śivapārvativivāhamaṃgalotsavavarṇanam
lomaśa uvāca
atha te parvataśreṣṭhā mervādyā jātasaṃbhramāḥ ||
ūcuste caikapadyena himavaṃtaṃ mahāgirim
||1||अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः ॥
ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम्
parvatā ūcuḥ
kanyādānaṃ kriyatāṃ cādya śaila śrīmāñchambhurbhāgyataste'dya labdhaḥ ||
hṛnmadhye vai nātra kāryo vimarśastasmādeṣā dīyatāmīśvarāya
||2||कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः ॥
हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ suhṛdāṃ vai himālayaḥ ||
samyaksaṃkalpamakarodbrahmamā noditastadā ||
imāṃ kanyāṃ tubhyamahaṃ dadāmi parameśvara
||3||तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः ॥
सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा ॥
इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर
bhāryārthaṃ pratigṛhṇīṣvamaṃtreṇānena dattavān ||
asmai rudrāya mahate devadavāya śaṃbhava ||
kanyā dattā maheśāya girīṃdreṇa mahātmanā
||4||भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्वमंत्रेणानेन दत्तवान् ॥
अस्मै रुद्राय महते देवदवाय शंभव ॥
कन्या दत्ता महेशाय गिरींद्रेण महात्मना
vedyāṃ ca bahirānītau daṃpatīva kamalekṣaṇau ||
upaveśitau bahirvedyāṃ pārvatīparameśvarau
||5||वेद्यां च बहिरानीतौ दंपतीव कमलेक्षणौ ॥
उपवेशितौ बहिर्वेद्यां पार्वतीपरमेश्वरौ
ācāryeṇātha tatraiva kaśyapena mahātmanā ||
āhvānaṃ havanārthāya kṛtamagnestadā dvijāḥ
||6||आचार्येणाथ तत्रैव कश्यपेन महात्मना ॥
आह्वानं हवनार्थाय कृतमग्नेस्तदा द्विजाः
brahmā brahmāsanagato babhūva śivasannidhau ||
pravartamāne havana ṛṣayaśca vicakṣaṇāḥ
||7||ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव शिवसन्निधौ ॥
प्रवर्तमाने हवन ऋषयश्च विचक्षणाः
ūcuḥ parasparaṃ tatra nānādarśanavedinaḥ ||
vedavādaratāḥ kecidavadansaṃmatena vai
||8||ऊचुः परस्परं तत्र नानादर्शनवेदिनः ॥
वेदवादरताः केचिदवदन्संमतेन वै
evameva na cāpyevamevameva na cānyathā ||
kāryameva na vā kāryaṃ kāryākāryaṃ tathā pare
||9||एवमेव न चाप्येवमेवमेव न चान्यथा ॥
कार्यमेव न वा कार्यं कार्याकार्यं तथा परे
ityevaṃ bruvatāṃ śabdaḥ śrūyate śivasannidhau ||
svakīyaṃ matamāsthāya hyabruvaṃste parasparam ||
tattvajñānavihīnāste kevalaṃ vedabuddhayaḥ
||10||इत्येवं ब्रुवतां शब्दः श्रूयते शिवसन्निधौ ॥
स्वकीयं मतमास्थाय ह्यब्रुवंस्ते परस्परम् ॥
तत्त्वज्ञानविहीनास्ते केवलं वेदबुद्धयः
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā parasparajayaiṣiṇām ||
prahasya nārado vākyamuvāca śivasannidhau
||11||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा परस्परजयैषिणाम् ॥
प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच शिवसन्निधौ
yūyaṃ sarve vādinaśca vedavādaratāstathā ||
maunamāsthāya bhoviprā hṛdi kṛtya sadāśivam
||12||यूयं सर्वे वादिनश्च वेदवादरतास्तथा ॥
मौनमास्थाय भोविप्रा हृदि कृत्य सदाशिवम्
ātmānaṃ paramātmānaṃ parāṇāṃ paramaṃ ca tat ||
yenedaṃ kāritaṃ viśvaṃ yataḥ sarvaṃ pravarttate ||
yasminnilīyate viśvaṃ tasmai sarvātmane namaḥ
||13||आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च तत् ॥
येनेदं कारितं विश्वं यतः सर्वं प्रवर्त्तते ॥
यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः
so'yamāste'dhunā gehe parvateṃdrasya bho dvijāḥ ||
mukhādasyaiva saṃjātāḥ sarve yūyaṃ vicakṣaṇāḥ
||14||सोऽयमास्तेऽधुना गेहे पर्वतेंद्रस्य भो द्विजाः ॥
मुखादस्यैव संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः
evamuktāstadā tena nāradena dvijottamāḥ ||
upadeśakarairvākyairbodhitāste dvijottamāḥ
||15||एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः ॥
उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः
varttamāne ca yajñe ca brahmā lokapitāmahaḥ ||
dadarśa caraṇau devyā nakheṃduṃ ca manoharam
||16||वर्त्तमाने च यज्ञे च ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
ददर्श चरणौ देव्या नखेंदुं च मनोहरम्
darśanātskhalitaḥ sadyo babhūvāṃbujasaṃbhavaḥ ||
madanena samāviṣṭo vīryaṃ ca prācyavadbhuvi
||17||दर्शनात्स्खलितः सद्यो बभूवांबुजसंभवः ॥
मदनेन समाविष्टो वीर्यं च प्राच्यवद्भुवि
retasā kṣaramāṇena lajjito'bhūtpitāmahaḥ ||
caraṇābhyāṃ mamarddātha mahadgopyaṃ duratyayam
||18||रेतसा क्षरमाणेन लज्जितोऽभूत्पितामहः ॥
चरणाभ्यां ममर्द्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्
bahavaścarṣayo jātā vālakhilyāḥ sahasraśaḥ ||
upatasthustadā sarvetātatāteti cābruvan
||19||बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः ॥
उपतस्थुस्तदा सर्वेताततातेति चाब्रुवन्
nāradena tadoktāste vālakhilyāḥ prakopinā ||
gacchaṃtu baṭavo yūyaṃ parvataṃ gaṃdhamādanam
||20||नारदेन तदोक्तास्ते वालखिल्याः प्रकोपिना ॥
गच्छंतु बटवो यूयं पर्वतं गंधमादनम्
na sthātavyaṃ bhavadbhiśca bhavatāṃ na prayojanam ||
ityevamuktāste sarve vālakhilyāśca parvatam ||
nāradena samādiṣṭā yayuḥ sarve tvarānvitāḥ
||21||न स्थातव्यं भवद्भिश्च भवतां न प्रयोजनम् ॥
इत्येवमुक्तास्ते सर्वे वालखिल्याश्च पर्वतम् ॥
नारदेन समादिष्टा ययुः सर्वे त्वरान्विताः
nāradena tato brahmā''śvāsito vacanaiḥ śubhaiḥ ||
tāvacca havanaṃ pūrṇaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ
||22||नारदेन ततो ब्रह्माऽऽश्वासितो वचनैः शुभैः ॥
तावच्च हवनं पूर्णं जातं तस्य महात्मनः
maheśasya tathā viprāḥ śāṃtipāṭhaparā babhuḥ ||
brahmaghoṣeṇa mahatā vyāpta māsīddigaṃtaram
||23||महेशस्य तथा विप्राः शांतिपाठपरा बभुः ॥
ब्रह्मघोषेण महता व्याप्त मासीद्दिगंतरम्
tato nīrājito devo devapatnībhiruttamaḥ ||
tathaiva ṛṣipatnībhirarcitaḥ pūjitastathā
||24||ततो नीराजितो देवो देवपत्नीभिरुत्तमः ॥
तथैव ऋषिपत्नीभिरर्चितः पूजितस्तथा
tathā girīndrasya manoramāḥ śubhā nīrājayāmāsurathaiva yoṣitaḥ ||
gītaiḥ sugītajñaviśāradāśca tathaiva cānye stutibhirmaharṣayaḥ
||25||तथा गिरीन्द्रस्य मनोरमाः शुभा नीराजयामासुरथैव योषितः ॥
गीतैः सुगीतज्ञविशारदाश्च तथैव चान्ये स्तुतिभिर्महर्षयः
ratnāni ca mahārhāṇi dadau tebhyo mahāmanāḥ ||
himālayo mahāśailaḥ saṃhṛṣṭaḥ paritoṣayan
||26||रत्नानि च महार्हाणि ददौ तेभ्यो महामनाः ॥
हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्
babhau tadānīṃ surasiddhasaṃghairvedyāṃ sthito'sau sakalatrako vibhuḥ ||
sarvairupetī nijapārṣadairgaṇaiḥ prahṛṣṭacetā jagadekasundarāḥ
||27||बभौ तदानीं सुरसिद्धसंघैर्वेद्यां स्थितोऽसौ सकलत्रको विभुः ॥
सर्वैरुपेती निजपार्षदैर्गणैः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दराः
etasminnaṃtare tatra brahmaviṣṇupurogamāḥ ||
ṛṣigaṃdharvayakṣāśca yenye tatra samāgatāḥ
||28||एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥
ऋषिगंधर्वयक्षाश्च येन्ये तत्र समागताः
sarvānsamabhyarcya tadā mahātmā mahāngirīśaḥ parameṇa varcasā ||
sadratnavastrābharaṇāni samyagdadau ca tāmbūlasugandhavāryapi
||29||सर्वान्समभ्यर्च्य तदा महात्मा महान्गिरीशः परमेण वर्चसा ॥
सद्रत्नवस्त्राभरणानि सम्यग्ददौ च ताम्बूलसुगन्धवार्यपि
tadā śivaṃ puraskṛtyābhyava jahruḥ sureśvarāḥ ||
tathā sarve militvā tu aikapadyena moditāḥ
||30||तदा शिवं पुरस्कृत्याभ्यव जह्रुः सुरेश्वराः ॥
तथा सर्वे मिलित्वा तु ऐकपद्येन मोदिताः
paṃktībhūtāśca bubhurliṃginā śrṛṃgiṇā saha ||
kecidgaṇāḥ pṛthagbhūtā nānāhāsyarasairvibhum
||31||पंक्तीभूताश्च बुभुर्लिंगिना श्रृंगिणा सह ॥
केचिद्गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुम्
atoṣayannāradādyā anekālīkasaṃyutāḥ ||
tathā caṇḍīgaṇāḥ sarve babhujuḥ kṛtabhājanāḥ
||32||अतोषयन्नारदाद्या अनेकालीकसंयुताः ॥
तथा चण्डीगणाः सर्वे बभुजुः कृतभाजनाः
vaitālāḥ kṣetrapālāśca bubhujuḥ kṛtabhājanāḥ ||
śākinī ḍākinī caiva yakṣiṇyo mātṛkādayaḥ
||33||वैतालाः क्षेत्रपालाश्च बुभुजुः कृतभाजनाः ॥
शाकिनी डाकिनी चैव यक्षिण्यो मातृकादयः
yoginyo'tha catuḥ ṣaṣṭiryogino hi tathā pare ||
daśa koṭyo gaṇānāṃ ca koṭyekā ca mahātmanām
||34||योगिन्योऽथ चतुः षष्टिर्योगिनो हि तथा परे ॥
दश कोट्यो गणानां च कोट्येका च महात्मनाम्
evaṃ tu ṛṣayaḥ sarve tathānaye vibudhādayaḥ ||
yogino hi mayā cānye kathitāḥ pūrvameva hi
||35||एवं तु ऋषयः सर्वे तथानये विबुधादयः ॥
योगिनो हि मया चान्ये कथिताः पूर्वमेव हि
yoginyaścaiva kathitāstāsāṃ bhakṣyaṃ vadāmi vaḥ ||
khaḍgānāṃ kecidānīya kravyaṃ pavitrameva ca
||36||योगिन्यश्चैव कथितास्तासां भक्ष्यं वदामि वः ॥
खड्गानां केचिदानीय क्रव्यं पवित्रमेव च
bhuṃjaṃti cāsthisaṃyuktaṃ tathāṃtrāṇi bubhukṣitāḥ ||
ānīya kecicchīrṣāṇi mahiṣāṇāṃ gurūṇi ca
||37||भुंजंति चास्थिसंयुक्तं तथांत्राणि बुभुक्षिताः ॥
आनीय केचिच्छीर्षाणि महिषाणां गुरूणि च
tathā kecinnṛtyamānāstadānīṃ rorūyyamāṇāḥ pramathāścaiva cānye ||
kecittūṣṇīmāsthitā rudrarūpāḥ parecānyām̐llokamānāstathaiva
||38||तथा केचिन्नृत्यमानास्तदानीं रोरूय्यमाणाः प्रमथाश्चैव चान्ये ॥
केचित्तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः परेचान्याँल्लोकमानास्तथैव
yoginīcakramadhyastho bhairavo hi nanarta ca ||
tathānye bhūtavetālā māmetyevaṃ pralāpinaḥ
||39||योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च ॥
तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः
evaṃ teṣāmuddhavaṃ hi nirikṣya madhusūdanaḥ ||
uvāca prahasanvākyaṃ śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram
||40||एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः ॥
उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम्
etāngaṇānvāraya bho atra mattāṃśca saṃprati ||
asminkāle ca yatkāryaṃ sarvaistatkāryame va ca
||41||एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति ॥
अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमे व च
pāṃḍityena mahādeva tasmādetānnivāraya ||
tacchrutvā bhagavānrudro vīrabhadramuvāca ha
||42||पांडित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय ॥
तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह
rudra uvāca
vārayasva pramattāṃśca kṣībāṃścaiva viśeṣataḥ ||
tenokto vīrabhadraśca śaṃbhunā parameṣṭhinā
||43||वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः ॥
तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना
ājñāpitāḥ pramattāśca vīrabhadreṇa dhīmatā ||
pramathā vāritāstena tūṣṇīmāśritya te sthitāḥ
||44||आज्ञापिताः प्रमत्ताश्च वीरभद्रेण धीमता ॥
प्रमथा वारितास्तेन तूष्णीमाश्रित्य ते स्थिताः
niścalā yoginīmadhye bhūtapramathaguhyakāḥ ||
śākinyo yātudhānāśca kūṣmāṃḍāḥ kopikarpaṭāḥ
||45||निश्चला योगिनीमध्ये भूतप्रमथगुह्यकाः ॥
शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्मांडाः कोपिकर्पटाः
tathānye bhūtavetālāḥ kṣetrapālāśca bhairavāḥ ||
sarve śāṃtāḥ pramattāśca babhūvuḥ pramathādayaḥ
||46||तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः ॥
सर्वे शांताः प्रमत्ताश्च बभूवुः प्रमथादयः
evaṃ vistārasaṃyuktaṃ kṛtamudvahanaṃ tadā ||
himādriṇā paraṃ viprāḥ sumaṃgalyaṃ suśobhanam
||47||एवं विस्तारसंयुक्तं कृतमुद्वहनं तदा ॥
हिमाद्रिणा परं विप्राः सुमंगल्यं सुशोभनम्
catvāro divasā jātāḥ paripūrṇena cetasā ||
himādriṇā kṛtā pūjā devadevasya śūlinaḥ
||48||चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा ॥
हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः
vastrālaṃkārābharaṇai ratnairuccāvacaistataḥ ||
pūjayitvā mahādevaṃ viṣṇorvacanaparo'bhavat
||49||वस्त्रालंकाराभरणै रत्नैरुच्चावचैस्ततः ॥
पूजयित्वा महादेवं विष्णोर्वचनपरोऽभवत्
lakṣmīsametaṃ viṣṇuṃ ca vastrālaṃkaraṇaiḥ śubhaiḥ ||
pūjayāmāsa himavāṃstathā brahmāṇameva ca
||50||लक्ष्मीसमेतं विष्णुं च वस्त्रालंकरणैः शुभैः ॥
पूजयामास हिमवांस्तथा ब्रह्माणमेव च
iṃdraṃ purodhasā sārddhamiṃdrāṇyā sahitaṃ vibhum ||
tathaiva lokapālāṃśca pūjayitvā pṛthakpṛthak
||51||इंद्रं पुरोधसा सार्द्धमिंद्राण्या सहितं विभुम् ॥
तथैव लोकपालांश्च पूजयित्वा पृथक्पृथक्
tathaiva pūjitā caṃḍī bhūtapramathaguhyakaiḥ ||
vastrālaṃkaraṇaiścaiva ratnairnānāvidhairapi ||
ye cānya āgatāstatra te ca sarve prapūjitāḥ
||52||तथैव पूजिता चंडी भूतप्रमथगुह्यकैः ॥
वस्त्रालंकरणैश्चैव रत्नैर्नानाविधैरपि ॥
ये चान्य आगतास्तत्र ते च सर्वे प्रपूजिताः
evaṃ tadānīṃ pratipūjitāśca devāśca sarve ṛṣayaśca yakṣāḥ ||
gaṃdharvavidyādharasiddhacāraṇāstathaiva marttyāpsarasāṃ gaṇāśca
||53||एवं तदानीं प्रतिपूजिताश्च देवाश्च सर्वे ऋषयश्च यक्षाः ॥
गंधर्वविद्याधरसिद्धचारणास्तथैव मर्त्त्याप्सरसां गणाश्च
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe śivapārvativivāhamaṃgalotsavavarṇanaṃ nāma ṣaḍviśo'dhyāyaḥ || 26 ||