैव सुपूजिताः ॥
बभौ छत्रेण महता ध्रिमाणेन मूर्द्धनि
cāmarai vīrjyamāno'sau mukuṭena virājitaḥ ||
brahmā viṣṇustathā caṃdro lokapālastathaiva ca
||42||चामरै वीर्ज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः ॥
ब्रह्मा विष्णुस्तथा चंद्रो लोकपालस्तथैव च
agragā hyapi śobhaṃtaḥ śriyā paramayā yutāḥ ||
tathā śaṃkhāśca bheryaśca paṭahānakagomukhāḥ
||43||अग्रगा ह्यपि शोभंतः श्रिया परमया युताः ॥
तथा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः
tathaiva gāyakāḥ sarve paramamaṃgalam ||
punaḥ punaravādyaṃta vāditrāṇi mahotsave
||44||तथैव गायकाः सर्वे परममंगलम् ॥
पुनः पुनरवाद्यंत वादित्राणि महोत्सवे
aruṃdhatī mahābhāgā anasūyā tathaiva ca ||
sāvitrī ca tathā lakṣmīrmātṛbhiḥ parivāritāḥ
||45||अरुंधती महाभागा अनसूया तथैव च ॥
सावित्री च तथा लक्ष्मीर्मातृभिः परिवारिताः
ebhiḥ sameto jagadekabaṃdhurbabhau tadānīṃ parameṇa varcasā ||
sacaṃdrasūryānilavāyunā vṛtaḥ salokapālapravarairmaharṣibhiḥ
||46||एभिः समेतो जगदेकबंधुर्बभौ तदानीं परमेण वर्चसा ॥
सचंद्रसूर्यानिलवायुना वृतः सलोकपालप्रवरैर्महर्षिभिः
sa vījyamānaḥ pavanenaḥ sākṣācchatraṃ ca tasmai śaśinā hyadhiṣṭhitam ||
sūryaḥ purastādabhavatprakāśakaḥ śriyānvito viṣṇurabhūcca sannidhau
||47||स वीज्यमानः पवनेनः साक्षाच्छत्रं च तस्मै शशिना ह्यधिष्ठितम् ॥
सूर्यः पुरस्तादभवत्प्रकाशकः श्रियान्वितो विष्णुरभूच्च सन्निधौ
puṣpairvavarṣurhyavakīryamāṇā devāstadānīṃ munibhiḥ sametāḥ ||
yayau gṛhaṃ kāṃcanakuṭṭimaṃ mahanmahāvi bhūtyāpariśobhitaṃ tadā ||
viveśa śaṃbhuḥ parayā saparyayā saṃpūjyamāno naradevadānavaiḥ
||48||पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः ॥
ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा ॥
विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः
evaṃ samāgataḥ śaṃbhuḥ praviṣṭo yajñamaṇḍapam ||
saṃstūyamāno vibudhaiḥ stutibhiḥ parameśvaraḥ
||49||एवं समागतः शंभुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् ॥
संस्तूयमानो विबुधैः स्तुतिभिः परमेश्वरः
gajāduttārayāmāsa maheśaṃ parvatottamaḥ ||
upaviśya tataḥ pīṭhe kṛtvā nīrājanaṃ mahat
||50||गजादुत्तारयामास महेशं पर्वतोत्तमः ॥
उपविश्य ततः पीठे कृत्वा नीराजनं महत्
menayā sakhibhiḥ sākaṃ tathaiva ca purodhasā ||
madhuparkādikaṃ sarvaṃ yatkṛtaṃ caiva tatra vai
||51||मेनया सखिभिः साकं तथैव च पुरोधसा ॥
मधुपर्कादिकं सर्वं यत्कृतं चैव तत्र वै
brahmaṇā noditaḥ sadyaḥ purodhāḥ kṛtavānprabhuḥ ||
maṃgalaṃ śubhakalyāṇaṃ prastāvasadṛśaṃ bahu
||52||ब्रह्मणा नोदितः सद्यः पुरोधाः कृतवान्प्रभुः ॥
मंगलं शुभकल्याणं प्रस्तावसदृशं बहु
aṃtarvedyāṃ saṃpraveśya yatra sā pārvatī sthitā ||
vedikopari tanvaṃgī sarvābharaṇabhūṣitā
||53||अंतर्वेद्यां संप्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता ॥
वेदिकोपरि तन्वंगी सर्वाभरणभूषिता
tatrānīto haraḥ sākṣādviṣṇunā brahmaṇā saha ||
lagnaṃ nirīkṣamāṇāste vācaspatipurogamāḥ
||54||तत्रानीतो हरः साक्षाद्विष्णुना ब्रह्मणा सह ॥
लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः
gargo muniścopaviṣṭastatraiva ghaṭikālaye ||
yāvatpūrṇā ghaṭī jātā tāvatpraṇavabhāṣaṇam
||55||गर्गो मुनिश्चोपविष्टस्तत्रैव घटिकालये ॥
यावत्पूर्णा घटी जाता तावत्प्रणवभाषणम्
oṃpuṇyeti praṇigadangargo vadhvaṃjaliṃ dadhe ||
pārvatyakṣatapūrṇaṃ ca śivopari vavarṣa vai
||56||ॐपुण्येति प्रणिगदन्गर्गो वध्वंजलिं दधे ॥
पार्वत्यक्षतपूर्णं च शिवोपरि ववर्ष वै
tayā saṃpūjito rudro dadhyakṣatakuśādibhiḥ ||
mudā paramayā yuktā pārvatī rucirānanā
||57||तया संपूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः ॥
मुदा परमया युक्ता पार्वती रुचिरानना
vilokayaṃtī śaṃbhuṃ taṃ yadarthe paramaṃ tapaḥ ||
kṛtaṃ purā mahādevyā pareṣāṃ paramaṃ mahat
||58||विलोकयंती शंभुं तं यदर्थे परमं तपः ॥
कृतं पुरा महादेव्या परेषां परमं महत्
tapasā tena saṃprāpto jagajjīvanajīvanaḥ ||
nāradena tataḥ prokto mahādevo vṛṣadhvajaḥ
||59||तपसा तेन संप्राप्तो जगज्जीवनजीवनः ॥
नारदेन ततः प्रोक्तो महादेवो वृषध्वजः
tathā gaṃgādibhiścanyairmunibhiḥ sanakādibhiḥ ||
prati pūjāṃ kuru kṣipraṃ pārvatyāśca trilocana ||
tadā śivena sā tanvī pūjitārghyākṣatādibhiḥ
||60||तथा गंगादिभिश्चन्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः ॥
प्रति पूजां कुरु क्षिप्रं पार्वत्याश्च त्रिलोचन ॥
तदा शिवेन सा तन्वी पूजितार्घ्याक्षतादिभिः
evaṃ parasparaṃ tau ca pārvatīparameśvarau ||
arcyamānau tadānīṃ ca śuśubhāte jaganmayau
||61||एवं परस्परं तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ ॥
अर्च्यमानौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ
trailokyalakṣmyā saṃvītau nirīkṣaṃtau parasparam ||
tadā nīrājitau lakṣmyā sāvitryā ca viśeṣataḥ ||
aruṃdhatyā tadā tau ca daṃpatī parameśvarau
||62||त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षंतौ परस्परम् ॥
तदा नीराजितौ लक्ष्म्या सावित्र्या च विशेषतः ॥
अरुंधत्या तदा तौ च दंपती परमेश्वरौ
anasūyā tathā śaṃbhuṃ pārvatīṃ ca yaśasvinīm ||
dṛṣṭvā nīrājayāmāsa prītyutkalitalocanā
||63||अनसूया तथा शंभुं पार्वतीं च यशस्विनीम् ॥
दृष्ट्वा नीराजयामास प्रीत्युत्कलितलोचना
tathaiva sarvā dvijayoṣitaśca nīrājayāmāsuraho punaḥ punaḥ ||
satīṃ ca śaṃbhuṃ ca vilokayaṃtyastathaiva sarvā muditā hasaṃtyaḥ
||64||तथैव सर्वा द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरहो पुनः पुनः ॥
सतीं च शंभुं च विलोकयंत्यस्तथैव सर्वा मुदिता हसंत्यः
lomaśa uvāca
etasminnaṃtare tatra gargācāryapraṇoditaḥ ||
himavānmenayā sārddhaṃ kanyāṃ dātuṃ pracakrame
||65||एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः ॥
हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे
haimaṃ kalaśamādāya menā cārddhāṃ gāmāśritā ||
himādreśca mahābhāgā sarvābharaṇabhūṣitā
||66||हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धां गामाश्रिता ॥
हिमाद्रेश्च महाभागा सर्वाभरणभूषिता
tadā himādriṇā prokto viśvanātho varapradaḥ ||
brahmaṇā saha saṃgatya viṣṇunā ca tathaiva ca
||67||तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः ॥
ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च
sārddhaṃ purodhasā caiva gargeṇa sumahātmanā ||
kanyādānaṃ karomyadya devadevasya śūlinaḥ
||68||सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना ॥
कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः
prayogo bhaṇyatāṃ brahmannasminsamaya āgate ||
tatheti matvā te sarve kālajñā dvijasattamāḥ
||69||प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते ॥
तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः
kathyatāṃ tāta gotraṃ svaṃ kulaṃ caiva viśeṣataḥ ||
kathayasva mahābhāga ityākarṇya vacastathā ||
sumukhena vimukhaḥ sadyo hyaśocyaḥ śocyatāṃ gataḥ
||70||कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः ॥
कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा ॥
सुमुखेन विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः
evaṃvidhaḥ suravarairṛṣibhistadānīṃ gaṃdharvayakṣamunisiddhagaṇaistathaiva ||
dṛṣṭo niruttaramukho bhagavānmaheśo hāsyaṃ cakāra subhṛśaṃ tvatha nāradaśca
||71||एवंविधः सुरवरैर्ऋषिभिस्तदानीं गंधर्वयक्षमुनिसिद्धगणैस्तथैव ॥
दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च
vīṇāṃ prakaṭayāmāsa brahmaputro'tha nāradaḥ ||
tadānīṃ vārito dhīmānvīṇāṃ mā vādaya prabho
||72||वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः ॥
तदानीं वारितो धीमान्वीणां मा वादय प्रभो
ityuktaḥ parvatenaiva nārado vākyamabravīt ||
tvayā pṛṣṭo bhavaḥ sākṣātsvagotrakathanaṃ prati
||73||इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् ॥
त्वया पृष्टो भवः साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति
asya gotraṃ kulaṃ caiva nāda eva paraṃ gire ||
nāde pratiṣṭhitaḥ śaṃbhurnādo hyasminpratiṣṭhitaḥ
||74||अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे ॥
नादे प्रतिष्ठितः शंभुर्नादो ह्यस्मिन्प्रतिष्ठितः
tasmānnādamayaḥ śaṃbhurnādācca pratilabhyate ||
tasmādvīṇā mayā cādya vāditā hi paraṃtapa
||75||तस्मान्नादमयः शंभुर्नादाच्च प्रतिलभ्यते ॥
तस्माद्वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप
asya gotraṃ kulaṃ nāma na jānaṃti hi parvata ||
brahmādayo hi vivudhā anyeṣāṃ caiva kā kathā
||76||अस्य गोत्रं कुलं नाम न जानंति हि पर्वत ॥
ब्रह्मादयो हि विवुधा अन्येषां चैव का कथा
tvaṃ hi mūḍhatvamāpanno na jānāsi hi kiṃcana ||
vācyāvācyaṃ maheśasya viṣayā hi bahirmukhāḥ
||77||त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि हि किंचन ॥
वाच्यावाच्यं महेशस्य विषया हि बहिर्मुखाः
yeye āgamikāścādre naṣṭāste nātra saṃśayaḥ ||
arūpoyaṃ virūpākṣo hyakulīno'yamucyate
||78||येये आगमिकाश्चाद्रे नष्टास्ते नात्र संशयः ॥
अरूपोयं विरूपाक्षो ह्यकुलीनोऽयमुच्यते
agotro'yaṃ giriśreṣṭha jāmātā te na saṃśayaḥ ||
na karttavyo vimarśo'tra bhavatā vibudhena hi
||79||अगोत्रोऽयं गिरिश्रेष्ठ जामाता ते न संशयः ॥
न कर्त्तव्यो विमर्शोऽत्र भवता विबुधेन हि
na jānaṃti haraṃ sarve kiṃ bahūktyā mama prabho ||
yasyājñānānmahābhāga mohitā ṛṣayo hyamī
||80||न जानंति हरं सर्वे किं बहूक्त्या मम प्रभो ॥
यस्याज्ञानान्महाभाग मोहिता ऋषयो ह्यमी
brahmāpi taṃ na jānāti mastakaṃ parameṣṭhinaḥ ||
viṣṇurgato hi pātālaṃ na dṛṣṭo hi tathaiva ca
||81||ब्रह्मापि तं न जानाति मस्तकं परमेष्ठिनः ॥
विष्णुर्गतो हि पातालं न दृष्टो हि तथैव च
tena liṃgena mahatā hyagādhena jagattrayam ||
vyāptamastīti tadviddhi kimanena prayojanam
||82||तेन लिंगेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम् ॥
व्याप्तमस्तीति तद्विद्धि किमनेन प्रयोजनम्
anayārādhitaṃ nūnaṃ tava putryā himālaya ||
tattvato hi na jānāsi kathaṃ caiva mahāgire
||83||अनयाराधितं नूनं तव पुत्र्या हिमालय ॥
तत्त्वतो हि न जानासि कथं चैव महागिरे
ābhyāmutpādyate viśvamābhyāṃ caiva pratiṣṭhitam ||
etacchrutvā vacastasya nāradasya mahātmanaḥ
||84||आभ्यामुत्पाद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम् ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः
himādripramukhāḥ sarve tathā ceṃdrapurogamāḥ ||
sādhusādhviti te sarve ūcurvismitamānasāḥ
||85||हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथा चेंद्रपुरोगमाः ॥
साधुसाध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः
īśvarasya tu gāṃbhīryaṃ jñātvā sarve vicakṣaṇāḥ ||
vismayena samāśliṣṭā ūcuḥ sarve parasparam
||86||ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः ॥
विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम्
ṛṣaya ūcuḥ
yasyājñayā jagadidaṃ ca viśālameva jātaṃ parātparamidaṃ nijabodharūpam ||
sarvaṃ svataṃtraparameśvarabhāgamyaṃ so'sau trilokanijarūpayuto mahātmā
||87||यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् ॥
सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivaśāstre śivapārvatīvivāhavarṇanaṃnāma paṃcaviṃśo'dhyāyaḥ || 25 ||